Кіріспе

Француз суретшісі Густав Кларенс Родольф Буланже (25 сәуір 1824 – 22 қыркүйек 1888) – француз суретшісі, бейнелеу өнерінің шебері, академиялық суретші және оқытушы. Ол классикалық және шығыс тақырыптарымен танымал.

Нео-гректер және Рим сыйлығы

Боланже 1824 жылы Парижде дүниеге келді. Ол әкесін ешқашан танымады, ал анасының өлімінен кейін он төрт жасында жетім қалды. 1840 жылы оны алдымен тарих суретшісі Пьер Жюль Жольливе, содан кейін Пол Делароштің ательесіне оқуға жіберген әкесінің қамқорлығына өтті. Боланже мен Жером француз өнеріндегі Нео Грек қозғалысының жетекші өкілдері болды, олар классикалық әлемге бұрынғы буынның қызығушылығын қайта жаңғыртты, бірақ оның қатал тақырыбына еркін мінез, сезімталдық және эротизмнің жаңа лептерін әкелді. "Нео гректер қазіргі өнер сахнасына келгенде, бірі классикалық дәстүрді жаңартушылар деп қорғайды, енді бірі тарих сурет салуын құртқандар деп айыптайды. Олар көбінесе Антик дәуірінің дәстүрлі бейнесін бермейді, тіпті Жером, Буланже және Хамон сияқты суретшілер, ашық-жасық тақырыптарды таңдауға, мифологиялық кейіпкерлерді пародизациялауға немесе Антик дәуірінің өзіндік аллегорияларын ойлап табуға дайын." 1845 жылы Боланжерді ағасы Алжирге, Деброссстің ондағы бизнес мүдделерін басқаруға жіберді. Боланжер көргендеріне қатты әсер етті, екі айға жоспарланған сапар сегіз айға созылды, Дебросс оның қаржысын тоқтатумен қорқытқанға дейін. Боланжер өзінің алғашқы шығыс суреттері үшін пайдаланған көптеген эскиздерді әкелді. (Бұл Солтүстік Африкаға жасаған кем дегенде үш сапардың біріншісі болды, соның ішінде 1872 жылы Жеромбен бірге жасаған сапары.) 1848 және 1849 жылдары ол басқа Нео Грек қозғалысының суретшілерімен бірге 27 rue de Fleurus мекенжайындағы ортақ тұрғын және жұмыс орындарында болды. Топ Севр көшесіндегі Жеромнің ательесінде де жиналатын. Боланжер Рим сыйлығын жеңіп алуға тырысты, осымен бірге Римдегі Франция академиясынан стипендия алуды көздеді. 1848 жылы ол Saint Pierre chez Marie шығармасымен екінші орын алды, ал келесі жылы Ulysse reconnu par Euryclée шығармасымен Grand Prix-ді жеңіп алып, Римге кетті, онда 1855 жылға дейін болды. Оның білімі мен зерттеулері Помпей қазбаларын зерттеуді қамтыды. Ол сондай-ақ Грекияға сапар шекті. Әр жылы Римдегі студенттер Париждегі академияға өздерінің жетістіктерін көрсету үшін және қоғамдық көрмеге картина жіберді. Боланжердің жұмыстары академияны жиі көңілсіздікке түсірді және сыншыларды таң қалдырды, бұл 1850 жылы Фрине шығармасымен басталды. Бір сыншы былай деп жазды: "Бірінші жылдық стипендиат М. Буланже, өте шыдамдылықпен қызыл шашы, көлбеу көк көздері бар, әртүрлі түстердегі маталарға және грек әріптерімен жазылған жазбасы бар төсенішке отырған тоқ әйелді өте нәзікпен суреттеді: Фрине. Праксителдің шедеврі мен Апелдің әйгілі Венерасын бейнелеу үшін суретші өзіне ең қатал тазалықты, ең қарапайым сызықты, сұлулықтың тыныш шағылысын талап етуі керек. М. Буланжердің Фринесі бұл талаптарға мүлдем сай келмейді." 1856 жылы Римдегі оқуын аяқтағаннан кейін Боланжер Солтүстік Африкаға екінші рет сапар шекті, содан кейін Парижге оралды. Боланжер 64 rue de La Rochefoucauld мекенжайындағы жеке ательесіне көшті, бірақ басқа Нео Гректермен кездесуді және араласуды жалғастырды. Ол Жан Леон Жеромның ең жақын достарының бірі болды; 1863 жылдан кейін Жером оған Шығысқа сапарлары кезінде Эколь де Бьюкс-Арттағы студиясын басқаруды үнемі сеніп тапсырды.

Принц Наполеонның Помпеидегі сарайы

1855 жылы Наполеон III-нің туысы, принц Наполеон, Помпея виллаларынан, әсіресе Диомед вилласынан шабыттанған сарай салуға шешім қабылдады. Сарайдың айналасы аспанға ашық атриуммен және төменде көлденең бассейнмен қоршалған бөлмелері болды. Атриумды Бонапарт отбасының бюстері безендіріп тұрды, ал ақ мәрмәрдан жасалған Наполеон I мүсіні, құдайға айналған Цезарь бейнесінде биік тұрды. Жером жобаға қатысып, өзінің «әлдебасқан ең әдемі туындылары» деп санаған үш картина салды. Помпея сарайы 1860 жылдың 14 ақпанында император мен императрицаның қатысуымен салтанатты түрде ашылды. Теофиль Готье осы оқиғаға арнап жазған «Диомед әйелі» (La Femme de Diomède: Prologue) атты өлеңін тыңдады. Содан кейін Француз театры мен Комеди Франсездің белгілі актерлері Готье мен Нео Гректердің досы Эмиль Ожидің «Флейташы» пьесасын қойды. Боланжердің 1855 жылғы Салонда көрсетілген «Римдік ақын үйіндегі театрлық репетиция» картинасы Помпея сарайының құрылысына және оның пьесамен ашылуына ықпал етті. Боланжерге бұл оқиғаны 1861 жылғы Салонда ұсынған «Принц Наполеонның үйінде «Флейташы» мен «Диомед әйелі» пьесаларының репетициясы» туындысы арқылы мәңгілікке қалдыру мүмкіндігі берілді. Суретте қойылымның өзі емес, тек сценаристтер, актерлер және қара нәсілді құлдың қатысқан репетициясы бейнеленген. Готье: «Бұл картина екі кереғар элементті – қазіргі заман мен өткенді, Везувийдің атқылауына дейінгі Париж бен Помпеяны ерекше шеберлікпен және үйлесімділікпен біріктірді! Ежелгі пастиш осыдан да жақсы орындалған емес!» деп жазды. Өнер, сәулет, театрлық өнер, қайта жаңғырту, ирония және патшалық демеушілік синтезімен Боланжердің «Флейташы» репетициясы Нео Грек эстетикасының шыңы ретінде қарастырылуы мүмкін.

Франко-пруссия соғысы және Коммуна

1870 жылы жау әскері Парижге жақындағанда, Парижде қалған көптеген суретшілер сияқты, Буланжер әскерге жазылмаған және шетелге қашпағандықтан, Ұлттық гвардияға қосылды. Ол өзінің досы Чарльз Гарньемен қатар, Эдгар Дега, Эдуард Мане, Огюст Роден және Луи Эмиль Бенасситпен бірге қатар тұрды. Әдеттегі өмір мен барлық бұрынғы жобалар тоқтатылғаннан кейін, Буланжер осы маңызды оқиғаларды бейнелейтін бірнеше туынды жасады. Оның өнер еңбектерінде бұрын-соңды болмаған, өрт пен қырғынға толы осы көріністер Музей Карнавале сақтаулы.

Классикалық әлем

Боланжер өзінің мансабы бойында ежелгі гректер мен римдіктер әлемін суреттеуді жалғастырды. Оның терең зерттеулері мен егжей-тегжейлілікке назар аударғанын байқаған бір сыншы оны "виртуоз ғалым, немесе ғалым сияқты виртуоз" деп атады. Осы суреттердің көпшілігі жеке коллекцияларда сақталады, ал кейбіреулері жазбаша сипаттамалармен немесе литографиялармен, немесе түпнұсқалардың басқа көшірмелері арқылы ғана белгілі.

Шығыстық өнер

Досы Жером сияқты, Буланжер өзінің мансабы бойында Шығыстану тақырыптарын суреттеп, Солтүстік Африкаға жасаған саяхаттарынан шабыт алды. Африка оған жаңа көкжиеңдер ашты, оны естен шығармайтын сезімдерге толы қылды, бірақ оны Делакройдың баруға таңдайтын үлкен ағынға тастамады, және Делакрой керемет өнерімен одан зардапсыз шықты. Густав Буланжер Шығыстың сұлулығын ойымен емес, көзімен көріп қайырды. Ол тыныш Шығыс туралы армандады, кең сызықтары, көркем үлгілері, нәзік плиселенген киімдері бар; Грекия аспанымен Шығыс. Мари Мадлен Обрун суретшінің Шығыс туындыларында, оның ежелгі әлем суреттеріндегідей, "басқа бір жаққа құштарлықты" және "әртүрлілікті ұғынуға тырысуын" көреді. Музейлер оның классикалық туындыларын жинауға көбірек бейім болғандықтан, Буланжердің Шығыстану жұмыстары көп уақыт бойы жақсы танылмады, бірақ XXI ғасырдағы өнер нарығында оларға сұраныс артып, құны жоғарылады.

Портреттер мен кейіпкерлерді зерттеу

Портреттер саласында оған онша мәшһүрлік болмаса да, Буланжер өмірі бойы портреттер салып, суреттеген.

Құлдар нарығы

Боланжер өмірінің соңына таман өзінің ең әйгілі суреттерінің бірін жасайды, ол 1886 жылы Париж салонында көрсетілді: "Ромадағы құл саудагері" (Un Maquignon d’esclaves à Rome), бірақ ол көбінесе "Құл базары" деген атпен танымал. 1888 жылы оған "арқалы" картинасы, "Сатуға арналған құлдар" (Esclaves à vendre) жарық көрді және ол Боланжердің көрмеге қойылған соңғы суреті болды. Бұл суреттер ежелгі Рим әлемінде болғанымен, стиль жағынан Боланжердің шығыстану туындыларына жақын. Реализм қатал, бұрынғы классикалық суреттеріндегі ойыншылдық пен зәулім қиял жоқ; "Құл базары" "Répétition du "Joueur de flûte"" суретінен әлдеқайда алыс сияқты. "Құл базарының" жеке коллекцияда екені айтылады. "Сатуға арналған құлдар" (тек қара-ақ көшірмеден белгілі) суретінің жағдайы мен орналасқан жері белгісіз.

Академиялық өнердің оқытушысы және қорғаушысы

Боланжер студенттерінің көп тізімі бар, ықпалды ұстаз болды. Престижді Джулиан академиясында Буланжер көптеген оқытушылардан өзгеше, ер және әйел студенттерді де қабылдады. Элис Де Вольф Келлог Булангерді өзінің сүйікті ұстазы ретінде еске алып, «Оның сабағы ең қарапайым, ең кең, ең құлшындырған сабақ болды» деп жазды. 1882 жылы Буланжер Франция институтының мүшесі болып сайланғаннан кейін, ол Париждің Сәнді өнер мектебіне (ресми түрде Эколь-националь-супериор-де-бё-ар деп танылады) қосылды және өмірінің соңғы жылдарында мұғалім болып жұмыс істеді, сонымен қатар Академиялық өнер мен оның дәстүрлері мен әдістерін ынталы түрде қолдады. Факультетке қосылғаннан кейін ол екі сөз сөйледі және жариялады. Біріншісі 1883 жылғы «M. Lehmann туралы хабарлама» болды, ол Буланжердің жақында қайтыс болған Анри Леманға арнаған мадақтауы, оны ең жақсы көркемдік қасиеттердің үлгісі деп есептеді. Екінші сөз 1885 жылы «Біздің студенттерімізге» (À nos élèves) деген тақырыпта айтылды, онда Буланжер өнердегі жаңалықтарға ұмтылуды, оны құлдырау деп атады. «Біз осылай аталатын жаңалықты жыл сайын табиғаттанушылық, импрессионизм, люминизм, интенсионизм, тахизм сияқты негірсіз атаулармен пайда болатынын көреміз – оларның әлсіздік пен жалқаулықты мақтау үшін қолданатын жаргондары». Ол француз өнерінің жетістіктерін мадақтап, шеберлерден студенттерге беріліп отырған қатаң стандарттарды жоғары бағалады, бұл Парижді әлемнің өнер астанасына айналдырды. Ол Клаудиус Попелиннің сөздерін келтірді: «Өнер тізбектей болуы керек; ол үзілгенде ғана құлдырау басталады». Осы сөздерге жауап ретінде Октав Мирбо «М. Буланжердің қайғысы» атты сықақпен жауап берді, онда «М. Буланжердің ілімдері адамдарға ешқандай әсер етпейді, жақсы немесе жаман әсер етпейді. Ол хаттар жаза алады, томнан томға жинап, қалаған сөздерін айта алады. Ол осы идеяларды талант жоқ адамдарға сыйлай алмайды немесе талантты адамдардан ала алмайды!» 1888 жылғы 17 шілдеде Эжен Монтрозьеге жазған хатында Буланжер былай деп жазды: «Мен қазіргі заманға қарсы күресемін, ол өзін әлсіздігі мен жалқаулығын принциптерге көтерген клоуншалармен көрінетін кезде. Бірақ, олардың саны әлі де аз. Олардың қасында, шынымен бағалайтын талантты жастар көп. Сіз айтқан қатал заманауилықтың болашағы жоқ, сеніңіз, мен көргендей, бірнеше жылдан кейін ештеңе қалмайтын басқалары да өтеді». Монтрозье қайтыс болған күні жазған хатында: «Гюстав Буланжер, сырттай тыныш көрінетін болса да, ішінде темір ерік пен күрескердің мінезін жасырған. Ол кейде қателесетін, ол өзінің ғасырымен бірге жүргісі келмейтін және француз өнерінің өзгеруіне бойұсынғысы келмейтін, бірақ ол адалдықпен қарсылық көрсетіп, сеніммен күресті».

Шарль Гарньемен достық

Боланжер сәулетші Шарль Гарньемен жеке және кәсіби тұрғыдан ұзақ және жемісті қарым-қатынас орнатты. Гарнье 1848 жылы 23 жасында сәулет өнері саласында Римнің Гран-при сыйлығын алды. Боланжер келесі жылы, 25 жасында сурет өнері бойынша Рим Гран-присін жеңіп алды, және екеуі Римдегі француз академиясында стипендия алған студенттер ретінде танысты. Боланжердің 1854 жылғы Гарньенің портреті Академияның Вилла Медичидегі коллекциясында сақталады. Боланжер ондаған жылдар бойы Гарньенің бірнеше портреттерін салды. 1868 жылы Боланжер мамыр айында Гарнье және оның әйелі Луиза Бари Гарньемен бірге Испанияға саяхаттады. Гарньенің архитектуралық эскиздерімен және кейіпкерлерді зерттеулерімен толтырылған саяхат күнделігінде Боланжердің бірнеше суреті, сондай-ақ Гарньенің Боланжердің бірнеше эскиздері бар, оның ішінде "жапа шеккен Боланжер" бейнесі – мойнына шарф байлап, түйіні басында, тісі ауырып қиналып отырған суреті де кездеседі. Франция Ұлттық кітапханасы Гарньенің «Испаниядағы саяхат» атты қолжазбасын онлайн режимінде тегін қолжетімді етті, ал 2012 жылы түпнұсқаның факсимилесімен бірге ағылшын тіліне аудармасы жарық көрді. Екі дос Гарнье екі сәнді опера театрын жобалағанда және Боланжерге қабырғалар мен төбелерді безендіру үшін ірі және күрделі суреттер салуды тапсырғанда бірлесіп жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды. Боланжердің Париждегі Гарнье операсындағы «Бишілер фойесі» (1875) үшін салған суреттері және Монте-Карло операсы сахнасының үстіндегі алып «Музыка аллегориясы» (1879) кейбір сыншылардың пікірінше, оның ең сәтті туындылары саналды. Екі достың қарым-қатынасы отбасылық жылылыққа толы болды және олар күнделікті хабарласып тұрды. Боланжердің Гарньелерге деген жақындығын оның 1862 жыл шамасында салған, ұйықтаған нәресте Дәніелдің суретінен көруге болады; бала екі жасында қайтыс болды. Бұл құнды естелік Гарнье отбасынан Лувр мұражайына өтті. Гарньеге жазған хатында Боланжер сұрады: «Мен үшін осыншалықты қымбат жанның жер бетіндегі жағдайы қалай? Сен білесің бе, мен өмірімде өзім сияқты қиял мен жүрекке ие екінші адамды таптым?» (Боланжер бірінші адамның есімін атамайды.) Бір жарым жыл айырмашылығымен дүниеге келген Боланжер мен Гарнье бір жылдың ішінде бірінен соң бірі қайтыс болды.

Мадемуазель Наталимен достық

Боланже Францияның ең танымал актрисаларының бірі, Заир Натали Мартельдің жақын досы болды. Ол Comedie Française тарихында аңыз болып қала берді, әсіресе жас Сара Бернхардтпен болған жанжалы үшін. 1863 жылғы 15 қаңтарда Мольердің туған күніне арналған салтанатты шарада Бернхардтың кіші қарындасы Реджина Мадемуазель Наталидің көйлегіне аяқ басқан. Мадемуазель Натали Регинаны көйлектен итеріп жіберді, нәтижесінде қыз тас бағанаға соғылып, маңдайына жара алды. Бернхард алға шығып, Мадемуазель Наталиге сонша қатты шапалақ салды ki, ол басқа актердің үстіне құлап кетті. Бернхардт кешірім сұраудан бас тартқандықтан, Comedie Française-ден кетуге мәжбүр болды. Кейбір авторлар Булангер мен Наталидің үйленгенін айтса да, 20 ғасырдың басты Булангер зерттеушісі Мари Мадлен Обрун бұл пікірге қарсы шықты: «Мұнда-сонда неке туралы әңгіме болғанымен, біз оның жазбада қалған ешқандай дәлелін таппадық. Сонымен қатар, 1885 жылы актрисаның қайтыс болу туралы хабарламасында Густав Буланжердің аты аталмауы өте таңғаларлық. Ең бастысы, қайтыс болғандығы туралы куәлігінде «célibataire» [отбасылық жағдайы – жалғыз] деп көрсетілген». Мадемуазель Натали Боланжерден үш жыл бұрын, 1885 жылы қайтыс болды. Ол 1867 жылы салған оның портретын Comedie Française-ге сыйлады.

Өлім

1888 жылғы 21 қыркүйектің кешкісін Буланжер өкпесіне қан толудан ауырып, төсекке жатып, ертесі күні қайтыс болды. Өлім төсегінде оны көрген Эжен Монтрозье жазғандай, Густав Буланжер өлімін сезінген болуы керек, себебі ол ауырып қалуға тиіс күні үш жасар баланың суретін, ол бірнеше ай бойы оның алдында болған, жинақтап қойған жобасын қызу зерттеу арқылы қайта жасауға талап етті. Иә, оның соңғы суреті бастаған жұмысын уақытында аяқтай алмаудан қорқып, қызулықпен асығыс жасалған. Шарль Нарри былай деді: "Густав Буланжер сурет салғанда ән шырқады. Мен оны осылай көңілді, осылай сенімді көрген емеспін. Ол маған осы суретті көрсетіп: «Мен жақсы суретші деп есептелдім, бірақ енді ғана жақсы суретші болу жолындамын» деді". Отбасы жоқ Буланжер Балу көшесі, 6 мекенжайындағы үйінде үй иесі мен екі дұға оқыған қарындасқа көз жұмды. Оған «әдемі жерлеу рәсімі» жасалды, оған «Le tout Paris artistique et littéraire» қатысты, оның достары Анри Чапу, Тони Роберт Флюри және Шарль Гарнье сөз сөйледі. Оның өсиеті бойынша мүлкі туысы Паулемма Хеннекинге, құда қызы Наталия Деброссқа және Мадемуазель Наталиге бөлінді; ол одан бұрын қайтыс болғандықтан, оның үлесі мемлекетке тиді.

Мұра

Боланжердің ұзақ және ықпалды оқытушылық мансабы оның өнер принциптерін келесі ғасырға дейін жеткізді, тіпті импрессионизм және басқа да қозғалыстардың күші басым болғанмен. Жеромнан (1904 жылы қайтыс болған) өзгеше, ол өз заманындағы өзгерістерді көруге үлкермеді, бірақ олар осылайша орын алып келе жатқан еді. Courrier de l'Art газетінде жарияланған анонимді некрологта Боланжер "өте мәдениетті адам, бірақ өте орташа суретші, тіпті суретші де емес" екені айтылды, ол "сурет салудан гөрі оқытуда жақсырақ еді". "Адам ретінде оны қатты сағынар, ал суретші ретінде – жоқ, себебі М. Буланжер көбінесе грек немесе рим тақырыптарын бейнелеген, бірақ оларды ешқандай түпнұсқалықсыз, стильсіз, ең нашар талғаммен, аяусыз қаталдықпен және ең бірсарындылықпен суреттеп, тұрақты түрде бүлдіргендіктен". Британдық сыншы Марион Шпильман бұл бағалауды жұмсартқанмен, әлі де күмәнді болды: "Франция ең танымал суретшілерінің бірінен айырылды. Мен "танымал" деген сөзді әдейі айтамын, өйткені ол әрқашан жоғары шеберлікке жеткен суретші болғанымен, ешқашан шынымен ұлы суретші бола алмады" және оның таланты, "өте жоғары деңгейде болғанымен, ешқашан абсолютті гений шегіне жетпеді". Шпильманн Боланжерді көбінесе Жером мен Альма-Тадемамен салыстырды, бірақ мұндай салыстыруларда "Буланжердің жеңіске жеткен жағдайлары өте сирек болды". Шпильманн Буланжердің Опера Гарньедегі суреттері сияқты әшекейлеулері арқасында оның есімі сақталатынын айтты. Жером мен Альма-Тадеманың зор атағы мен беделі келесі ғасырда күрт төмендеп, дерлік құлдырады – Жеромның 1888 жылы 19 500 долларға сатылған "Жылан баулаушысы" картинасы 1942 жылы бар болғаны 500 долларға сатылды. Бірақ осы екі суретшінің туындылары коллекционерлердің, ғалымдардың және жалпы жұртшылықтың қызығушылығын қайтадан тудырса, Боланжер әлі де көлеңде қалып отыр. 2010 жылы Гетти мұражайында және Орсе мұражайында өткен көрмелермен Геромға берілгендей, Боланжерге мұндай ауқымды қайта қарау жасалмады. Боланжердің шығыстық туындылары, осы жанрдағы басқа суретшілердің туындылары сияқты, 21-ші ғасырда құны күрт өсті (негізінен "оларды қайтарып алып, өздеріне тиесілі етуді қалайтын" өте бай араб коллекционерлерінің арқасында), бірақ оның аукциондық көрсеткіштері Жеромдікінен әлдеқайда төмен. Боланжер мен Жеромнің мансабының басынан бері байланысы болды. Эдмонд Оут 1867 жылы былай деп жазды: "Буланжер Героммен бір ательеде тәрбиеленген. Ол әрқашан бірдей жолмен жүрмеген; оның өте тәуелсіз түпнұсқалығы оны кейде оңға, кейде солға бұрды; Рим мен академиялық ортаның ықпалы мұнда да, сол да ауытқуларға әкелді; бірақ бұл екі талант арасында көрінетін туыстық сезімі әрқашан болды. Қызығушылық, ізденіс, нәзіктік және ерекшелік, жаңалықты сүю, аяқталған нәрсеге құштарлық, нақты бөлшектерге қажеттілік: осы ортақ белгілер осы екі суретшіні біріктіреді және олардың отбасылық ұқсастығын сақтайды". Америкалық өнер сыншысы Эрл Шинн Боланжерді "Геромның өзінің бір түрі" деп атады, ол "досының ерекшеліктеріне қолғап сияқты үйлеседі", бірақ "кейде, Париж мэрі кеңсесінің соңғы әшекейлеулерінде" Боланжер "Геромнан гөрі халыққа ұнайтын классикалық үлгіні көрсете алады, бірақ о бастағыдан кем". Героммен салыстырылып, одан нашар суретші деп есептелген Боланжер оның көлеңкесінде қалуға тағдырланған сияқты. Ешбір өнер тарихшысы немесе куратор Боланжердің мұрасын ажыратуға кіріспеді, оның туындыларын олардың өзіндік құндылықтарына ғана негізделген толық бағалауға мүмкіндік беру үшін.

Париж

Кирдің өлімі (оқу), 1844 ж. Ұлттық жоғары көркемсурет мектебі. Эвриклейден танылған Юлисс, 1849 ж. Ұлттық жоғары көркемсурет мектебі. Ақын және либреттогер Камиль дю Коммун дю Локльдің портреті, 1854, гуашь, акварель және қарындаш, Лувр мұражайының графика өнері департаменті. "Флейташы" және "Диомед әйелінің" принц Наполеондағы репетициясы (эскиз), 1860 ж., Comédie Française. Принц Наполеондағы "Флейташы" және "Диомед әйелінің" репетициясы, 1861 ж., Орсе мұражайы. Шарль Гарньенің (1862–1864 жылдары өмір сүрген нәресте ұлының суреті) ұйықтаған Дэниел Гарнье, шамамен 1862 ж., Лувр мұражайының графика өнері департаменті. Заир Натали Мартельдің портреті, 1867 ж., Comédie Française. Саарбрюккен шайқастан кейін, шамамен 1870 ж., Карнавал мұражайы. Тәртіптік әскерлердің зиратқа шабуылы, 1871 ж., Карнавал мұражайы. Коммуна эпизоды, Конкорд алаңы, 1871 ж., Карнавал мұражайы. Версаль әскерлерінің шабуылына ұшыраған өртенген Ратуша, 1871 ж., Карнавал мұражайы. Версаль әскерлерімен қоршалған Виллет ротондасы, 1871 ж., Карнавал мұражайы. Версаль әскерлері басып алған Сен-Жак мұнарасы, 1871 ж., Карнавал мұражайы. Ауылдық, бакхилік, махаббат және соғыс билері (эскиздер), 1875 жылға дейін, Франция ұлттық кітапханасы. Азаматтық қасиеттер: Неке, Соғысқа аттану, Ежелгі өмір, Оқу, Отбасы, Ұстахана, 1878 ж., 13-шы округ мэриясының үйлену залы үшін эскиздер, Париж қаласының Көркем өнер мұражайы, Petit Palais. Шарль Гарньенің портреті, датасы белгісіз, Франция ұлттық кітапханасы. Әртүрлі суреттер, эскиздер және зерттеулер, Лувр мұражайының графика өнері департаменті.

Рим

Буланжердің Римдегі Франция академиясы, Вилла Медичидегі әріптестерінің портреттері: Шарль Лекойнт, 1849; Жюль Дюпрато және Феликс Томас, 1851; Альфред де Курзон, 1852; Шарль Гарнье және [аты-жөні белгісіз], 1854; [аты-жөні белгісіз] Дени Леботукс және Буланжердің автопортреті, 1855.

Нидерланды

Фрине, 1850 ж., Ван Гог мұражайы, Амстердам.

Ресей

Римдік ақынның үйіндегі театрлық репетиция, 1855, Эрмитаж мұражайы, Санкт-Петербург.

Ұлыбритания

Чарльз Гарнье портреті, 1884 жыл, Абердин өнер галереясы.

Америка Құрама Штаттары

Deux Maures, шамамен 1850 ж. Балтимор өнер мұражайы. Сирена (немесе Русалка), мерзімі белгісіз, Балтимор өнер мұражайы. Күз, 1850 ж., Кливленд өнер мұражайы. Әйел және үш баланың портреті, 1852 жылғы сурет, Метрополитен өнер мұражайы.

Болангер аукционда

Боланжер суреті бойынша рекорд 2005 жылы Нью-Йорктегі Кристис аукционында 576 000 долларға сатылған «Алжирдегі Дар Хдауедж Ел Амиа сарайы» (1877) картинасымен тіркелді. Басқа да маңызды нәтижелерге 2009 жылы «El Hiasseub, Conteur arabe» (1868) үшін 265 250 доллар, 2021 жылы «The Prayer/La Prière» (1871) үшін 119 700 фунт стерлинг, 2006 жылы «Түріктермен Прут келісімін келіссөздер жүргізу» (1866) үшін Ресейдің Екатерина I-і үшін 66 000 доллар, 2023 жылы «Deux arabes assis» (акварель және көмір) үшін 23 940 евро, 2008 жылы «Project de décor pour le Foyer de la Dansee à l'Opéra Garnier» (ірі карандаш және акварель эскизі, 1875 жылға дейін) үшін 18 750 евро және 2004 жылы «The Flowergirl» (1888) үшін 11 256 евро төленді. 1848 жылы студент кезінде Боланжер Рим сыйлығына картина ұсынды; ол бәйгеде жеңіске жете алмады (екінші орын алды), ал «Saint Pierre introduit dans la maison de Marie, mère de Jean», сондай-ақ «Saint Pierre chez Marie» деп аталған картина 171 жыл бойы жоғалып кеткені саналды, бірақ Францияның Крузе аймағындағы шағын ауылдағы ескі үйдің шатырынан табылғанша. Бұл картина Боланжердің діни өнерінің сирек кездесетін мысалы. France 3 телеарнасы оны «la trouvaille de l'année» (жылдың табылған нәрсесі) деп атады. Ол 2019 жылдың қараша айында Гюредегі «Hôtel des Ventes» аукционында сатылып, 21 000 евроға түсті.