Кіріспе

Польшаның жер шабуылы ұшағы жобасы

PZL 230 Skorpion (сарышаян) – польшалық төмен құнмен шабуылға арналған ұшақ. Оны 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында польшалық өндіруші PZL Warszawa Okecie әзірлеген. 1980-ші жылдардың соңында PZL жоғары маневрлік қабілетке, қысқа ұшып-қону және қону (STOL) көрсеткіштеріне ие, сонымен қатар сатып алу және пайдалану арзан болатын платформа ретінде қала отырып, 2,000 кг пайдалы жүк тасымалдай алатын жаңа ұшақты әзірлеуді бастады. Ұшақтың бастапқы жобалары екі турбовинтті қозғалтқышқа негізделген. Бір кезде Pratt & Whitney Canada PT6A 67A қозғалтқышы таңдалды. Алайда, бұл ұсыныс Польша Әуе Күштерінің талабына сәйкес өзгертілді, ол жеңіл шабуыл және майдандық қолдау ұшағын іздеді; сәйкесінше, пайдалы жүктеме екі есеге артты және жылдамдық күрт өсті. Оның орнына Pratt & Whitney Canada PW305 турбовентиляторлы қозғалтқыштарымен жабдықталды. "Скорпион" деп аталған ұшақтың фюзеляжінің артқы бөлігі қанатпен біріктірілген, ал ұшқыш кабинасының артында кішкентай қанатшалар орнатылған. 1994 жылдың маусым айында Польша Қорғаныс министрлігі "Скорпион" бағдарламасына Польша үкіметінен қосымша қаржы бөлмелмейтінін мәлімдеді. Екі жыл бұрын үкімет бекіткен бағдарлама ретінде танылғаннан кейін қолдаудың күрт тоқтатылуы, негізінен, Вальдемар Павлак басқаратын жаңа солшыл польшалық үкіметтің құрылуына байланысты болды. Бағдарламаның аяқталуынан қорқып, PZL бастапқыда өздігінен дамуды жалғастыруға шешім қабылдады. 1994 жылдың соңында ұшақтың бас конструкторы Анджей Фридричевичтің сөзіне сүйенсек, "Скорпионның" аэродинамикалық конфигурациясы, құйрығын қоспағанда, қатаң бекітілді. 1994 жылғы қайта жобалау бойынша "Скорпионның" өнімділігінің бағаланған көрсеткіштері: максималды жылдамдық – 540 түйін (1,000 км/сағ), 32,800 фут (10,000 м) биіктікте қызмет ету лимиті және 300 км (160 теңіздік миль) ұрыс радиусы. 1994 жылдың желтоқсанына қарай ұшақтың жасырындылық сипаттамаларына мән берілмейтін болды. Компанияның бағалауынша, ресми даму құны 11,5 миллиард злотый (65 миллион доллар) деп жарияланды. Алайда, Фридричевич бұл көрсеткіштің салыстырмалы түрде оптимистік екенін және оның саяси мүдделерді ескере отырып жасалғанын болжады.

Шығуы және алғашқы дамуы

Flight International аэроғарыш жариялымының мәліметінше, Skorpion ұшағының бастауы ертеректе екі турбовинтті шабуылдық ұшақ жобасында болған. Бұл күтпеген жағдайдың өзгеруі Польшаның жаңа солшыл үкіметінің, Waldemar Pawlak басшылығымен құрылуымен байланысты. 1993 жылы бұл ұшаққа Израиль әуе күштерінің және Израильдегі бірнеше әуе-ғарыш өндірушілерінің қызығушылық танытқаны хабарланды. 1994 жылдың соңында Фридричевич сөйлеген сөзінде, "Скорпион" бойынша ынтымақтастық туралы ұсыныстар басқа поляк ұшақ өндірушілерінен көп қолдау алмады деп мәлімдеді; ол осы компаниялардың көпшілігі бағдарламаның бір бөлігі үшін PZL Warszawa Okecie арқылы тікелей емес, жанама қаржы алудың орнына, поляк үкіметімен тікелей жұмыс істегені жөн деп ойлады. Компанияның есебі бойынша, ресми даму құны 150 миллион PLN ($65 миллион) деп жарияланды; алайда, Фридричевич бұл көрсеткіштің салыстырмалы түрде оптимистік екенін және бағдарламаны бастауға мақұлдау алу үшін әдейі жасалған тактика болуы мүмкін деп болжады.