Кіріспе

Уараги (қасесе деп те аталады) – Угандадағы үй шаруашылығында дестилленген алкогольдік сусындардың жалпы атауы. Уарагиге өндіріс аймағына, дестилляция процесіне немесе екеуіне байланысты түрлі атаулар беріледі. Уараги – үйде жасалған джиннің бір түрі ретінде танымал. "Уараги" термині Уганданың барлық аймақтарында жергілікті дестилленген джиннің синонимі болып табылады. Дегенмен, Uganda Waragi – Шығыс Африка Сыра Шарұашылығы Лимитед (East African Breweries Limited) компаниясы өндіретін өнеркәсіптік дестилляциядан өткен джиннің нақты бір бренді. Жеке тұлғалардың шағын көлемде өндіретін басқа джин брендтері де бар, бірақ олар бір-бірінен ерекшеленеді. Ең көп таралғандары: 1. "Kasese Kasese" – бастапқыда Уганданың батысындағы Касесе ауданында дестилденіп, бүкіл елде сатылатын; 2. "Ареге мого" – алғаш рет Уганданың солтүстігіндегі Лира ауданында жасалып, бүкіл елде сатылатын. Екі жағдайда да дестилляция процесі өнеркәсіптік деңгейдегі жоғары саф джин өндіріледі. Угандада айдау және уараги сияқты алкогольдік сусындарды тұтыну кең таралған. 2004 жылғы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) алкоголь туралы жаһандық есептемесінде Уганда жан басына шаққанда алкоголь тұтыну бойынша әлемде бірінші орынға ие болды. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, Угандадағы жалпы алкоголь тұтыну орташа есеппен жан басына 17,6 литрді құрады. Бұл көрсеткіш көрші елдермен салыстырғанда едәуір жоғары. 2016 жылы жағдай өзгерді, таза алкогольдің жалпы тұтыну көлемі жан басына шаққанда 9,5 литрге дейін төмендеді (15 жастан асқандар арасында).

Тарих

Угандадағы вараги тарихы Уганда тарихының отаршылдық дәуіріндегі кезеңіне дейін жетеді. Джин Угандаға Уганда протекторатында орналасқан британдық сарбаздар әкелді және ол угандалықтар арасында көп ұзамай танымал сусынға айналды. 1960 жылы отаршылдық үкімет Арақ-шарап заңын қабылдады, ол отаршылдықта жергілікті өндірістегі джин өндірісі мен тұтынуына шектеулер енгізді. Бұл заңның негізгі мақсаты – угандалықтардың ай сәулесін түсірудің қауіпті өндіріс әдістерінен туындаған денсаулыққа зиянды әсерлерін болдырмау еді. Дегенмен, экономикалық себептер де ықпал етті; отаршылдық үкімет Уганда алкоголь нарығында Ұлыбританиядан импортталатын джиннің басымдығын қамтамасыз етуді қалаған, ал жергілікті джин өндірісі арқылы ай сәулесін түсіру оның үстемдігіне нұқсан келтіріп жатқан еді. Жергілікті джин британдық джиннен тез арада танымал болды, себебі оның бағасы арзан болды. Уганда Халық Конгресінің (UPC) бастауындағы угандалық саясаткерлер бұл заңға қарсылық білдіріп, отаршылдық үкіметтің колонияда дәмдеуіш зауытын салуға бұйрық беруі керек еді, сонда джинге құмар угандалықтар қауіпті ай сәулесін түсіруге жүгінбеуі керек еді деп талап етті. Билікке келгеннен кейін UPC джин өндірісі үшін дәмдеуіш зауытын салуды тапсырып, оны Уганда Вараги деп атады. Зауытта 26 араластырушы жұмыс істеді, олар Жоел Сентаму басқарған Уганда дәмдеуіштер мен шарап өндірушілер қауымдастығын құрды. 1962 жылы Уганда тәуелсіздік алғаннан кейін Уганда үкіметі 1965 жылғы Энгули заңын қабылдады, ол жергілікті энгули өндірушілерін өз өнімдерін дәмдеуіш зауытына жеткізуге ынталандыру мақсатында жасалды, сонымен қатар ай сәулесін түсіруге тек үкімет берген лицензиялармен ғана рұқсат етілді; бұл Угандадағы джин индустриясын реттеу және салық салу үшін жасалды. Сондай-ақ, Уганда үкіметінен лицензия алғандарға өздерінің энгулилерін дәмдеуіш зауытына сату міндеттелді. Зауытқа енгули жеткеннен кейін, олар оны Уганда Варагиін өндіруде пайдаланды. Вараги атауы "соғыс джины" деген сөзден шыққан, өйткені 1950-1960 жылдары британдық экспатрианттар луганда тілінде энгули деп аталатын дестилленген спиртті осылай атаған. Сөздің ағылшын тіліндегі шығу тегін білетіндер көбінесе "j" дыбысын қолданады, ал қатты дыбыспен айтылуы жиі кездеседі. Олар судандық колониялық сарбаздарды пайдаланды және әскерлердің рухын көтеру үшін алкоголь дайындады. Содан кейін ол бүкіл Угандаға тарады. Тағы бір теория бойынша, бұл атау Солтүстік Африка спирті "Арак" сөзінің бұрмалануы болып табылады, ол нубиялық сарбаздарға таныс болған. Уганданың отаршылдық билігі бұл сусынға тыйым салды және заң әлі де күшінде. Сол кездегі жергілікті тұрғындар оны көпшілік орында ішпеді, себебі оларға зиянды емес сусындар да тыйым салынған еді. 1965 жылы "Энгули заңы" дәмдеуішті тек лицензия бойынша ғана жасауға болатынын және дәмдеуіштер өз өнімдерін мемлекеттік Уганда Дәмдеуіштер Ltd компаниясына сату керектігін жариялады, ол "Уганда Вараги" деген атпен брендтік бөтелкедегі өнімді өндірді (бұрынғыдай шырыштан дестилленген және қазіргі уақытта толығымен Шығыс Африка Сыраханалары Limited компаниясы өндіреді). "Энгули заңы" толығымен орындалмады, өйткені варагидің лицензиясыз өндірісі жалғасты. Угандалықтар қазір қатты джинді ішеді және билік осы заңға көз жұмады. Ол Уганданың дүкендері мен барларында сатылады, ал дестилленген нұсқасы шетелде сатылады. Шетелге сатылатын өнім Угандадағы фабрикалар үшін ауылдық дәмдеуіштер өндіретін спирттен екі, кейде үш рет дестилленген. Дәмдеуішпен дәмдеуіштер қосылады және көптеген қоспалар мен қауіпті бөліктер сүзгіден өтеді. 21 сәуірде төрт адам қайтыс болғаннан кейін Камвенгедегі өлім саны бесеуден тоғызға дейін өсті.

Процесс

Vice өзінің Fringes веб-сериалының бір бөлімін Вараги жасау және тарату процесіне арнады. Эпизодта сонымен қатар Угандадағы Варагидің мәдени маңызы жайлы айтылды, тілші Томас Мортон дәстүрлі сусынның түрлі дистилляцияларын ішіп көрді. Вараги бананнан дайындалуы мүмкін.

Нұсқалар

Уараги дестилятының негізі аймақта өсірілетін дақылдарға байланысты, маниока, банан, тары немесе қант құмырынан жасалуы мүмкін. Ең танымал (фирмалық Уганда Уарагиден басқа) – Лира Лира және Касесе. Лира Лира негізінен маниока ұны мен қанттан жасалады және Лира қаласының атымен аталады. Касесе, Касесе қаласының атымен аталған, құдіретті банан джині. Уараги сондай-ақ "қалыпты" немесе "супер" деп те аталуы мүмкін.