Кіріспе
Күшті шарап – дистилленген спирттік ішімдік, әдетте бренді, қосылған шарап. Бірнеше ғасыр бойында шарап жасаушылар порт, шери, мадейра, Марсала, Командария және хош иісті шарап вермуты сияқты күшті шараптың көптеген түрлерін жасап шығарды.
Fortified wine is a wine to which a distilled spirit, usually brandy, has been added. In the course of some centuries, winemakers have developed many different styles of fortified wine, including port, sherry, madeira, Marsala, Commandaria wine, and the aromatised wine vermouth.
Өндіріс
Асыл шарапты күшейтудің бір себебі – оны сақтау еді, себебі этанол табиғи антисептик болып табылады. Қазір басқа да сақтау әдістері болғанымен, күшейту әлі де қолданылады, өйткені бұл процесс дайын өнімге ерекше дәм беруге мүмкіндік береді. Көбінесе асыл шараптарды күшейту үшін жүзім брендисі қосылса да, қосымша спирт жүзімнен, дәнді дақылдардан, қант қызылшасынан немесе қант қамырынан жасалған бейтарап спирт болуы мүмкін. Аймақтық заңдар күшейту үшін рұқсат етілген спирт түрлерін анықтай алады. Мысалы, АҚШ-та тек шараппен бірдей жемістен жасалған спирттерді қосуға болады. Қосымша спирттің қайдан алынатыны және оның дистилляциялау әдісі күшейтілген шараптың дәміне әсер ете алады. Егер бейтарап спирт қолданылса, ол әдетте үздіксіз дистилляциялау арқылы, ал емес құмырада дистилляциялау арқылы жасалады. Марсала аты осы аралдың портынан шыққан. Күшейтілген нұсқа брендимен араластырылып екі стильде жасалады: кем дегенде 17% алкогольдік градусқа ие және кем дегенде төрт ай бойы ескірген, жас және сәл әлсіз Fine; және кем дегенде 18% алкогольдік градусқа ие және кем дегенде екі жыл бойы ескірген Superiore. Марсаланың күшейтілмеген шарабы ағаш бөшкелерде бес жыл немесе одан да көп уақыт бойы ескіріп, булану арқылы 18% алкогольдік градусқа жетеді. Ол ферменттелмеген немесе жартылай ферменттелген жүзім шырынына (немесе алма шырынынан сорпа жасау үшін) спирт қосу арқылы жасалады. Алкоголь қосылуы ферментацияны тоқтатады, сондықтан Мистель толық ферменттелген жүзім шырынынан тәттірек болады, онда қанттар алкогольге айналады.
Москатель де Сетубал
Москатель де Сетубал – Португалияның Сетубал муниципалитетінің маңындағы Сетубал түбегінде өндірілетін португалдық шарап. Шарап негізінен Александрия мускаты жүзімінен жасалады және әдетте агуардентемен күшейтіледі. Бұл стильді Португалиядағы ең көне үстел шарап компаниясының негізін қалаушы Хосе Мария да Фонсека ойлап тапқан деп есептеледі, ол 1834 жылға дейін тарихқа ие.
Порт шараптары
Порт-вино (жай ғана порт деп те аталады) – Португалияның солтүстік провинцияларындағы Дору аңғарынан шығатын күшті шарап. Көбінесе тәтті қызыл шарап болады, бірақ құрғақ, жартылай құрғақ, ақ немесе розе түрлері де кездеседі.
Шері
Шерри – Испанияның Херес қаласына жақын жерде өсірілетін ақ жүзімнен жасалған күшті шарап. "Шерри" сөзі – Херес атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы. Бұрын шери "сок" деп аталатын (испан тілінде "saca" – "солерадан алынған" деген мағынаны білдіреді). Еуропалық Одақта "шерри" атауы қорғалып, тіркелген. Сондықтан, "шерри" деп таңбаланған барлық шарап заң бойынша Шери үшбұрышынан – Кадис провинциясындағы Херес-де-ла-Фронтера, Санлукар-де-Баррамеда және Эль-Пуэрто-де-Санта-Мария қалалары арасындағы аймақтан шығуы керек. Ашыту процесі аяқталғаннан кейін шери брендимен күштілендіріледі. Күштілендіру ашытудан кейін болғандықтан, көптеген шерилер бастапқыда құрғақ болады, ал тәттілігі кейін қосылады. Порт шарабының (мысалы) ашыту процесінің ортасында күштілендірілуіне қарамастан, шеридегідей толық ашыту процесі жүрмейді, сондықтан қанттың бәрі спиртке айналмайды. Шерри әртүрлі стильдерде жасалады, құрғақ және жеңіл финодан бастап, қараңғырақ және кейде тәтті олоросоға дейін. Крем-шери әрқашан тәтті болады.
Вермут
Вермут – хош иісті шөптер мен дәмдеуіштермен ("саудада" ароматизацияланған) дәмделген, құпия рецепттерді (сауда құпияларын) пайдаланатын күшті шарап. Қолданылатын шөптер мен дәмдеуіштердің ішінде кардамон, корица, маржорам және ромашка болуы мүмкін. Кейбір вермуттар тәтті болады. Тәтті емес немесе құрғақ вермут көбінесе ащы болады. Екінші вермут рецептін жасаған, Италияның Турин қаласынан шыққан Антонио Бенедетто Карпано 1786 жылы өзінің қоспасын "вермут" деп атады, себебі ол абсент дайындауда қолданылатын, горький шөппен дәмделген неміс шарабынан шабыттанды. Шөптермен дәмделген шараптың тарихы ежелгі Римге дейін жетеді. Қазіргі неміс тіліндегі Wermut (Карпано заманындағы жазу бойынша Wermuth) сөзі горький шөп пен вермутты білдіреді. Бұл шөптер бастапқыда арзан шараптардың жаман дәмін жасыру үшін қолданылған, оларға сәл дәрілік "тоник" дәмін беру үшін пайдаланылған.
Винс дукс натураль
Vins doux naturels (VDN) – бұл Францияның оңтүстігінде ақ мускат немесе қызыл гранаш жүзімінен әдетте жасалатын, аз мөлшерде спирт қосылған шараптар. Вино Doux Naturels өндірісін 13 ғасырда Монпелье университетінде Арно де Вильнёв жетілдірді және қазір олар оңтүстік Францияның Лангедок-Руссильон аймағында кеңінен таралған. Аты айтқандай, Мускат де Бом де Венез, Мускат де Ривальтес және Мускат де Фронтиньян ақ мускат жүзімінен, ал Баниулс және Мори қызыл гранаштан жасалады. Rivesaltes AOC сияқты басқа шараптар қызыл немесе ақ жүзімнен де жасалуы мүмкін. Жүзімге қарамастан, ашыту процесі 190 градустық (95% спиртті) жүзім спиртінің 10%-ға дейін қосылуымен тоқтатылады. Гранаш Vins doux naturels тотығу арқылы немесе тотықпайтын стильде жасалуы мүмкін, ал мускат шараптары олардың жаңа тазалығын сақтау үшін тотығудан қорғалады.
Ликерлік шараптар
Vin de liqueur – бұл ашымаған жүзім шырынына коньяк қосылып күшейтілген француз шарабының тәтті, күшті түрі. Еуропалық Одақ «vin de liqueur» терминін барлық күшті шараптарды атау үшін де қолданады. Vin de liqueur қосылған коньяктан айқын дәм алады, бірақ vin doux-тан тәттірек болады. Мысалдарға, бір шаруашылықта өндірілген 1/3 арманьяк пен 2/3 жүзім шырынынан жасалған Floc de Gascogne, коньяк аймағындағы Pineau des Charentes, Жура аймағындағы Macvin жатады; сондай-ақ алма шырыны мен алма коньягын араластырып жасалған Pommeau да бар.
Төменгі деңгейдегі фортификацияланған шараптар
Thunderbird және Wild Irish Rose сияқты арзан күштелген шараптар, салыстырмалы түрде жоғары спирт мөлшеріне ие болғандықтан, Ұлы депрессия кезінде кең таралды. Осы кезеңде, сол кездегі мүсіркеуші алкоголиктерді сипаттау үшін "вино" деген термин пайда болды. Бұл шараптар әлі де баспанасыз адамдармен байланысты, өйткені маркетологтар осы сусындардың идеалды тұтынушылары ретінде табысы төмен азаматтарды белсенді түрде таңдады; Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Сиэтл және Портленд сияқты қалалардағы ұйымдар арзан күштелген шарап өндірушілерін, соның ішінде E & J Gallo Winery компаниясын, кедей аудандардағы алкоголь дүкендеріне осындай өнімдерді жеткізуді тоқтатуға шақырды. 2005 жылы Сиэтл қалалық кеңесі Вашингтон штатының Алкогольдік бақылау басқармасынан кедей "Алкоголь әсер ететін аймақта" белгілі бір алкоголь өнімдерін сатуға тыйым салуды сұрады. Тыйым салу қажетті өнімдердің ішінде жиірмеден астам сыра және алты күштелген шарап болды: Cisco, Gino's Premium Blend, MD 20/20, Night Train, Thunderbird және Wild Irish Rose. Алкогольдік бақылау басқармасы 2006 жылғы 30 тамызда осы шектеулерді бекітті.
Гуаха-жу
Гуаха джу – Кореяда жасалатын күріштен ашытылған шарап. Дәнді шарап жүзімнен жасалмаса да, спирт мөлшері жүзім шарабына жақын, ал оған сожу спирті мен женьшен, жужуб, имбирь сияқты қосымша ингредиенттердің салынуы, бұл шарапты күшті шараптар санатына жатқызады.
Терминология
Америка Құрама Штаттарында күшті ішімдіктермен байланыстырмау мақсатында күшті шараптарды көбінесе десерт шараптары деп атайды. Француздар "vins de liqueur" терминін қолданады. Еуропалық Одақ заңнамасына сәйкес, ликерлік шарап – құрамында 15–22% алкоголь, жалпы алкогольдік күші 17,5%-дан кем емес және көптеген қосымша талаптарға жауап беретін күшті шарап. Белгілі бір сапалы ликерлік шараптар үшін ерекшеліктер қарастырылған.