София қаласының Әулие Неделя кафедралық соборы

Кіріспе

Қасиетті Неделя соборы (Катедрален храм "Св. великомъченица Неделя" в София немесе църква „Света Неделя“), Болгарияның астанасы Софиядағы Шығыс православиелік собор, Болгария Патриархатының София епархиясының соборы. Света Неделя ғибадатханасы Х ғасырға дейін жетеді, ал XVIII ғасырдан бастап қаланың қатедралық соборы болып табылады. Қасиетті ғимарат тарих барысында бірнеше рет қирап, қайта жаңартылған. Ғибадатхананың қазіргі ғимараты Софияның ең танымал орындарының бірі. Оны танымал болгар сәулетшілері Васильев және Цолов жобалаған. Сербия корольі Стефан Урош II Милутиннің қабірлік қалдықтары шіркеуде сақтаулы.

Тарих

Собордың алғашқы жылдарының тарихы көбінесе белгісіз. Ол, шамасы, 10 ғасырда салынған, негізі тастан, ал қалған бөлігі ағаштан жасалған. Қаланың көптеген басқа шіркеулерінен өзгеше, 19 ғасырдың ортасына дейін ағаш құрылысын сақтап келген. 1578 жылы Софияға келген неміс саяхатшысы Стефан Герлах осы шіркеуді атап өткен. 1460 жылы серб корольі Стефан Урош II Милутиннің мәйіті Болгарияға әкелініп, түрлі шіркеулер мен монастырьларда сақталған. 18 ғасырда епископтық резиденция болғаннан кейін, оның қалдықтары Санкт-Неделяға көшірілген. Содан бері, кейбір үзілістермен, мәйіт шіркеуде сақталды және 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында шіркеу «Киелі Король» («Свети Крал», «Sveti Kral») деген қосымша атау алды. Ескі ғимарат 1856 жылдың 25 сәуірінде жаңа, ірі әрі сәнді собор салу үшін бұзылды. Ұзындығы 35,5 метр, ені 19 метр болатын шіркеудің құрылысы сол жылдың жазында басталды. Әлі толыққанды аяқталмаған ғимарат 1858 жылы жер сілкінісінен зардап шекті, бұл құрылыс жұмыстарын ұзартты, олар ақыры 1863 жылы аяқталды. Ол 1867 жылдың 11 мамырында 20 000 адамның қатысуымен ресми түрде ашылды. 1879 жылы орыс князі Александр Михайлович Дондуков Корсаков шіркеуге сыйлық ретінде берген 8 қоңырауды орналастыру үшін жаңа қоңырау мұнарасы салынды. 1898 жылы шіркеу жаңартылып, жаңа күмбездер қосылды. Болгария экзархы Иосиф I 1915 жылы Санкт-Неделяның қабырғасының сыртында жерленді. 1925 жылы болған бомбалық шабуыл салдарынан шіркеу қирады, оның салдарынан 150-ден астам адам қаза тапты. Оқиғадан кейін шіркеу 1927 жылдың жазынан 1933 жылдың көктеміне дейін қазіргі түріне келтіріліп, қайта жаңартылды (қайтадан 1933 жылдың 7 сәуірінде ашылды). Ол 30 метр ұзындығы, 15,50 метр ені және 31 метр биіктігі бар орталық күмбезбен жаңадан салынған ғибадатхана болды. Бомбалаудан аман қалған алтын иконостас шіркеуге қайтарылды. 1971-1973 жылдар аралығында Николай Ростовцев басқарған топ шіркеудің қабырғаларын суретпен безендірді. 1992-1994 жылдар аралығында еден жаңартылып, солтүстік колоннада әйнекпен жабылды. Фасад 2000 жылы мұқият тазаланды және он бір қоңырауды (князь Дондуков Корсаковтан алған сегіз қоңырау, Сербияда жасалған екеуі және Болгарияда құйылған біреуі) автоматты түрде қоңырау шалатын құрылғы орнатылды.

The history of the cathedral's earliest years is to a large extent unknown. It was probably built in the 10th century and had stone foundations and an otherwise wooden construction, remaining wooden until the middle of the 19th century, unlike most other churches in the city. A German traveller by the name of Stephan Gerlach visited Sofia in 1578 and mentioned the church. Around 1460, the remains of Serbian king Stefan Uroš II Milutin were carried to Bulgaria and were stored in various churches and monasteries until being transferred to St Nedelya after it became a bishop's residence in the 18th century. With some interruptions, the remains have been preserved in the church ever since and the church acquired another name, Holy King („Свети Крал“, „Sveti Kral“), in the late 19th and early 20th century. The former building was demolished to make place for a larger and more imposing cathedral on 25 April 1856. The construction of the 35.5 m long and 19 m wide church began in the summer of the same year. The still incomplete building suffered from an earthquake in 1858, which prolonged the construction works that ultimately finished in 1863. It was officially inaugurated on 11 May 1867 in the presence of 20,000 people. A new belfry was erected to accommodate the 8 bells given to the church as a present by Russian Knyaz (Prince) Alexander Mikhailovich Dondukov Korsakov in 1879. The church was renovated in 1898, with new domes being added. Exarch Joseph I of Bulgaria was buried immediately outside the walls of St Nedelya in 1915. The church was razed in the bomb attack in 1925 that claimed over 150 victims. After the incident, the church was restored to its modern appearance between the summer of 1927 and the spring of 1933 (once again inaugurated on 7 April 1933). It was almost erected anew as a temple 30 m in length and 15.50 m in width and featuring a central dome that made it 31 m high. The gilt iconostasis that survived the bomb attack was returned to the church. The mural decoration was done by a team led by Nikolay Rostovtsev between 1971 and 1973. The floor was renovated and the north colonnade was glazed between 1992 and 1994. The façade was cleaned thoroughly in 2000 and a device to automatically ring the eleven bells (the eight ones from Knyaz Dondukov Korsakov, two made in Serbia and one cast in Bulgaria)

Атауы

Света Неделя атауының шығу тегі қысыңқы. Оны этимологияның қай негізі алынғанына байланысты "Қасиетті жексенбі", "Әулие Неделя" немесе тіпті "Әулие жексенбі" деп аударуға болады. Бұл туралы pravoslavieto.com болгар православ веб-сайты мәлімдейді. 1578 жылы неміс саяхатшысы Стефан Герлах бұл шіркеудің бірнеше атаумен белгілі болғанын атап өткен, олардың ішінде "Иеміздің шіркеуі" (болгарша: Gospodnya Tsurkva) және "Иса Мәсіх шіркеуі" (Tsurkva Isus Hristos) болған, бірақ ең маңыздысы – грекше Kyriaki сөзі, ол тікелей "жексенбі" деген мағынаны білдіреді, бірақ өзі Kyrios – "Иеміз" сөзінен туындайды (яғни жексенбі, немесе Kyriaki = "Иеміздің күні" және осылайша "Иеміздің шіркеуі"). Сонымен қатар, Кириаки – үшінші ғасырдағы христиан шейіті Әулие Кириакидің есімі, ол болгар тілінде Света Неделя (Неделя = "жексенбі") деп аталады. Демек, бүгінгі күні мағынасы жексенбі күнінің қасиеттілігіне сілтеме жасағандай болса да, бастапқыда ол жас шейіт Кириакиге немесе тікелей Иса Мәсіхке қатысты болуы мүмкін.