Кіріспе
Сун Цэ және Сунь Кван әміршілеріне қызмет еткен генерал (227 ж. қайтыс болды) – қытай волейболшысы Хе Цы (227 ж. қайтыс болды), әдепті аты Гунмяо, Шығыс Хан әулетінің соңғы жылдарында және кейіннен Қытайдың Үш Патшалық дәуірінің басында Шығыс Ву мемлекетінде әскери генерал болған. Ол әскерін әсем қару-жарақ, зәрлі қару және көркем безендірілген кемелермен жабдықтауды ұнатты. Сонымен қатар, Сунь Куанның иелігіндегі Шанюе тайпаларымен күресте де шебер болды, жылдар бойы олардың бірнеше жергілікті көтерілісін басып тастады. Оның жетістіктері Цзяндунның ішкі аймақтарының тұрақтылығын қамтамасыз етті және Шығыс Ву мемлекетінің дамуына мықты негіз болды. Оңтүстік Қытайдағы оның жорықтары Бу Чжи және Лю Дай сияқты Сунь Куанның қол астындағы басқа генералдарға үлгі болды. Өмірінің соңғы жылдары Хе Ци Ву мемлекетінің қарсыласы Вэйге қарсы бірнеше шайқастарға қатысты, бірақ көбінесе жеңіске жете алмады.
the Chinese volleyball player
He Qi (died 227), courtesy name Gongmiao, was a military general serving under the warlords Sun Ce and Sun Quan during the late Eastern Han dynasty, and later in the state of Eastern Wu during the early Three Kingdoms period of China. He was especially noted for his extravagance and preference for equipping his troops with flashy weapons, armour and well decorated ships. At the same time, he was also adept in dealing with the Shanyue tribes in Sun Quan's territories, having quelled several local uprisings by them over the years. His achievements secured the stability of the inner lands of Jiangdong and provided a strong foundation for the development of the Eastern Wu state. His campaigns in southern China also set a precedent for other generals serving under Sun Quan, such as Bu Zhi and Lü Dai. In his later years, He Qi participated in some battles against Wu's rival state, Wei, during which he seldom scored a victory.
Ерте өмір және мансап
Хэ Ци Шанин округінің (山陰縣), Куайджи командирлігінде (會稽郡) туған, ол қазіргі Шаосин, Чжэцзянның шамамен жанында орналасқан. Оның әулетінің бастапқы аты "Цинь" (慶) болған, бірақ ата-бабалары оны "Хэ" (賀) деп өзгертіп, Лиу Худың (Шығыс Хан әулетінің алтыншы императоры, Император Ан, 106–125) әкесі Лиу Циньнің (劉慶) жеке есімімен байланысты туындаған есім табуға тыйым салынғандықтан, одан сақтану үшін бұл шешім қабылданды. Оның әкесі, Хэ Фу (賀輔), Юннин округінің (永寧縣) басшысы (長) қызметін атқарды, ал оның інісі, Хэ Чун (賀純), Император Анның тұсында Цзянся командирлігінің (江夏郡) әкімшісі (太守) болды. Хэ Ци 190-шы жылдары Куайджи командирлігінің округтерінің бірі – Янь округінде (剡縣) әскери шенеунік ретінде мансабын бастады, сол кезде бұл аймақты кішігірім әскери қолбасшы Ван Ланг (王朗) басқарды. Ол қызмет еткен кезеңде жергілікті тайпалардың бірнеше ұсақ көтерілісін басып тастады. 196 жыл шамасында, Сунь Цэ (孫策) әскербасы Цзяндун аймағына шабуыл жасағанда, Ван Ланг Куайджи командирлігінен қашып кетті. Содан кейін Хэ Ци Сунь Цэге қызмет етуге келді, ол оны шиаолиан (civil service candidate) үміткері ретінде ұсынды. Хэ Ци Сунь Цэнің Оңтүстік округінің (南部都尉) коменданты Хан Янның (韓晏) орынбасары болды. Сунь Цэ Хан Янға Ван Лангты (王朗) қуып жеткізуді тапсырды, ол Донгье округіне (東冶縣), кейін Хоугуань округіне (侯官縣) қашып кеткен еді. Хоугуань округінің басшысы Шан Шенг (商升) өз округінің әскери күштерін Ван Лангқа Сунь Цэге қарсы тұру үшін жәрдемдесті.
Оңтүстік округтерді бағындыру
Хан Ян Шан Шенг әскерімен шайқаста қаза тапқаннан кейін, Хе Ци оның орнын басып, Хоугуань округін басып алу миссиясын жалғастырды. Хе Цидің беделінен қорқып, Шан Шенг бағынды, бірақ оның бірі бағыныштысы Чжан Я (張雅) онымен келіспей, оны өлтіріп, Хоугуань округін өзіне қаратып алды. Хе Ци Чжан Яны оңай жеңе алмайтынын білгендіктен, шабуылды тоқтатты және тиімді сәт күтті. Чжан Я күйеу баласымен дауласқанда, Хе Ци олардың арасындағы алауыздықты күшейту үшін Хоугуань округіне тыңшыларын жіберді, содан кейін Хоугуань округіне шабуыл жасап, Чжан Яны жеңіп, оның әскерін бағынуға мәжбүрледі. Хоугуань округінде бейбітшілік орнағаннан кейін де, оңтүстік округтерде Сан Цэ билігіне бағынғысы келмейтін көптеген жауынгер күштер болды, мысалы, Шанюе тайпалары. Хе Ци осы жауынгер күштерге қарсы науқанды жалғастырып, оларды бағынуға мәжбүрлеуді шешті. Сунь Цзе өзінің бақылауындағы оңтүстік округтердегі жергілікті басшыларға Хе Ци үшін 5000 әскер жинауға бұйрық бергенде, олардың бірі Хе Циді, оның қарапайым тегінен туындағандықтан, жек көріп, бұйрыққа бағынбады. Хе Ци бұйрыққа бағынбаған басшыны жазалағаннан кейін, қалған басшылар дереу бағынды. Екі жылдың ішінде Хе Ци көптеген жауынгер күштерді жеңіп, шайқаста 6000-ға жуық жауды өлтірді. 200 жылы Сунь Цзе қайтыс болғаннан кейін, Хе Ци Сунь Цэнің кіші інісі және мұрагері Сунь Куанның қызметінде жалғастырды, ол Цзяндун аймағындағы жерлерді басқаратын жаңа сардар болды. 205 жылы Хе Ци оңтүстік округтердегі билігін қайта орнатып, 10 000 адамды әскерге шақырды. Осы уақытта ол Сунь Куанға Шанграо округінің (上饒縣) бөлігінен жаңа округ – Цзяньпин округін (建平縣) құруды ұсынды. Сунь Куан келісіп, Хе Циді Шығысты бекіту полковнигі (平東校尉) лауазымына тағайындады.
Шаньюемен күрес
208 жылы Сунь Куан Хе Циді әскери күштің үйі (威武中郎將) генералы етіп тағайындады және оған Даньяң командалығында (丹陽郡) Шанюе бүлікшілерімен күресуді тапсырды. Хе Ци мен оның әскерлері И және Шэ округтеріне қарай жылжығанда, жол бойындағы төрт ауыл оған бағынды. Ге Хонгтың «Баопузи» кітабында Шанюе Хе Циді тоқтату үшін сиқыр қолданғандығы айтылады. Олардың сиқыры металл қаруды күшсіз етуге және жебелерді атқан садақшыларға қайтаруға мүмкіндік берген. Бұл туралы естіген Хе Ци: «Мен өткір металл жарақтан қорғанудың және жылан уына қарсы дәрінің бар екенін білемін. Бірақ егер біз металл жарақ пен жылан уын қолданбасақ, онда осы шаралар тиімсіз болады», – деді. Одан кейін ол әскерлеріне ағаш таяқтармен қарулануға бұйрық берді және олар жауды жеңді. Шанюе бүліктерін басып тыныштандырғаннан кейін, Хе Ци Сунь Куанға Даньяң командалығындағы әкімшілік аудандарды реформалауды ұсынды. Сунь Куан бір ауылды округке айналдырды, И және Шэ округтерін кішірек округтерге бөліп, олардың бірнешеуін біріктіріп, жаңа Синду командалығын (新都郡) құрды. Ол Хе Циді Синду командалығының әкімшісі (太守) етіп тағайындады және генерал-лейтенант (偏將軍) шеніне көтерді. 211 жылы Юхань округының Ланг Чжи (郎稚) бірнеше мың шаруаны Сунь Куан билігіне қарсы Шанюе тайпаларымен бірігіп көтеріліске шығуға көндірді. Хе Ци көтерілісті басып, Сунь Куанға Юхань округін екіге бөлуді ұсынды. Сунь Куан келісті. 213 жылы Южан командалығында (豫章郡) 10 мыңға жуық адам көтеріліс бастады. Хе Ци осы көтерілісті де басып, көтеріліс басшыларын жазалап өлтіді. Одан кейін ол бағынғандардың ішіндегі ең күштілерін әскерге қабылдап, қалғандарын Южан командалығының азаматтары ретінде тіркеді. Хе Цидің еңбегін бағалап, Сунь Куан оны «Жауынгерлік рухты көтеру» генералы (奮武將軍) қызметіне көтерді.
Кейінгі өмірі
Ол Цзяндун аймағындағы тыныштанбайтын жергілікті тайпаларды табысты бағындыруымен үлкен атаққа ие болғандықтан, Сунь Куанның қарсыласы, Шығыс Хан әулетінің орталық үкіметін соңғы жылдары бақылаған соғыс әміршісі Цао Цаоға қарсы бірнеше шайқастарға қатыса бастады. 215 жылы Хе Ци Сяояо Форды шайқасында шайқасты, онда Сунь Куан әскерін қатты бекітілген Хефэйге шабуылға бастады, оны Цао Цаоның генералы Чжан Ляо және басқалары қорғады. Сунь Куанның күштері Чжан Ляо мен оның серіктерінен ауыр жеңіліске ұшырады. Сол шайқаста Сунь Куанның офицерлерінің бірі Сюй Шенг ұрыс барысында ұзын найзасын жоғалтып алды. Хе Ци Сюй Шенгтің найзасын кездейсоқ тауып, оған қайтарды. 216 жылы Цао Цао Поянг округіндегі (鄱陽郡) жергілікті басшы Ю Туға билік белгісін берді және оны көтеріліс бастауға итермеледі. Поянг округінің үш уезі Ю Тудың шақыруына жауап берді. Сунь Куан Хе Ци мен Лу Сунға көтерілісті басуды бұйырды, олар осыны істеді және бірнеше мың көтерілісшіні өлтірді. Содан кейін Хе Ци Сунь Куан мен Цао Цаоның аумақтары арасындағы Янцзы өзенінің бойындағы шекарада қалды, жау шапқыншылығына қарсы тұру үшін. 220 жылы Шығыс Хан әулеті құлағаннан кейін, Хе Ци Оңтүстік Қытайдағы Шығыс Ву режимінің тәуелсіз билеушісі болған Сунь Куанның қызметінде жалғастырды. Ал Цао Цаоның ұлы Цао Пи Хан императорының тағын басып алып, Солтүстік Қытайда Цао Вэй мемлекетін құрды. 222-223 жылдары У және Вэй күштері Донгкоу шайқасында қақтығысты. Цао Сю бастаған Вэй әскерлері табиғи апаттан зардап шеккен және бірнеше кемесін жоғалтқан Лю Фан бастаған У флотын жеңді. У әскерлері Цао Сюдің шабуылынан қорқып, Хе Ци бастаған күштер Донгкоуға келді. Хе Ци кешігіп келгендіктен, оның флоты Лю Фанның көптеген кемелерін қиратқан дауылдан зардап шекпеді. Сонымен қатар, Хе Цинің зәулімдікке құштарлығы болғандықтан, оның кемелері әдемі безендірілген, ал әскерлері ең жақсы қару-жарақпен жабдықталған. Цао Сю Хе Цинің сәнді флотын көргенде таң қалды. У флотының күштірек екеніне сенген Цао Сю Вэй әскерлеріне шегінуге бұйрық берді, осылайша Лю Фан мен оның қалған күштері құрып кетуден құтылды. Сунь Куан осы оқиғаны естігенде, Хе Циді артқы генерал (後將軍) лауазымына көтерді. 223 жылдың маусым айында У әскери шенеунігі Цзинь Цзун (晋宗) Вэйге қашып, көтеріліс арқылы Цичунь округінің (蕲春縣) билігін басып алды. Сунь Куан Хе Ци мен Ху Цзунға (胡綜) Ми Фанг, Сянью Дан (鮮于丹) және Лю Шао (劉邵) қол астындағы әскерлермен бірге Цзинь Цзунға шабуыл жасап, Цичунь округін қайтарып алуға бұйрық берді. Бірақ олар ыстық ауа райы мен Цичунь округін ала алмауына байланысты шегінуге шешім қабылдады. Сол кезде Цзинь Цзун сақтандығын төмендеткендіктен, У күштері күтпеген шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланды. Келесі шайқаста Хе Ци Цзинь Цзунды тірі ұстап, Цичунь округін қайтарып алды. 227 жылы аурудан қайтыс болды.
Отбасы
Хе Цының кем дегенде екі ұлы болды: Хе Да (賀達) және Хе Цзин (賀景). 233 жылы Сунь Куан Ляодунның әскербасы Гонсун Юаньмен Вэйге қарсы одақ құруды қалағанда, Гонсун Юаньмен келісу үшін Хе Даны өкілі ретінде жіберді. Бірақ Гонсун Юань оған адалсыздық жасап, Хе Даны өлімге кесті. Хе Даның ұлы Хе Чжи (賀質) Вудағы «Жолбарыс тісі» генералы (虎牙將軍) қызметін атқарды. Хе Цзин Вудағы «Тонаушыларды жоятын полковник» (滅賊校尉) қызметін атқарды. Оның екі ұлы болды: Хе Шао (賀邵) және Хе Хуэй (賀惠). 280 жылы Цзинь әулеті басып алғанға дейін Хе Шао Ву мемлекетінің соңғы жылдарында көзге түсті. Хе Шаоның ұлы Хе Сун (賀循) Цзинь дәуірінде белгілі конфуциан ғалымы болды. Хе Хуэй Вудағы Ванлинг округінің (宛陵縣) префекті (令) болды.