Аргентина киносының тарихы

Кіріспе

Аргентинада кино өндірісі

Аргентина испан тіліндегі үздік шетелдік фильм номинациясы бойынша он сегіз Гойя сыйлығын жеңіп алып, ең көп марапатталған ел атанды. Сонымен қатар, ол «Ресми оқиға» (1985) және «Олардың көзіндегі құпия» (2009) фильмдері үшін «Оскар» сыйлығын алған Латын Америкасының алғашқы елі болып табылады.

Бастауы

1896 жылы француз фотографы Евгений Пи Буэнос-Айрестегі «Каса Лепаж» фотосурет жабдықтары сататын дүкенде бельгиялық Анри Лепаж бен австриялық Макс Глюксман үшін жұмыс істеді. Үшеуі де Аргентинада Люмьер кинематографының тұңғыш көрсетілісін көрді, ол 1896 жылдың 18 шілдесінде Театро Одеонда Париждегі тұңғыш көрсетілісінен бір жыл өткен соң өтті. Содан кейін Лепаж елге алғашқы француз кинематографиялық жабдықтарын импорттады. Еухенио Пай 1897 жылы Гомон камерасын қолданып Аргентинаның алғашқы фильмін түсіргені үшін жиі есептелсе де, бұл құрмет неміс-бразилиялық Федерико Фигнерге тиесілі, ол 1896 жылдың 24 қарашасында Аргентинаның алғашқы үш фильмін көрсетті (Бюэнос-Айрес көрікті жерлерін бейнелейтін қысқаметражды фильмдер). Атаққа ие болған Пай бірнеше жыл бойы «Каса Лепаж» үшін фильмдер түсіруді жалғастырды, одан кейін «Viaje del Doctor Campos Salles a Buenos Aires» (1900, елдің алғашқы деректі фильмі деп саналады) және «La Revista de la Escuadra Argentina» (1901) фильмдерін жасады. Осы кезде алғашқы кинотеатрлар ашылды, олар Глюксманн Аргентина, Уругвай және Чилиде құрған халықаралық кино өндірісі, тарату және көрсету жүйесінің бір бөлігі ретінде жұмыс істеді.

Алғашқы дамуы

Бірнеше аргентиналық суретшілер жаңа өнертабыспен тәжірибе жүргізуді жалғастырды, жаңалықтар мен деректі фильмдер түсірді. Евгенио А. Кардини «Escenas Callejeras» (1901) фильмін түсірді, ал Марио Галло алғашқы аргентиналық фильмді көзқарас тұрғысынан түсірді: «El fusilamiento de Dorrego» («Доррегоның атылуы», 1908). Эрнесто Гунче сияқты басқа режиссерлер де алғашқы деректі фильмдер түсірді. Аргентина тарихы мен әдебиеті фильм түсірудің алғашқы жылдарындағы тақырыптарды ұсынды. Ұлттық киноның алғашқы сәтті туындыларының бірі – 1915 жылғы «Nobleza Gaucha», ол Хосе Эрнандестің «Мартин Фиерро» гаучо поэмасынан шабыт алды. Жозе Мармольдің романы негізінде «Амалия» ұлттық өндірістің алғашқы толық метражды фильмі болды, ал 1917 жылы президент Хиполито Иригоен туралы сатирикалық қысқа фильм «El Apóstol» әлемдік кинодағы алғашқы анимациялық фильм болды. 1917 жылы Франсиско Дефилиппис Новоаның «Flor de durazno» фильміндегі тағы бір маңызды дебют – Карлос Гардель болды. Жозе А. Феррейра сияқты режиссерлер Аргентина киносында фильмдер түсірумен айналыса бастады, «Palomas rubias» (1920), «La Gaucha» (1921) және «Buenos Aires, ciudad de ensueño» сияқты фильмдерді шығарды. Одан кейін түсірілген фильмдерге «La Maleva», «Corazón de criolla», «Melenita de oro», «Leyenda del puente inca» (1923), «Odio serrano», «Mientras Buenos Aires duerme», «Arriero de Yacanto» (1924) және «El Organito de la tarde» мен «Mi último tango» (1925) кірді. 1926 жылы Феррейра «La Vuelta al Bulín», «La Costurerita que dio aquel mal paso» және «Muchachita de Chiclana» фильмдерін шығарды, содан кейін «Perdón, viejita» (1927) фильмі шықты. Бұл фильмдердің көпшілігінде онжылдықтың ең танымал актерлері Альваро Эскобар мен Елена Гвидо ойнады. Онжылдықтың соңында Хулио Иригоен сияқты режиссерлер «Alma en pena» (1928) сияқты фильмдерді шығара бастады. Осындай фильмдер Аргентинаның танго биі мәдениетін киноға енгізе бастады, бұл 1930-жылдары дыбыс пайда болғаннан кейін өте кең таралды.

1980 жылдардың басында

1980 жылы шектеулер жеңілдетілгеннен кейін, аргентиналық экранда ашына-жазына әңгімелейтін кино көріне бастады. Адолфо Аристарайннің "Tiempo de revancha" ("Кеңесу уақыты", 1981), Фернандо Аяланың "Plata dulce" ("Тәтті ақша", 1982) және Эдуардо Кальканьоның "Los enemigos" ("Дұшпандар", 1983) сияқты фильмдер жемқорлық және жазасыздық тақырыптарына (билік өкілдерін тікелей айыптамастан) терең бойлап, еңбек құқықтарының бұзылуына, корпоративтік жемқорлыққа және сол кездегі үстем қорқыныш атмосферасына қатысты қиын мәселелерді көтерді, бұл осылай жасау көбінесе қауіпті болған кезде. Фернандо Аяланың "El Arreglo" ("Келісім", 1983) фильмінде ұсақ-түйек жемқорлық та талқыланды.

Хунтадан кейінгі кино

1983 жылы демократия орнағаннан кейін Аргентина киносында жаңа дәуір басталды; Алехандро Дорианың «Esperando la carroza» («Смертнику күтім», 1985) сияқты есімдері қалып қойған бірнеше ерекшеліктерден басқа, бұл дәуірде комедиялардың танымалдылығы төмендеп, фильмдердің тақырыбы мен мазмұны көбірек ойға толы болды. Бірінші топ 1970 және 1980 жылдардағы «Қырлы соғыс» кезіндегі репрессиялар, азаптаулар және жоғалып кеткендер туралы ашық айтады. Олардың қатарында: Гектор Оливераның «Funny Little Dirty War» («Күлкілі кішкентай лас соғыс», 1983) және шын оқиғаға негізделген «Night of the Pencils» («Қарындаштар түні», 1986); Луис Пуэнцоның «The Official Story» («Ресми оқиға», 1985) фильмімен алған «Оскар» сыйлығы; «Пино» Соланастың «Tangos» («Танго», 1985) және «Sur» («Оңтүстік», 1987) фильмдері, сондай-ақ Алехандро Дорианың тебірендіретін «Sofia» («София», 1987) фильмдері бар. Өткендегі зұлматтарды бейнелейтін фильмдердің ішінде, атап өтуге лайық, неміс-аргентиналық бірлескен «The Girlfriend» («Досы», 1988) фильмі, онда норвегиялық актриса Лив Ульманмен бірге Федерико Луппи, Сипе Линковски, Виктор Лаплас және Лито Круз ойнаған. Фильмдердің екінші тобына эмиграция мен туған жерді сағыну бейнелері кіреді, мысалы Альберто Фишерманның «Los días de junio» («Маусым күндері», 1985) және Хуан Хосе Юсидтің «Made in Argentina» («Аргентинада жасалған», 1986) фильмдері, сондай-ақ Мигель Перейраның «Verónico Cruz» («Вероника Крус», 1988), Густаво Москераның «Lo que vendrá» («Болашақ», 1988) және культты фильм ретінде танымал Мартин Донованның ағылшын тіліндегі «Apartment Zero» («Пәтер нөл», 1988) фильмдері сияқты жасырын мағынасы бар сюжеттер бар. Бұл фильмдер метафоралар, өмірдің күрделілігі және кең ауқымды әлеуметтік-саяси мәселелерге сілтемелер арқылы көрермендерді соңғы оқиғалармен келістіруге тырысты. Бұл Мария Луиза Бембергтің «Camila» («Камила», 1984), Карлос Сориннің «A King and His Movie» («Патша және оның фильмі», 1985) және Элисео Субиеланың «Man Facing Southeast» («Оңтүстік-шығысқа қарап тұрған адам», 1986) сияқты даулы әдебиеттер мен ауыр 19 ғасыр тарихына қатысты фильмдерге де қатысты.

1990 жылдар

1990 жылдары классикалық кино және тәуелсіз аргентиналық өндірістен өзгешелікпен ерекшеленген тағы бір Жаңа Аргентина киносы толқыны пайда болды. 1991 жылы Марко Бечистің "Аламбрадо" ("Chicken Wire") фильмі жарық көрді. Сол жылы белсенді кинорежиссер Фернандо "Пино" Соланас өзінің үшінші маңызды фильмін – "Сапар" (1992) шығарды, ол Латын Америкасындағы қалыптасқан әлеуметтік жағдайлардың сюрреалистік көрінісі болды. Дегенмен, экзистенциалдық мазасыздық аргентиналық киноның күн тәртібінде басымдық сақтап, Елисео Субиеланың "Жүректің қараңғы жағы" ("El lado oscuro del corazon", 1992) және Адольфо Аристорайннің "Дүниедегі орны" ("A Place in the World", 1992) фильмдерімен жалғасты, сондай-ақ, екеуі де "Оскар" сыйлығына ұсынылғаны үшін ерекшеленді. 1990 жылдардың соңына қарай назар Аргентинаның күшейіп келе жатқан әлеуметтік проблемаларына, мысалы, баспанасыздық пен қылмыс өсуіне ауысты. Алехандро Агрестидің "Бюэнос-Айрес, керісінше" (1996) фильмі Бюэнос-Айрестегі кедейліктің көлеңкесінде сезімдердің сұлулығын сақтап қалды, ал Бруно Стагнароның "Пицца, сыра және темекі" (1997) фильмі тіпті ең түзетілмейтін және зорлыққа бейім адамдардың да адамгершілік екі жақтылығын қарастырды. Теңдесіз өткен және бай мәдени мұраға ие болған режиссерлер Эдуардо Миньоньяның "Флоп" (1990), Мария Луиза Бенбергтің "Бұл туралы айтылмайды" ("De eso no se habla", 1993, оның соңғы және итальяндық жұлдыз Марчелло Мастрояннидің соңғы рөлдерінің бірі), Сантьяго Овестің Родольфо Уолштің Агата Кристи стильіндегі "Алыстан жасалған кісі өлтіру" ("Asesinato a distancia", 1998) повесінің бейімделуі, сондай-ақ Леонардо Фавионың "Ашулы бұқа" ("Raging Bull") стильіндегі "Гатика, маймыл" (1993) және Хавьер Торренің "Лола Мора" (1996) сияқты тарихи фильмдерге қайта оралды. Саяли тарих Эдуардо Калканьоның 1970 жылдардағы Аргентина кино цензурасының қызметкері Паулино Тато туралы ("Цензор", 1995, Аргентинаның ең өнімді кейіпкерлік актері Улисес Дюмонт ойнады) жанжалды көзқарасы, Хуан Дж. Юсидтің ескі міндетті әскери оқу жүйесін айыптауы ("Байрақ астында", "Bajo Bandera", 1997), Марко Бечистің диктатураның ең қатыгез түрмелерінің бірін көрсеткен "Гараж Олимпо" (1999) және Хуан Карлос Десанзоның Мадоннаның "Эвита" фильміне жауабы – оның 1996 жылғы "Эва Перон" фильмі (Эндрю Ллойд Уэббер көрсеткенге қарағанда әлдеқайда күрделі бірінші ханымның портреті) арқылы қайта қарастырылды. Аргентина экранында халықтық мәдениет те өз кезегін алды. Алехандро Дорианың "Мен сені мәңгілікке қарыз емеспін" ("Cien veces no debo", 1990) аргентиналық орта сыныптың үйіне бейресми үңіліп қарады, Хосе Сантисоның "Менің ауданымнан сүйіспенділікпен" ("De mi barrio con amor", 1996) Бюэнос-Айрестің богемдік оңтүстік жағына саяхаттауды жоспарлағандар үшін міндетті көрініс, ал Родольфо Паглиеренің "Марадона Гардельмен қашан кездесті" ("El día que Maradona conoció a Gardel", 1996) аргентиналық мәдениеттің екі символына арналған тапқырлықпен жасалған мадақ.

The 1990s brought another New Argentine Cinema wave, marked by classical cinema and a twist from Independent Argentine Production. In 1991, Marco Bechis' Alambrado ("Chicken Wire") was released. That same year, activist film maker Fernando "Pino" Solanas released his third major film, The Journey (1992), a surreal overview of prevailing social conditions in Latin America. Existential angst continued to dominate the Argentine film agenda, however, with Eliseo Subiela's El lado oscuro del corazon ("Dark Side of the Heart," 1992) and Adolfo Aristarain's A Place in the World (1992) – notable also for its having been nominated for an Oscar. Later in the 1990s, the focus began to shift towards Argentina's mounting social problems, such as rising homelessness and crime. Alejandro Agresti's Buenos Aires vice versa (1996) rescued the beauty of feelings in the shadows of poverty in Buenos Aires and Bruno Stagnaro's Pizza, Beer, and Cigarettes (1997) looked into the human duality of even the most incorrigible and violent individuals. Having an intense past and rich cultural heritage to draw on, directors continued to reach back with moody period pieces like Eduardo Mignogna's Flop (1990), Maria Luisa Bemberg's De eso no se habla ("You Don't Discuss Certain Things," 1993, her last and one of Italian leading man's Marcello Mastroianni's last roles, as well), Santiago Oves' rendition of Rodolfo Walsh's Agatha Christie esque tale Asesinato a distancia ("Murder from a Distance," 1998), as well as bio pics like Leonardo Favio's Raging Bull esque Gatica, el mono (1993) and Javier Torre's Lola Mora (1996). Political history was re examined with films like Eduardo Calcagno's controversial take on 1970s era Argentine film censor Paulino Tato (played by Argentina's most prolific character actor, Ulises Dumont) in El Censor (1995), Juan J. Jusid's indictment of the old compulsory military training system, Bajo Bandera ("At Half Mast," 1997), Marco Bechis' Garage Olimpo (1999), which took viewers into one of the dictatorship's most brutal torture dungeons and Juan Carlos Desanzo's answer to Madonna's Evita, his 1996 Eva Perón (a portrait of a far more complex first lady than the one Andrew Lloyd Webber had taken up). Popular culture had its turn on the Argentine screen. Alejandro Doria's Cien veces no debo ("I Don't Owe You Forever," 1990) took an irreverent peek into a typical middle class Argentine home, Jose Santiso's De mi barrio con amor ("From My Neighborhood, with Love," 1996) is a must see for anyone planning to visit Buenos Aires' bohemian southside and Rodolfo Pagliere's El día que Maradona conoció a Gardel ("The Day Maradona Met Gardel," 1996) is an inventive ode to two standards of Argentine culture.

2000 жылдар

Фабиан Биелинскийдің «Тоғыз ханыша» (2000), «Эль Аура» (2005) және Хуан Хосе Кампанелланың «Көңілдің ұлы» (2001) сияқты фильмдері әлем бойынша мақтау мен наградаларға ие болды. Хуан Карлос Дезанзо Мигель Анхель Соланы (тангодағы рөлімен танымал) «Эль Амор и эль Эспанто» («Сүйіспеншілік және алапаттық», 2001) фильмінде өлмейтін Хорхе Луис Борхес рөлінде сомдады, бұл фильм жазушының Перон дәуіріндегі қысымға және өзінің күмәніне қарсы күресін көрсетеді. Әрқашан саяси белсенді Аргентина киносы испан режиссері Манане Родригестің ұрланған балалар туралы «Жоғалған қадамдар» (2001) және «Пино» Соланастың 2001 жылғы экономикалық дағдарыс туралы «Сақтандыру естеліктері» («Memories of the Riot», 2004) фильміндегідей қиын тақырыптарды көтеріп келеді. Тристан Бауэр «Бейітті от» (2005) арқылы көрермендерді Фолкленд соғысының адамдық емес жағдайларына алып барды, ал Адриан Каэтано «Қашқандардың тарихы» (2006) фильмінде 1977 жылы өлімнен аман қалған төрт футболшының тағдырын көрсетті. Лукресия Мартелдің 2001 жылғы дебюттік фильмі «Ла Сиенага» («Батпақ»), Сальтадағы ескірген демалыс үйінде жазды өткізетін бай отбасы туралы, халықаралық деңгейде жоғары бағаланды және Аргентина киносына жаңа және маңызды үн әкелді. Кино зерттеушісі Дэвид Убинья үшін бұл «Жаңа Аргентина киносының ең үлкен жетістіктерінің бірі» болып табылады, ол Аргентинаның саяси және экономикалық дағдарысымен бірге келіп, «ұлттың жақындағы тарихындағы өте ауыр сәттердің сирек көрінісіне» айналды. Бұл – ерекше жетілген шедевр. Мартелдің келесі фильмдері де халықаралық деңгейде танымал болды, мысалы, «Қасиетті қыз» (2004) жасөспірімдер драмасы, «Бассыз әйел» (2008) психологиялық триллері және «Зама» (2017) тарихи драмасы. Аргентина киносы көрермендерінің сезімталдығына жауап ретінде кейде жүрекке тиетін тақырыптарға оралады. Дэвид Липшичтің Аргентинаның депрессиялық кезеңін бейнелеген «Эль Астильеро» («Көмежай», 2000) сыншылардың жоғары бағасын алды, Паула Эрнандестің иммигранттарға арналған әсерлі әні «Мұра» (2001) жасырын хитке айналды, Адольфо Аристорайнның «Ортақ орындар» (2002) зейнеткерлікке шыққан қарт профессорды, Эдуардо Мигнонаның «Клеопатра» (2003) күтпеген достық туралы әңгімесі көптеген наградаларға ие болды, сондай-ақ Карлос Сориннің әсерлі «Ит» («The Dog», 2004) фильмі де марапатталды. Кез келген кино режиссер үшін маңызды мәселе болып табылатын эмоционалдық негативтілік Марио Сабатоның «Индия Правиле» (2003), Франсиско Д’Интиноның «Ла Эсперанса» (2005) және Ариэль Роттердің «Эль Отро» («Басқа», 2007) фильмдерінде әртүрлі жолдармен зерттелді, олардың әрқайсысы орта жастағы дағдарысты бейнелейді. Аргентиналықтардың сезімталдығы Роберт Дюваллдың 2002 жылғы «Ассасинация Танго» фильмінде де көрінді, бұл сырттай қарапайым, бірақ терең мағынасы бар қылмыстық драма. Экономикалық қиындықтар мен шетелдік (әсіресе АҚШ) фильмдердің отандық нарыққа енуіне байланысты Аргентина киноиндустриясы 1987 жылы Ұлттық кино және аудиовизуалды өнер институтының (INCAA) құрылуы арқылы қолдау тапты, ол 1987 жылдан бері 130-ға жуық көркем фильмнің өндірісін қаржылаған мемлекеттік ұйым. Онжылдық «Олардың көзіндегі құпия» (2009) фильмімен жарқын аяқталды, ол сыншылардың мақтауын алды, 82-ші «Оскар» марапаттауда «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясын жеңіп алды, ал бұған үш апта бұрын «Испаниядағы ең үздік шетел тіліндегі фильм» үшін «Гоя» сыйлығын алған еді.

Films such as Fabian Bielinsky's twister Nine Queens (2000), his gothic El Aura (2005) and Juan José Campanella's teary Son of the Bride (2001) have received praise and awards around the world. Juan Carlos Desanzo cast Miguel Ángel Solá (best known for his role in Tango) as the immortal Jorge Luis Borges in El Amor y el Espanto ("Love and Foreboding", 2001), a look at the writer's struggles with Perón era intimidation as well as with his own insecurities. Always politically active, Argentine film continues to treat hard subjects, like Spanish director Manane Rodríguez's look at abducted children, The Lost Steps (2001) and "Pino" Solanas' perhaps definitive film on the 2001 economic crisis, Memorias del saqueo ("Memories of the Riot", 2004). Tristán Bauer took audiences back to soldiers' dehumanizing Falklands War experience with Blessed by Fire (2005) and Adrián Caetano follows four football players through their 1977 escape from certain death in Chronicle of an Escape (2006). Lucrecia Martel's 2001 debut feature film La ciénaga ("The Swamp"), about an indulgent bourgeois extended family spending the summertime in a decrepit vacation home in Salta, was internationally highly acclaimed upon release and introduced a new and vital voice to Argentine cinema. For film scholar David Oubiña, it is "one of the highest achievements" of the New Argentine Cinema, coincidentally timed with Argentina's political and economic crisis that it "became a rare expression of an extremely troubled moment in the nation's recent history. It is a masterpiece of singular maturity". Martel's succeeding films would also receive further international acclaim, such as the adolescent drama The Holy Girl (2004), the psychological thriller The Headless Woman (2008), and the period drama adaptation Zama (2017). Responding to its sentimental public, Argentine film at times returns to subjects of the heart. David Lipszyc's grainy portrait of depression era Argentina, El astillero ("The Shipyard", 2000) was a hit with critics, Paula Hernandez's touching ode to immigrants, Inheritance (2001), has become something of a sleeper, Adolfo Aristarain's Common Places (2002) follows an elderly professor into retirement, Cleopatra (2003), Eduardo Mignona's tale of an unlikely friendship, received numerous awards, as did Carlos Sorín's touching El perro ("The Dog", 2004). Emotional negativity, a staple for filmmakers anywhere, was explored in Mario Sabato's India Pravile (2003), Francisco D'Intino's La esperanza (2005) and Ariel Rotter's El otro ("The Other", 2007) each deals with mid life crises in very different ways. The pronounced sentimentality of the average Argentine was also the subject of Robert Duvall's 2002 Assassination Tango, a deceptively simple crime drama that shows that still waters do, indeed, run deep. Buffeted by years of economic malaise and encroachment of the domestic film market by foreign (mainly, US) titles, the Argentine film industry has been supported by the 1987 creation of the National Institute of Cinema and Audioviual Arts (INCAA), a publicly subsidized film underwriter that, since 1987, has produced 130 full length art house titles. The decade ended on a high with the 2009 film The Secret in Their Eyes receiving critical praise, winning the Oscar for Best Foreign Language Film at the 82nd Academy Awards, three weeks after being awarded the Goya Award for Best Spanish Language Foreign Film of 2009.

2010 жылдар

2014 жылы Дамиан Сифрон режиссерлік еткен "Жабайы әңгімелер" (испан тілінде Relatos Salvajes) антологиялық фильмі 87-ші "Оскар" сыйлығының "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болды және "Ибероамерикалық фильм" номинациясы бойынша "Гоя" сыйлығын жеңіп алды.