Кіріспе

Ұяшық түрі

Гемангиобластар – гематопоэтикалық және эндотелиялық жасушаларға дифференциалдана алатын көптеген мүмкіндіктерге ие алғашқы жасушалар. Тышқан эмбрионында сары қабықшадағы қан аралдарының 7-ші эмбриональды күнінде пайда болуы гематопоэздің басталуын көрсетеді. Осы қан аралдарынан гематопоэтикалық жасушалар мен қан тамырлары пайда болады. Гемангиобластар – қан аралдарын құрастыратын жасушалардың алғашқы түрі. Бүгінгі күнге дейін гемангиобластар адам, тышқан және зебра балығының эмбриондарында анықталды. Гемангиобластар алғаш рет эмбриональды мәдениеттерден бөлініп алынып, гематопоэтикалық немесе эндотелиялық бағытта дифференциалдануы үшін цитокиндермен өңделді. Эмбриондағы осы преэндотелиялық/прегематопоэтикалық жасушалар CD34 фенотипіне ие жасушалар тобынан пайда болатыны көрсетілді. Кейіннен гемангиобластар жаңа туған нәрестелер мен ересектер сияқты туылғаннан кейінгі тіндерде де кездеседі екені анықталды.

Ересектердегі гемангиобласт

Қазіргі кезде ересек ағзада гемангиобласттардың бар екенін көрсететін жаңа деректер пайда болуда. Бұл гемангиобласттар перифериялық қанда айналыста жүретін түбір жасушалар болып табылады және эндотелиялық жасушалар мен гематопоэтикалық жасушалардың екеуін де тудыра алады. Олар CD34 және CD133-тің екеуін де экспрессиялайды деп саналады. Бұл жасушалар, әдетте, сүйек миынан шығады және тіпті гематопоэтикалық түбір жасушалардан да пайда болуы мүмкін.

Тарих

Гемангиобласт тұңғыш рет 1900 жылы Вильгельм Гис гипотезалаған. Гемангиобласттың бар екендігін алғаш рет 1917 жылы Флоренс Сэбин ұсынды, ол тауық эмбриондарының сары қапшығында қан тамырлары мен қызыл қан жасушаларының бірдей кеңістіктік және уақыттық жақындықта пайда болатынын байқады. 1932 жылы Мюррей Сэбиннің байқаған нәрсесімен келісіп, "гемангиобласт" терминін қолданды. Эндотелиялық жасушалар мен гематопоэтикалық жасушалардың Flk1, Vegf, CD34, Scl, Gata2, Runx1 және Pecam 1 сияқты көптеген ортақ маркерлері болғандықтан, бипотенциалды прекурсор гипотезасы одан әрі қолдау тапты. Бұдан әрі, дамитын эмбрионда Flk1 жоғалуы гематопоэтикалық жасушалар мен эндотелиялық жасушалардың жойылуына алып келетіні көрсетілді.

Оқшаулау

1997 жылы Келлер зертханасының Кеннеди алғаш рет гемангиобласттың in vitro эквивалентін бөліп алды. Бұл жасушалар жарылыс түзілетін колониялық жасушалар (BL CFC) деп аталды. Авторлар тышқанның эмбрионалдық дің жасушаларының жиынтығы – эмбриоидты денелерді пайдаланып, гематопоэтикалық жасушалар пайда бола бастағанға дейінгі дифференциация уақыт кезеңінде жасушаларды екті. Тиісті цитокиндердің болуымен, осы жасушалардың бір бөлігі гематопоэтикалық текті жасушаларға дифференциацияланды. Сонымен қатар, Келлер зертханасының Чой көрскендей, осы жасушалар эндотелий жасушаларына да дифференциацияланады. 2004 жылы Хьюбер Келлер зертханасының жұмысымен гемангиобластар тышқан эмбрионынан оқшауланды. Олар гаструляция кезіндегі эмбрионның мезодермасының артқы примитивтік жолақ аймағынан алынған. Авторлар шектеулі сұйыту әдісін қолданып, алынған гематопоэтикалық және эндотелий жасушаларының клоналды тектен шыққандығын көрсетті, осылайша дамитын эмбрионда гемангиобласты сәтті оқшаулағанын дәлелдеді.