Кіріспе

Ретен – Төменгі Саксониядағы Гифхорн ауданының бұрынғы муниципалитеті. Ауыл, шамасы, Карл I-нің саксон соғыстары кезінде негінделген. Орта ғасырларда Ретен Рим-католик шіркеуінің Хилдесхайм және Халберштадт диоцездары арасындағы шекаралық қала болған. 1974 жылы Ретен мен Эйкхорст Папентейх самтгеймдесіне қарасты Вордорф муниципалитетіне қосылды. Бүгінде ауылда шамамен 1200 тұрғын бар.

Географиялық орналасуы

Ретен Германияның орталық бөлігінде, Брауншвейг қаласының солтүстігінде салыстырмалы түрде жақын жерде, ал Салцгиттер және Вольфсбург ірі қалаларынан көп алшақ емес жерде орналасқан. Ауыл Лүнебург даласының оңтүстігінде және муниципалитет орталығы Вордорфтан үш километр солтүстік-батысқа қарай жатыр. Ретен Төменгі Саксонияның L 321 тас жолында тікелей орналасқан. Ең жақын маңызды көлік артериялары: B 4 (шығысқа қарай 4 км), B 214 (батысқа қарай 6 км) және A2 (оңтүстікке қарай 6 км). Ең жақын ірі орталықтар – Гифхорн, Пейне және Вольфенбюттель.

Геология

Ауыл құмды-балшықты Papenteich үстіртінде орталық жерде орналасқан, теңіз деңгейінен шамамен 75–82 метр биіктікте. Ретен аумағындағы ландшафт негізінен егіс жерлермен және жекелеген ормандық алқаптармен сипатталады. Ауданның әртүрлі топырақтары орташадан жақсы сапалы. Карбонатты мергельдің үстіндегі тегіс топырақтар жақсы бағаланады, ал ауылда оларды "унсер Клей" деп атайды. Құмдар мен балшықтар – мұздықтан кейінгі шөгінділер. Жер бетіне жақын оқшауланған тастар, кішкентай тастар мен кремнездер – Эльстер және Саале мұздықтарының тас шөгінділері. Ретен аймағындағы, сондай-ақ Майне және Вордорфта шамамен 80 миллион жыл бұрын пайда болған, "Rethen Meiner Upper Cretaceous бассейнінің" жақын жер бетіндегі әктас мергель қабаттары ерекшеліктері болып табылады, олар жақын теңізде қалыптасқан. Әктас мергельде осы креда кезеңінен қалған губкалар, теңіз кірпілері және моллюскалар сияқты қазбалар бар. 20 ғасырдың басына дейін Ретеннің оңтүстік-шығысындағы коммерциялық мақсатта пайдаланылған әктас карьері бай табыс орыны болды. Бүгінде карьер ашылмаған, бірақ тіпті қазір де топырақ қазу жұмыстары кезінде, мысалы, құрылыс шұңқырларында жекелеген табыстар кездеседі.

Маассель табиғи қорығы

Ретеннің солтүстігінде топырақтар көбірек ылғалданып, негізгі ауыл шаруашылығы аймағы ағаштармен араласа бастайды. Бұл ағаш жамылғысы емен-қайың орманына айналады. Ормандық аудан Ретен, Рётгесбюттель және Фолльбюттель арасында жатыр. Аймақ 2019 жылдан бері жаңа "Маассель" табиғат қорығының құрамына кіреді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Ретен шекарасы ішіндегі алғашқы қоныстану белгілері 5000 жылдан асып кеткен. 1995 жылы ауылға жақын жерде мегалиттік қабірлердің қалдықтары табылған. Осы қабірге тиесілі қоныс 3 шақырымдай жерде деп есептеледі.

Тасталған ауылдар

Жақын маңда бірнеше тасталған ауылдар бар, олардың ішінде Дуданрот (1000 ж.), Бромхорст (1007 ж.) немесе Арнсбюттель. Бұл ауылдардың көпшілігі қазіргі әкімшілік шекарасының сыртында орналасқан. Барлық елді мекендер 13-16 ғасырлар аралығында құлап, қараусыз қалған. Нақты құжатталғандары:

Алгесбюттель алғаш рет 1022 жылы айтылған. Бұл жерде шамамен 7 шаруашылық және бір шіркеу болған. Соңғы рет 1480 жылы Люнебургтың иелігі ретінде тіркелген. Оссенроде (Асенрот) алғаш рет 1112 жылы айтылған. Бұл жерде шамамен 4 шаруашылық болған және ол Ретеннің солтүстік-шығысында орналасқан. Археологиялық жазбалар 12-14 ғасырларға жатады. Зинсроде (Sinesrode) Ретен мен Вордорф арасында орналасқан. Орналасқан жері белгілі, бірақ нақтыланбаған. Жер бетінде бірнеше дұрыс орналасқан тастарды көруге болады. Соңғы рет 15 ғасырдың соңында тіркелген. Венденбюттель (Wendenbutle) алғаш рет 1007 жылы айтылған және Ретеннің оңтүстігінде орналасқан. Археологиялық жазбалар 10-14 ғасырларға жатады.

Құжаттық атаулар

Ретеннің алғашқы жазбадағы айрылысы 1301 жылдың 2 сәуірінде тіркелген. Ол кезде ауыл толығымен ауыл шаруашылығымен айналысып, негізінен мал өсірумен және аз ғана егістік жермен шұғылданған. Құжаттың мазмұны – «Ретен» аумағындағы бес «үйрек» (жер өлшемі) пен төрт шабындықтың сатылуы. Бальдуин фон Венден және оның вассалдары Людольф пен Георг бұл мүлікті Сент-Круцис монастырына (Брауншвейг) сатты. Бірнеше жылдан кейін, Брансвик герцогы Отто мен Сюпплингенбург феодалы мен Сент-Круцис монастыры арасында бес «үйрек» үшін сот дауы болды. Бұл аталған Бальдуинге тиесілі «үйректермен» бірдей екені белгісіз. Қалай болғанда да, Отто және, мүмкін, Брансвиктегі Тамплиер ордені де осы «үйректерге» талап етті. 1312 жылы Тамплиер ордені таратылғаннан кейін, 1314 жылы Оттоға ол және Тамплиер орденінің Ретендегі мүлікке құқығы жоқ екені хабарланды.

Шіркеу

Сондай-ақ, шіркеудің тарихын ауылдың алғашқы күндеріне дейін жетектеуге болады. Алғашқы жазбалар 1323 және 1341 жылдарға сәйкес келеді; олар приходтық үй шаруашылығы және шіркеудің қараушыларын сайлау туралы мәліметтерді қамтиды. Қазірге дейін сақталған шіркеу мұнарасы сол кезде де болған болуы мүмкін (болжамдар оны 13 ғасырға жатқызады). Порталдың үстіндегі готикалық стильдегі тимпан, көршілес приходтардағы ұқсас суреттерге сүйенсек, 15 ғасырда салынған болуы ықтимал.

Жанама атаулар

Демек, Ретеннің жасы, құжатталған деректерден көрінетін жасқа қарағанда, әлдеқайда ескі. Оның ескірек екендігі туралы 1641 жылы-ақ айтылған. Брауншвейг қаласының мэрі Георг фон Ретен, әулетінің тарихында оның атасы Генрих Бетманға 1199 жылы Хилдесхайм епископы Хартберт Ретендегі жерлерді және шіркеуге басшылық ету құқығын бергенін жазды. Бірақ, мұны растайтын ешқандай құжатты дәлел жоқ.

Топонимика

Соңғы ғылыми жарияланымдарда (1994) Ретен, Майне құрылған кезде құрылған франктермен байланыстырылып қарастырылады. Франктердің 8-шы ғасырда саксондарды бағындырғанда бірнеше елді мекендер құрғаны есептеледі. Сол ғасырда маңызды жол сол кезде болған Солтүстік орманды шығыстан батысқа қарай кесіп өткен, бұл Ретен және Майне жанындағы аймақтарда болған болуы мүмкін. Бірнеше мысал зерттелді, онда бірнеше франк қоныстары бір орталық ауылға жатқызылды. Дегенмен, бұл байланыс ұзаққа соқпады. 11-шы ғасырда Хальберштадт епископтығы мен Хилдесхайм епископтығы арасындағы шекара екі ауылды бөліп тұрды. Хилдесхайм епископтарының Ретен аймағын басып алуға жасаған бірнеше әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бұл шекара шамамен 500 жыл бойы, протестанттық реформацияға дейін сақталды.

Асылдар

1641 жылы жазылған отбасылық жылнамаларға сәйкес, шамамен 1211 жылы "Хенрих Бетман Чур қаласынан, Ретия жерінен" сот билігін, шіркеуге қатысты иус патронатус құқығын және аң ауруға рұхсат алған. Бұл құқықтар туралы алғашқы жазба 1383/85 жылдарға жатқан құжатта табылды. Бетманн соғыстағы ұзақ тәжірибесіне сүйене отырып, ауылдың көліндегі шағын аралда су сарайы сияқты үй салған болжанып тұр. Келесі онжылдықтарда ауылға әртүрлі жергілікті қарақшылар бірнеше рет шабуыл жасады. 1308, 1380, 1381 және 1388 жылдары олар Ретенді жартылай қиратты. Осы шабуылдардың бірінде (болжам бойынша 13 шілде 1381 жылы) су сарайы да бұзылған. Осыдан кейін Ретеннің иелері 150 жылдан кейін ауылды тастап, Брауншвейгке көшіп кетті. Бірақ Ретенге қатысты қамқорлық құқығын сақтап қалды. Әулет болжам бойынша 18 ғасырда жойылған. 16 ғасырдың бірінші жартысында Аденбюттель және Ретен приходтары біріктірілгеннен кейін, Ретеннен шыққан иесі мен Маренхольц бароны (Аденбюттельдегі қамқорлық құқығы) біріктірілген шіркеу қауымдастығында қамқорлық құқығын бөлісіп алды. Дегенмен, уақыт өте келе бұл құқық көбінесе Маренхольц отбасына өтті. Олар оны 1969 жылы соңғы меценат (Маренхольц Нолте бароны) қайтыс болғанға дейін пайдаланды.

Ерте заманауи кезеңнен қазіргі заманға дейін

1625 жылы Данияның Отыз жылдық соғысқа араласу кезінде император Фердинанд II әскерлері Ретенге жақын жерде қысқы лагерь құрды. Ұйлар мен шіркеулер тоналып, азаматтар Вольфенбюттель маңында бекініс салуға жұмылдырылды. 1640 жылдары да бірнеше рет тонаулар тіркелді, көбінесе швед әскерлері жасады. Ауыл Жеті жылдық соғыстан және Француз революциялық соғыстарынан зардап көрмеді, тек салықтар мен соғыс қарыздары төленді. 1758 жылы француз драгуннары қойшыны өлтіргені ғана еске алуға лайық. 1866 жылғы Аустрия-Пруссия соғысы мен 1870/71 жылдардағы Франко-Пруссия соғысында Ретеннен адамдар шақырылып, ауыр жарақатсыз үйлеріне оралды. 19 ғасырдағы ауыл шаруашылығындағы өзгерістер ауылдағы өмірге ең көп әсер етті. Бұл жергілікті жердің бірнеше рет қайта ұйымдастырылуын, сондай-ақ мал шаруашылығының қарқынды дамуын және оған байланысты орманның кең аумақты жойылуын қамтыды. 19 ғасырдың екінші жартысында қант қызылшасын қарқынды өсіру басталды, бұған Майнедегі қант қызылшасы зауытының салынуы себеп болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Көптеген еуропалықтар сияқты, Ретен халқы да 1914 жылы соғыс басталғанда Бірінші дүниежүзілік соғысқа зор құлшыныс білдірді. Барлығы 78 азамат Германия империясының армиясына шақырылды; олардың 14-і соғыста қаза тапты. 1914/15 жылдары қыста Ретенде Ресей оккупациялаған аймақтардан келген босқындарға жай орналастыру жасалды. Ретенге француз әскери тұтқындары жол құрылысына және ауыл шаруашылығы жұмысына көмектесу үшін әкелінді. Соғыс аяқталғаннан кейін, әсіресе 1916/17 жылдардағы "Steckrübenwinter" (шағал қысы) кезінде Ретен халқының өмірі Германиядағы отандастары сияқты қиынға түсті. Азық-түлік рационированиеленуіне, жоғары жұмыссыздыққа және жалпы экономиканың нашарлауына қарамастан, революция болған жоқ. Соғыстың соңғы күндері жұмысшылар мен әскерлер кеңесі құрылды, бірақ ол көп ұзамай тарап, одан кейін приход кеңесі құрылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ретенде үлкен соғыс құлшынысы болған жоқ. Ауыл шаруашылығы жұмыстарын әйелдер мен қарттар атқаруға мәжбүр болды. Оларға шетелдік жұмысшылар мен әскери тұтқындар, көбінесе Франция, Польша және Ресейден келгендер көмектесті. Түрлі ұлт өкілдеріне қатысты қарапайымдық әртүрлі болды. Орыстар тұтқын лагерінде болса, поляктар мен француздар ауыл тұрғындарымен бірге тұрды. Бірақ тіпті осы жағдай да көбінесе жеткіліксіз болды, себебі ауыл тұрғындары тұтқындарға жақсы қарым-қатынас жасаса, үкіметке адал тұрғындар жамандап беруінен қорқады. Ретенге ең ауыр бомба шабуылы 1944 жылғы 23 тамызда сағат 11:30-да жасалды. Ауылға жақын жерге төрт жарылыс бомбасы түсті. Сонымен қатар, ауылдың үстіне көптеген отты бомбалар тасталды, олар бірнеше өртке себеп болды. Ауылдық ғимарат, екі мал төбесі, үш астық қоймасы және төрт тұрғын үй толығымен өртенді. Басқа ғимараттардағы өрттерді тұрғындардың өзі сөндірді. Папентейх пен Брауншвейгтен өрт сөндірушілер келді. Ауыр шабуылға қарамастан, ешкім жарақат алмады. 1945 жылғы 10 сәуірде Пейнеден келген американдық әскерлер Ретенді бейбіт түрде басып алды. Ауылды қорғау үшін Вольксштурмға берілген әскери бұйрық орындалмады, қару-жарақ ауылдың көліне тасталды. Көптеген американдық әскерлер бірнеше күн ғана болды, ал азы ғана бір тоқсанға қалды.

Тіл

Тілдік тұрғыдан Ретен Ганновер төңірегіндегі неміс тілі аймағына жатады. Дегенмен, халықтың бір бөлігі әлі де неміс тілін ескі Брауншвейг және Папентейк төменгі саксон тілінен алынған сөздермен қолданады. Бұрын Ретендегі күнделікті тіл – Истфалияның Папентейк диалектісі болса, мектеп пен шіркеуде стандартты неміс тілі қолданылған. 20-ғасырдың өзгерулеріне байланысты төменгі саксон диалектісі бірте-бірте жоғалып, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін стандартты неміс тілімен толығымен ығыстырылды.

Мегалитикалық қабір

1995 жылы егіншілік жұмыстары кезінде Ретен ауданында (Маассель орман жанында) мегалитикалық қабір (Долмен) табылған. Алты (көбінесе кішкентай) тас шығыс-батыс бағытында тізілген. Жергілікті археологиялық бөлімнің зерттеулеріне сәйкес, қабір б.з.д. 3000 жылға дараланған. Бұл қабірге тиесілі неолиттік елді мекен шамамен 3 км қашықтықта орналасқан деп есептеледі. Қабір бұрын бұзылған құрылыс болуы мүмкін, және бұрын ағаш немесе таспен жабылған. Кейбір үлкен тастар мен қақпақтары бұрын алынып, мысалы, үй салуға пайдаланылған болуы мүмкін. 1996 жылы бұл құрылыс қоғамға ашылып, қолжетімді етуге берілді. Ретен Дольмені Гифхорн ауданындағы бірінші табылған мегалит қабірі болды.

Қоғамдық нысандар

Балабақша: 1992 жылы спорт алаңының қарсы бетінде балабақша ашылды. Осыған дейінгі ғасырларда Ретеннен шыққан балалар айналасындағы ауылдар мен қалалардағы балабақшаларға қатысқан. Балабақшаны "Kindergarten Vordorf e. V." басқарады. Балабақша екі жас топтарында 50 балаға дейін қабылдай алады.

Саясат

Ретен ерте кездері Велф әулетінің билігінде болды, бірақ Брауншвейг және Люнебург үйлері арасында жиі алмасты. 1549 жылы Гифхорн ауданы құрылғаннан кейін Ретен Гографшафт Ротгесбюттельге қарасты. 1972 жылға дейін Гифхорн Люнебург аймағына (ресми түрде Люнебург княздығына) кірді. 1972 жылғы аудандық реформадан кейін Гифхорн Брауншвейг аймағына қосылды. Вестфалия Королдығының қысқа мерзімінде ол Ротгесбюттель кантонына, осы арқылы Окер департаментіне қарады. 1970 жылы Ретен және тағы 14 муниципалитет Майнедегі әкімшілік орталығы бар Papenteich Samtgemeinde құрды. Осы кезде Ретен әлі де тәуелсіз муниципалитет болды. 1974 жылғы 28 маусымда алғашқы муниципалитет кеңесі сайланғаннан кейін Vordorf және Eickhorst муниципалитеттері "Gemeinde Vordorf" (Vordorf муниципалитеті) деген жаңа атаумен бірікті.