Дания археологиясы: Тарих пен мәдениеттердің іздері
Archaeology of Denmark
Дания археологиясы: ежелгі өркениеттердің іздері, тас, қола және темір ғасырлары. Дания тарихының қазба жұмыстары және Христиан Томсеннің үш дәуір жүйесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дания археологиясы өте бай және алуан түрлі археологиялық артефакттарды ұсынады, олар Данияның өзіндегі климат пен табиғи жағдайлардың арқасында ерекше жақсы сақталған – оның ішінде батпақты жерлер, аяз сулар, суық және салыстырмалы түрде өзгермейтін климат. Сонымен қатар, Даниядағы археологиялық зерттеулер археология ғылымының жас саласына оның бастауынан бері үнемі және түбегейлі әсер етіп келеді.
The archaeology of Denmark presents an extraordinary rich and varied abundance of archaeological artifacts, exceptionally preserved by the climate and natural conditions in Denmark proper – including boglands, shallow waters, a cold and relatively unvarying climate. At the same time, archaeological study in Denmark has continually and fundamentally influenced the young science of archaeology from its very beginnings.
Тарих және қазба жұмыстары
Данияның (Ютландия) ежелгі тарихы (бұрынғы Клактондық іздерінен кейін) көптеген әртүрлі мәдениеттердің сол жерде қоныстанып, соңғы мұз дәуірінен бастап археологиялық із қалдырғанын көрсетеді. Олардың табылуы Дания археологиясының өзінің дамуымен қатар жүреді, ол 19-шы ғасырдың басында Кристиан Томсен ұйымдастырған Дания Ұлттық мұражайының құрылуымен басталды. Томсен еуропалық археологияға тас, қола және темір дәуірлерінен тұратын үш дәуір жүйесін енгізіп, тарихқа дейінгі кезеңді алғаш рет ерекше уақыт шкалаларына бөлді. Томсеннің ерте көмекшілерінің бірі Йенс Якоб Асмуссен Ворсае 1850 жылы Солтүстік Дюрсландтағы Мейлгаардта ежелігі қабықшалар үйіндісімен байланысты шақпақ тас құралдарын зерттеуге кірісті. Ворсае, бұл «ең ертедегі тарихқа дейінгі дәуірлерде аудан тұрғындары үшін тамақтану орны болған шығар» деген болжам жасады; ал одан әрі қазба жұмыстары ежелгі қабықша үйінділерінің адамның тарихқа дейінгі қызметінің белгілері екенін растады, олар даниялық køkkenmødding терминімен және тамақ қалдықтарынан тұрды. 1893-1895 жылдары басталған кезекті комиссия Лимфьордта кең ауқымды, толық және пәнаралық қазба жұмыстарын жүргізді. Бұл орын Ертебөлле деп аталды, сондықтан бай және ерекше археологиялық табылған жерлер қазіргі танымал Тас дәуірі мәдениетінің – Ертебөлленің бастауы болды. Археологиядан басқа, қатысушы ғылымдардың қатарында ботаника, зоология және геология болды, ал мұндай ас үйлер халықаралық деңгейде маңызды археологиялық орындар ретінде қарастырылды. Мұздың еруінен кейін жердің қозғалуына байланысты, бастапқыда жағалауда орналасқан көптеген ас үйлер кейіннен суға батып кетті. Данияда су астындағы алғашқы қоныс 1977 жылы Тибринд Вигте қазылды. Бұл орын келесі он жылдық ішінде толығымен қазылып алынды. Жағалаудан 300 метр және су бетінен 3 метр тереңдікте су астындағы шолушылар Ертебөлль мәдениетінен жақсы сақталған заттарды тауып шығарды. Ас үй мәдениеті шамамен б.з.д. 5000 жылдан бастап дамыды. Оның тікелей алдындағысы – Маглемозе мезолиттік мәдениеті, алғаш рет 1900 жылы Зеландия батпағында табылды; ал шамамен б.з.д. 2500 жылдан бастап ас үй мәдениеті жаңадан келген неолиттік шаруалардың ықпалына түсе бастады. Кейінірек неолиттік келушілердің арасында – дорбалы керамика мәдениеті болды, оның дөңгелек обалары Дания ландшафтында шашырап жатыр, олардың әрқайсысында тас айбалтасы бар: осылардың уақыт өте келе қоладан жасалған нұсқаларымен біртіндеп алмастырылуы Данияның қола дәуіріне кіруін білдірді. Сауда жолдарының күрделі желісі Ютландияны қола дәуірі Еуропасының қалған бөлігімен байланыстырды. Құрлық арқылы Ютландия кеудегершін Микен Грециясына жеткізілді, ал теңіз жолдары оны Англияға және Жерорта теңізіне жеткізді. Темір дәуірі Данияға салыстырмалы түрде кеш келді, бірақ тағы да батпақтар қызықты және таңғажайып табылған – Толлунд адамын сыйлады. Ағашқа ілінген адамның жақсы сақталған денесі үлкен қызығушылық туғызды; оны кейбіреулер Тациттің Нерт құдайына құрбандықтар туралы айтқан оқиғаларымен байланыстырды. Латын әліпбиіне негізделген рундар пайда бола бастады, ал римдік импорттың қабірлік заттары арасында біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында көршілес империяның артуын көруге болады. Келесі кезеңдерде даниялық археология тарихи жазбалардан тәуелсіз емес, сонымен қатар олармен бірге жұмыс істеді, мысалы, Беовульфте айтылған юттар мен даниялықтардың қақтығыстарын немесе кейінгі викинг патшалығының артындағы жолдарды, ғимараттарды және рун жазуларын зерттеді.
The prehistory of Denmark (Jutland) reveals that (following earlier Clactonian relics) many different cultures were to settle there and leave archaeological footprints since the end of the last ice age. Their discovery parallels the ongoing evolution of Danish archaeology itself, which began in the early nineteenth century with the establishment of the National Museum of Denmark, organised by Christian Thomsen. It was he who introduced the three age system – Stone, Bronze and Iron ages to European archaeology, thus for the first time differentiating pre history into distinct time scales. Jens Jacob Asmussen Worsaae, one of Thomsen's early assistants, set out in 1850 to investigate an interesting find of flint tools linked to a heap of ancient oyster shells at Meilgaard in Northern Djursland. Worsaae surmised that perhaps “this had been a sort of eating place for the people of the neighborhood in the earliest prehistoric times”; and further excavations indeed confirmed that the ancient shell heaps were signs of human prehistoric activity, being kitchen middens Danish term køkkenmødding and leftovers from their meals. A later commission initiated in 1893 1895, executed a large scale, thorough and interdisciplinary excavation at the Limfjord. The site is named Ertebølle and so the rich and defining archaeological find coined the now well known Stone Age culture of Ertebølle. Apart from archaeology, participating scientific disciplines included botany, zoology and geology, and such kitchen middens has since been viewed as important archaeological sites internationally. Due to land shift after the melting of the ice, many kitchen midden sites, originally on the coast, were later submerged: The first submerged settlement excavated in Denmark was Tybrind Vig in 1977. The site was excavated over the following decade. 300 m from the shore and 3 m below the surface, divers excavated sensationally well preserved artefacts from the Ertebølle Culture. The kitchen midden culture stretched chronologically from c.5000 BC onward. Its immediate predecessor was the mesolithic culture of Maglemose, first uncovered in a Zealand bog in 1900; while from c. 2500 BC the midden culture would gradually come under the influence of the newly arrived neolithic farmer. Later Neolithic arrivals included the Corded Ware culture, whose round barrows scattered the Danish landscape, each including a stone battleaxe: the gradual replacement of these latter by bronze versions over time marked Danish entry into the Bronze Age. A complex web of trading roots now linked Jutland with the remainder of Bronze Age Europe. An overland route carried Jutland amber to Mycenaean Greece, while sea routes also brought it to England, and the Mediterranean. The Iron Age came relatively late to Denmark, but again the bogs yielded an exciting and dramatic find, Tollund Man. The well preserved body of a hanged man created intense interest; it was associated by some with the accounts by Tacitus of sacrifices made to the goddess Nerthus. Runes based on the Latin alphabet began to appear, and Roman imports among grave goods also show the increasing influence of the nearby empire by the first centuries AD. For subsequent periods, Danish archaeology has worked alongside, instead of independently of, the historical record, exploring for example the conflicts of the Jutes and the Danes echoed in Beowulf, or the roads, buildings, and runic inscriptions behind the later Viking kingdom.
Данияның танымал археологтары
Атауы Туған Өлген Мамандығы Жетістіктері Кристиан Юргенсен Томсен 1788 1865 Универсалды үш дәуір жүйесін енгізді. Йенс Якоб Асмуссен Ворсаэ 1821 1885 Археологияның ғылым ретінде қалыптасуына үлкен үлес қосты. Палеоботаника және археологиялық стратиграфия салаларын дамытты (үш дәуір жүйесімен байланысты). Софус Мюллер 1846 1934 Георг Ф. Л. Сарау 1862 1928 Асылданған тозаңды зерттеуді бастады және Маглемозия мәдениетін ашты. Питер Глоб 1911 1985 Халықаралық деңгейде танымал жазушы және археологияны насихаттаушы. Батпақтан табылған денелерді қазба жұмыстарымен және зерттеулерімен әйгілі. Таяу Шығысқа бірнеше ірі археологиялық экспедициялар жетекшісі болды.
Name Born Died Specialization Achievements Christian Jürgensen Thomsen 1788 1865 Introduced the universal three age system Jens Jacob Asmussen Worsaae 1821 1885 Played a key role in the foundation of archaeology as a science. Pioneered paleobotany and archaeological stratigraphy (in relation to the three age system). Sophus Müller 1846 1934 Georg F. L. Sarauw 1862 1928 Pioneered fossilized pollen studies and discovered the Maglemosian culture. Peter Glob 1911 1985 Internationally recognized writer and mediator of archaeology. Internationally known for his excavations and investigations of bog bodies. Led several large scale archaeological expeditions to the Middle East.
Данияның ықпалы
Дания мен даниялық ғалымдар 1800 жылдары археологияны ғылым ретінде орнатуда маңызды рөл атқарды және жалпы осы ғылымға негізгі әдістер мен жаңалықтармен үлес қосуда. Дания мен даниялық археологтардың халықаралық ынтымақтастық және қатысу, сондай-ақ археология нәтижелерін жұртшылыққа тарату, білім беру және түсіндіру бойынша ұзақ тарихы бар. Көптеген даниялық музейлер жұртшылыққа ақпарат тарату және түсіндіруде жетекші рөл атқарады.
Denmark and Danish scientists played an important role in establishing archaeology as a science in the 1800s, and continue to contribute with fundamental methods and discoveries to this science in general. Denmark and Danish archaeologists has a long history of both international collaborations and engagements and public outreach, education and mediation of the results of archaeology. Many Danish museums plays a leading role in public outreach and mediation.
Әдебиеттер бір-бірімен сәйкес келеді
Шеймус Хини өзінің поэзиясында Толунд адамын қазіргі кездегі зорлық-зомбылықты түсінуге көмектесетін күшті символ ретінде бейнеледі. Дж. Р. Р. Толкин "Хоббиттегі" Беорнның залын сипаттағанда, ескі даниялық айрақтық үйдің археологиялық қалпына келтірілулерінен үлгі алды.
Seamus Heaney in his poetry made Tollund Man a powerful symbol for helping to understand present day violence. J. R. R. Tolkien based his description of Beorn's Hall in The Hobbit on archaeological reconstructions of an old Danish mead hall.