Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күрд мәдениетін немесе тілін қабылдау
Adoption of Kurdish culture or language
Күрдтендіру – халықтың, аумақтың немесе тілдің күрдтілігіне өтуіне байланысты мәдени өзгеріс. Бұл табиғи жолмен (мысалы, түрік Курдистанында) немесе мемлекеттік саясаттың нәтижесінде (Иракта 2003 жылғы басып алудан кейін) жүзеге асуы мүмкін. Күрдтендіру түсінігі әр елде әртүрлі. Түрік Курдистанында көптеген этникалық армяндар, болгарлар, черкестер,
Kurdification is a cultural change in which people, territory, or language become Kurdish. This can happen both naturally (as in Turkish Kurdistan) or as a deliberate government policy (as in Iraq after the 2003 invasion). The notion of Kurdification is different from country to country. In Turkish Kurdistan, many ethnic Armenians, Bulgarians, Circassians,
Түрікмен тайпалары
Тарих бойы көптеген түркі тайпалары күрдтер қоныстанған аймақтарға қоныстанды немесе қоныстануға мәжбүр болды. 1996 жылғы сұхбатында күрд жазушысы Яшар Кемал Диярбақырдағы үлкен Афшар түрікмен ауылына сапар жасағанын айтты. Барлығы 8 мұндай ауыл болған, олар күрд тілін білмеген және 1865 жылғы Козаноғлы көтерілісінен кейін бұл аймаққа жер аударылған. Тарихи деректер бойынша 30 мың отбасы аймаққа жер аударылғандықтан, Кемал ақсақалдарға неге олардың саны 8 ауыл ғана екенін сұрады. Ақсақалдар қалғандарының суннит болғандықтан күрдтерге айналғанын, ал осы соңғы 8 ауылдың әлеви болғандықтан суннит күрдтерімен қарым-қатынас жасамағанын жауап берді.
Throughout history, many Turkic tribes either settled or were forced to settle in Kurdish inhabited areas. In an interview from 1996, Kurdish writer Yaşar Kemal described his visit to a large Afshar Turkmen village in Diyarbakır. There were overall 8 such villages which also didn't know any Kurdish and were exiled to the region after the Kozanoğlu rebellion in 1865. As historically 30 thousand tents were exiled to the region, Kemal asked the elders why they were only 8 villages. The elders responded that the rest got Kurdified, because they were Sunnis, while these last 8 villages were Alevis and didn't interact with the Sunni Kurds.
Кавказдық босқындар (1860-1910 жылдар)
Кавказдан келген босқындар Осман империясына жеткенде, Константинополь босқындардың өте кедейлігі мен материалдық ресурстардың жетіспеушілігіне байланысты оларды Күрдістанға орналастыруға шешім қабылдамады. Бірақ, біраз уақыттан кейін Осман империясы босқындарды күрдтердің аймаққа деген құқығын әлсірету мүмкіндігі ретінде қарастырып, оларға аймаққа қоныстануға рұқсат берді. 1862 жылы шапсуг тайпасының черкес босқындары Ахлат пен Адилчеваздың күрд аймақтарына келіп, Йогуртимез, Ханик (Чукуртарла), Девелик сияқты үш күрд ауылына қоныстанды және Коксиш (Йолчаты) ауылын құрды. 1864 жылы 15 000-ден 20 000-ға дейін босқындар Сарықамышқа қоныстанды, жаңа ауылдар салып, гректер мен армянның тастап кеткен ауылдарына орналасты. Босқындардың ең ірі тобы – Черкестер, олар Черкес аймағынан (Ресей империясының бір бөлігі) этникалық тазалау кезінде қашып келді. Черкестердің көші-қонымен бірге осетиндер Ахлаттың Хулик (Отлуязы) және Агкавиран (Акчаорен) ауылдарына қоныстанды. Ресейлік барлау офицері Александр Колюбакиннің мәліметінше, 1880-ші жылдардың соңында Муш санджағында кемінде 1500 осетин тұрған. Осылайша, олар бастапқыда күрдтену процесінен өтіп, күрд тілін ана тіліне айналдырды.
When refugees from Caucasus reached the Ottoman Empire, Constantinople decided not to settle these in Kurdistan due to the extreme poverty and lack of material resources for the refugees. Yet after some time, the Ottomans started seeing the refugees as a chance to diminish the Kurdish claim to the region and allowed the refugees to settle in the region. In 1862, Circassian refugees from the Shapsug tribe arrived in the Kurdish areas of Ahlat and Adilcevaz and settled in the three Kurdish villages of Yoğurtyemez, Xanik (Çukurtarla), Develik and founded the village of Koxiş (Yolçatı). The first big wave of Caucasian refugees to Kurdistan was in 1864 when 15,000 to 20,000 refugees settled in Sarıkamış, founding new villages and settling in abandoned Greek and Armenian villages. The largest group of refugees were Circassias who fled the Circassia region (part of the Russian Empire) during the ethnic cleansing of Circassians. Concurrently with the Circassian migration, Ossetians settled in the villages of Xulik (Otluyazı) and Ağcaviran (Akçaören) in Ahlat. According to the Russian intelligence officer Aleksandr Kolyubakin, no less than 1,500 Ossetians lived in the Sanjak of Muş in the late 1880s. From early stage on, these Caucasians went through a process of Kurdification and thereby had Kurdish as their mother tongue.
Күрдтердің урбанизациясы
Күрд халқы көп шоғырланған аймақтардағы көптеген қалалардан мұсылман емес тұрғындардың кетуімен бірге, жергілікті қалалық мұсылман халқы Газиантеп, Измир, Адана, Анкара және Стамбул сияқты қалаларға көшіп кетті. 1950 жылдардағы күрд ауылдық аймақтарындағы тракторландыру және кейін күрд-түрік қақтығысы салдарынан ауылдарды тастап кету, көптеген күрдтердің Диярбакыр сияқты жергілікті халқы азайып бара жатқан жақын қалаларға, сондай-ақ Мерсин сияқты алыс қалаларға көшіп кетуіне әкеп соқты, бұл қалалардың этникалық құрамын күрдтердің басымдығына ұшыратуда. Ауылдардан қалаларға көшірулер мен бос қалдырулардың мақсаты – күрд халқын түркілендіру немесе, Исмаил Бешикчи айтқандай, күрд ұлтын жоқ ету.
With the departure of non Muslim populations of many cities in regions with significant Kurdish population, the native urban Muslim populations also migrated to cities such as Gaziantep, İzmir, Adana, Ankara, and Istanbul. The tractorization in rural Kurdish communities during the 1950s and the later abandonment of villages due to the Kurdish Turkish conflict caused many Kurds to migrate to nearby cities that were losing their native population such as Diyarbakır but also to distant cities like Mersin, either mostly or partially Kurdifying the ethnic makeup. The aim of the resettlements and depopulation of the Kurdish population from villages to the cities were the Turkification of the Kurdish population or according to İsmail Beşikçi the destruction of the Kurdish nation.
Шабактар
2006 жылдың 21 тамызында Шабак Демократиялық партиясының жетекшісі Хунайн Каддо Ниневия жазығы шегінде жеке провинция құру туралы ұсыныс жасады, бұл қадам Ирактағы аз ұлт өкілдерінің арабтану мен күрдтендіруден қорғануға бағытталғандықтарын айтты. Ирак үкіметі бұл ұсынысқа қарсы дауыс берді.
On 21 August 2006, Shabak Democratic Party leader Hunain Qaddo, proposed the creation of a separate province within the borders of the Nineveh Plain, arguing that the move was to combat the Arabization and Kurdification of Iraqi minorities. The Iraqi government voted against the proposition.
2011 жылдан кейін
Ирактың Курдистан аймағындағы кейбір ассириялықтар құрылыс жоспарларының "ассириялық топтарды бөліп, демографиялық өзгерістерге ықпал етуге бағытталғанын" айтты. Сондай-ақ, кейбір езидтер, шабақтар және түркімендер оларға қарсы мәдени және қауіпсіздік бақылау саясаты жүргізіліп жатқанын хабарлады. 2016 жылы Таяу Шығыс саясатының профессоры Дэвид Романо YPG және Пешмерга болмаса, Солтүстік Сирия мен Ирактың ассириялықтарының барлығы қаза болып, джихадистер қазған жаппай қабірде жатқан болар еді деді. Ирак азаматтық соғысы кезінде ИСИЛ шабуыл жасағанда, Ирак армиясы Ниневия жазығындағы бекеттерінен қашып кетті. Кейіннен КРҮ күштері, коалицияның әуе шабуылының қолдауымен, осы аймақтарды ИСИЛ-ден басып алды. Осыдан бері үкіметті қолдайтын ассириялықтар мен күрдтер арасында келіспеушіліктер туды, себебі біріншілері күрдтерді кетіруді талап етті немесе оларға автономия уәделеді. 2011 жылы кейбір езид белсенділері "күрдтерге мәжбүрлі түрде ассимиляциялануымызға қатысты алаңдаушылықтарын" білдірді. Кейбіреулер күрд және ирак партияларын Джебель Синджардағы езид аймақтарына бөлінген 12 миллион АҚШ долларын күрд ауылдарына аударып, оларды саяси тұрғыдан ығыстырды деп айыптады. Швецияда тұратын экономист Дэвид Ганимнің сөзіне қарағанда, КРҮ-нің кейбір тактикасының мақсаты шабақ және езид қауымдастықтарын күрдтер ретінде тануға итермелеу болған, бірақ КРҮ билігі бұл айыптауды жоққа шығарды. Ол сондай-ақ, күрд билігі езидтер мен шабақтарға күрдтік үлгіде болуды таңуға тырысып жатқанын мәлімдеді. Күрд аймақтық үкіметі басқа аймақтарды, мысалы Ниневия жазығы мен Киркукты күрдтендіруге тырысып, сол аймақтарда қоныстанғысы келетін күрдтерге қаржылай көмек көрсетіп отыр деп айыпталады.
Some Assyrians in the Kurdistan Region of Iraq complained that construction plans are "aimed at affecting a demographic change that divides Assyrian blocs". Also some Yazidis, Shabaks and Turkmens have reported that they are facing a policy of cultural and security control against them. In 2016, David Romano, Professor of Middle East Politics, said that without the YPG and Peshmerga, the Assyrians of northern Syria and Iraq would likely all be dead, lying in some jihadist dug mass grave. During the Iraqi Civil War, Iraqi army troops fled their posts around the Nineveh Plains while ISIL attacked. Later, KRG forces, with the support of coalition airstrikes, captured these areas from ISIL. Since then, there have been disputes between pro government Assyrians and Kurds, as the former have either asked the Kurds to leave or promised them autonomy. In 2011, some Yazidi activists voiced their "concern over forced assimilation into Kurdish identity". Some have accused the Kurdish and Iraqi parties of diverting US $12 million of reconstruction funds allocated for Yazidi areas in Jebel Sinjar to a Kurdish village and marginalizing them politically. According to Sweden based economist David Ghanim, the goal of some tactics of the KRG had been to push Shabak and Yazidi communities to identify as Kurds, which has been strongly denied by KRG authorities. He also claimed that the Kurdish authorities are working to impose Kurdish identity on the Yazidis and the Shabaks. The Kurdish regional government has also been accused of trying to Kurdify other regions such as the Nineveh Plains and Kirkuk by providing financial support for Kurds who want to settle in those areas.
Киркук қаласы
Күрд күштері Киркук қаласын бақылауда ұстап тұрғанда, күрд билігі қаланы күрдтендіруге тырысты. Киркуктегі түрікмен және араб тұрғындары қорқыту мен мазақтауға ұшырап, өз үйлерінен кетуге мәжбүр болды, бұл күрд демографиясын арттырып, қалаға деген талаптарын нығайту мақсатында жасалды. Human Rights Watch ұйымының бірнеше есебінде түрікмен және араб отбасыларының құжаттары тартылып алынып, олардың дауыс беруге, мүлік сатып алуға және саяхаттауға мүмкіндігінен айырылғандығы көрсетілген. Күрд күштері Киркук тұрғындарынан түрікмендерді ұстап алып, қаладан кетуге мәжбүр етті. Күрд билігі жүздеген араб отбасын қаладан қуды, олардың үйлерін бұзып тастады. Біріккен Ұлттар Ұйымының 2006 жылдан бергі есебінде күрд билігі мен Пешмерга жасақтары Киркук және басқа да даулы аймақтарды заңсыз бақылап отырғаны, сондай-ақ осы жасақтар түрікмендер мен арабтарды ұрлап алып, оларды азаптауға ұшыратқандығы құжатталған.
While Kurdish forces held the city of Kirkuk, Kurdish authorities attempted to Kurdify the city. Turkmen and Arab residents in Kirkuk experienced intimidation, harassment and were forced to leave their homes, in order to increase the Kurdish demographic in Kirkuk and bolster their claims to the city. Multiple Human Rights Watch reports detail the confiscation of Turkmen and Arab families' documents, preventing them from voting, buying property and travelling. Turkmen residents of Kirkuk were detained by Kurdish forces and compelled to leave the city. Kurdish authorities expelled hundreds of Arab families from the city, demolishing their homes in the process. United Nations reports since 2006 have documented that Kurdish authorities and Peshmerga militia forces were illegally policing Kirkuk and other disputed areas, and that these militia have abducted Turkmen and Arabs, subjecting them to torture.
Түрік куресуннилері
Хойдың оңтүстік-батысында күрдтелі Куресунни түріктерінің топтары бар.
In the southwest of Khoy, there are Kurdicized groups of Küresünni Turks.
Тилку тайпасы
Курд тіліне жақындаған Тілкү түріктерінің тобы Сақез ауданының Санте және Загех аймақтарында тұрады.
A group of Kurdicized Tilku Turks live around Santeh and Zagheh of Saqqez County.