Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ескі тілдердің қалай сөйленгенін түсіну процестері
Processes of understanding how earlier languages were spoken
Тілдік реконструкция – бір немесе бірнеше тілдің дәлелденбеген ата-баба тілінің ерекшеліктерін анықтау тәжірибесі. Реконструкцияның екі түрі бар:
Linguistic reconstruction is the practice of establishing the features of an unattested ancestor language of one or more given languages. There are two kinds of reconstruction:
Ішкі реконструкция бір тілдегі ерекшеліктерді сол тілдің бұрынғы кезеңі туралы қорытындылар жасау үшін пайдаланады, яғни ол тек сол тілдің мәліметтеріне негізделген. Салыстырмалы реконструкция, көбінесе жай ғана реконструкция деп аталады, салыстырмалы әдіс арқылы бір тілдік отбасыға жататын екі немесе одан көп туысқан тілдердің ата-бабасының ерекшеліктерін анықтайды. Осылайша реконструкцияланған тіл көбінесе прототіл (бір отбасының барлық тілдерінің ортақ ата-бабасы) деп аталады; мысалдарға Индоевропа және Дравид тілдері жатады. Тілдік реконструкция туралы мәтіндер реконструкцияланған формаларды расталған формалардан ажырату үшін әдетте жұлдызшамен (*) белгілейді. Прототілдегі түбірді реконструкциялауға негіз болатын расталған сөз рефлекс болып табылады. Жалпы алғанда, рефлекс – бұл ертерек форманың белгілі туындысы, ол расталған немесе реконструкцияланған болуы мүмкін. Бір түбірден алынған рефлекстер туыс сөздер болып табылады.
Internal reconstruction uses irregularities in a single language to make inferences about an earlier stage of that language – that is, it is based on evidence from that language alone. Comparative reconstruction, usually referred to just as reconstruction, establishes features of the ancestor of two or more related languages, belonging to the same language family, by means of the comparative method. A language reconstructed in this way is often referred to as a proto language (the common ancestor of all the languages in a given family); examples include Proto Indo European and Proto Dravidian. Texts discussing linguistic reconstruction commonly preface reconstructed forms with an asterisk (*) to distinguish them from attested forms. An attested word from which a root in the proto language is reconstructed is a reflex. More generally, a reflex is the known derivative of an earlier form, which may be either attested or reconstructed. Reflexes of the same source are cognates.
Әдістер
Біріншіден, ортақ прототілден туындаған деп есептелетін тілдерді топтастыру үшін белгілі бір критерийлерге сай болуы керек; бұл процесс субтоптастыру деп аталады. Бұл топтастыру тіл біліміне ғана негізделгендіктен, осы қадамды орындау үшін қолжазбалар және басқа да тарихи құжаттарды талдау қажет. Дегенмен, тіл білімінің шекаралары мәдениет пен этникалық жатақтың шекараларымен әрқашан сәйкес келеді деген тұжырым жасауға болмайды. Осы критерийлердің бірі – топтастырылған тілдер әдетте ортақ жаңалықтарды көрсетеді. Яғни, тілдер тарих барысында болған ортақ өзгерістерді көрсетуі керек. Сонымен қатар, көптеген топтастырылған тілдер ортақ сақталуға ие. Бұл бірінші критерийге ұқсас, бірақ өзгерістердің орнына екі тілде де сақталған белгілер болады. Тіл білімі, басқа да ғылыми салалардағыдай, қарапайымдылықты ұстануға тырысады, сондықтан тілдік реконструкция процесіндегі маңызды қағида – қолда бар деректерге сәйкес келетін ең аз санды фонемаларды анықтау. Бұл принцип фонемалардың дыбыстық ерекшеліктерін таңдағанда да көрінеді, себебі деректерге қатысты ең аз өзгерістерге алып келетін нұсқасы басымдыққа ие. Салыстырмалы реконструкция екі негізгі принципті пайдаланады: Көпшілік принципі және Ең табиғи даму принципі.
First, languages that are thought to have arisen from a common proto language must meet certain criteria in order to be grouped together; this is a process called subgrouping. Since this grouping is based purely on linguistics, manuscripts and other historical documentation should be analyzed to accomplish this step. However, the assumption that the delineations of linguistics always align with those of culture and ethnicity must not be made. One of the criteria is that the grouped languages usually exemplify shared innovation. This means that the languages must show common changes made throughout history. In addition, most grouped languages have shared retention. This is similar to the first criterion, but instead of changes, they are features that have stayed the same in both languages. Because linguistics, as in other scientific areas, seeks to reflect simplicity, an important principle in the linguistic reconstruction process is to generate the least possible number of phonemes that correspond to available data. This principle is again reflected when choosing the sound quality of phonemes, as the one which results in the fewest changes (with respect to the data) is preferred. Comparative Reconstruction makes use of two rather general principles: The Majority Principle and the Most Natural Development Principle.