Кіріспе

Ланкастердегі қамал, Ланкашир, Англия, бастапқыда "Ланкастер қамалы" деп аталған теміржол станциясы.

Ланкастер қамалы – Ланкастердегі ортағасырлық қамал және бұрынғы түрме. Оның ерте тарихы белгісіз, бірақ ол 11 ғасырда Лун өзенінен өтетін Рим бекінісі орнында салынған болуы мүмкін. 1164 жылы Ланкастер құрметі, қамалмен бірге, патшалық бақылауға көшті. 1322 және 1389 жылдары шотландтар Англияға шапты, Ланкастерге жетіп, қамалға зақым келтірді. Әскери қимылдар Англия азаматтық соғысына дейін қайталанбады. Қамал 1196 жылы алғаш рет түрме ретінде пайдаланылды, бірақ бұл аспектің маңыздылығы Англия азаматтық соғысы кезінде артты. Қамал ғимараттары Ланкастер герцогы ретінде Ұлыбритания монархына тиесілі; ғимараттың бір бөлігі Жоғарғы сот отырыстарын өткізу үшін қолданылады. 2011 жылға дейін ғимараттардың көп бөлігі Әділет министрлігіне Ланкастер түрмесі ретінде жалға берілді, содан кейін қамал Герцогтыққа қайтарылды. Қазір қамал аптаның жеті күні бойы ашық және толық масштабты қайта жаңарту жұмыстары жүргізілуде. 2019 жылы жаңартылған, монастырь ауласына қол жеткізуге мүмкіндік беретін үлкен, кең алаң бар. Кафеге жаңа бөлім салынды, ол ескі сыртқы қабырғаға тікелей орналасқан, оның биіктігі жақын орналасқан Ланкастер аббаттығының көрінісін ашу үшін төмендетілді. Бұл қамалға 21 ғасырда салынған алғашқы қосымша. Кафеге іргелес жаңартылған ғимарат Ланкастер университетіне қалалық кампус ретінде жалға берілді, онда шағын конференциялық залдар бар.

Өмірбаян

Біздің заманымыздың 60-73 жылдары аралығында Ланкастерде Лун өзенінен өтуге бағытталған төбеде римдік бекініс салынды. Римдіктердің Англияны басып алуының 5 ғасырдың басында аяқталуы мен 11 ғасырдың соңында Нормандардың басып алуы арасындағы Ланкастер туралы көп мәлімет белгілі емес. Қаланың жоспары римдік бекініс пен оған ілесіп келген азаматтық елді мекеннің әсеріне түсті; қала арқылы өтетін басты жол бекіністен шығысқа қарай созылған. 11 ғасырдың екінші жартысында Нормандардың басып алуынан кейін Ланкастер Нортумбрия графының билігінде болды; оған Англия және Шотландия патшалары таласқан. 1092 жылы Уильям II Карлайлды жаулап алып, Шотландиямен тұрақты шекара белгіледі. Көбінесе Ланкастер қамалы 1090 жылдары стратегиялық маңызға ие римдік бекіністің орнында салынған деп саналады.

Қор

Қалдықтың іргетасын қашан және кім қалады, белгісіз, бірақ Ланкастер құрметіне бақылау жасайтын нормандық лорд Роджер де Пуату жауапты болды деп болжанады. Егер Роджер құрылысты бастаған болса, онда құрылысты ағаштан салған болар еді, мүмкін, оның қорғанысына римдік қамалдың жер жұмыстарын енгізген болар. Бастапқы қамалдың түрі белгісіз. Моттаның іздері жоқ, сондықтан бұл шеңберлік жұмыс болуы мүмкін – қоршалған дөңгелек бекініс. Роджер де Пуату 1102 жылы жаңа патша Генрих I-ге қарсы сәтсіз бүлікке қатысқаннан кейін Англиядан қашып кетті. Нәтижесінде король Ланкастер құрметін тәркіледі, оның ішінде қамал да болды. Құрмет бірнеше рет қожайынын ауыстырды. Генрих оны өзінің немере інісі, кейін патша болған Блуалық Стефанға берді. 1139 жылы Анархия басталғанда – Стивен мен императрица Матильда арасындағы Англия тағы үшін азаматтық соғыс – аймақта дүрбелең болды. Стивен өзінің солтүстік шекарасын 1141 жылы Шотландияның Давид I-іне құрметті басып алуға рұқсат беру арқылы қамтамасыз етті. Дәуіт осы уақытта қаланы қайта нығайтқан болуы мүмкін. Тергеудің жетіспеушілігіне байланысты Ланкастерге 12 ғасырдың ортасында қосымшалар енгізілгеніне айғақтар аз. Алайда, күзет мұнарасының белгісіз құрылысы Шотландия королі оны салу үшін жауапты болуы мүмкін дегенді білдіреді. Соғыс 1153 жылы аяқталды. Стивен қайтыс болғаннан кейін оның орнын Матильданың ұлы Генрих Плантагенет (кейіннен Генрих II патша) билейтіні туралы келісімге келді. Келісімнің бір бөлігі Шотландия королі Ланкастер құрметінен бас тартуға, оны Стивеннің ұлы Уильямға беруге тиіс еді. Уильямның 1164 жылы қайтыс болғаннан кейін Ланкастер құрметі Генрих II құрметті иеленіп алған кезде қайтадан патшалық бақылауға түсті. Қалалардың атқаратын қызметтерінің бірі түрме болды; қаланы осылай пайдаланғаны туралы алғашқы жазба 1196 жылы болды, бірақ оның рөлі Англия азаматтық соғысынан кейін әлдеқайда маңызды болды. 12 ғасырдан бастап монарх Ланкаширде бейбітшілікті сақтау үшін шериф тағайындады, бұл рөлді әдетте герцог орындап, қалаға орналасты. 12 ғасырдың аяғы мен 13 ғасырдың басында Норман басып алуы кезінде салынған көптеген ағаш қалалар таспен қайта салынды. Ланкастер осындай қалалардың бірі болды. Дербиширдегі Певерил қаласын салуға шамамен 200 фунт стерлинг жұмсалды, бірақ одан әлдеқайда үлкен масштабтағы, мысалы, үлкен Шато Гейлард сияқты шамамен 15 000 – 20 000 фунт стерлинг жұмсалды және оны аяқтау бірнеше жылды алды. Көптеген қалалардың шығындары белгісіз. Алайда, патша сарайларындағы жұмыстар көбінесе 1155 жылы басталған құбыр роллдарында жазылған. 1389 жылы болған қаладағы бұдан әрі қирату жаңа патша үшін ұят болар еді; оның қымбат ғимараттар салу бағдарламасы мұның алдын алуға көмектесті. Генри орнына салынған қақпа ғимараты екі мұнараның арасындағы өткелден басқа ештеңе емес, қарапайым құрылым болған, бірақ қайта салынған құрылым күзет мұнарасымен бәсекелесіп, қаланың ең мықты бөлігі болды. Содан бері қала патшаның меншігінде болып келеді. 1389 жылғы шотландтық шабуылдан кейін Ланкастер Англия азаматтық соғысына дейін ешқандай әскери қимылдарды көрмеді. 1578 жылы жүргізілген зерттеулер сарайды жөндеуге әкелді, оның құны 235 фунт стерлинг болды. Испандықтардың басып кіруі қаупі төнгендіктен, 1585 жылы қала нығайтылды. 1584 – 1646 жылдар аралығында Ланкастерде сенімдері үшін он бес католик өлім жазасына кесілді. 1612 жылы Ланкастер қаласында Педлдің бүлікшіл сотталуы болды.

Азаматтық соғыс

Азамат соғысы басталғанда Ланкастерде жеңіл гарнизон орналасқан еді. 1643 жылдың ақпан айында парламенттік күштер қаланы басып алып, гарнизон құрып, қалаға жақын жерлерде бекініс салуға кірісті. Жауап ретінде роялистер Ланкастерді қайтарып алу үшін әскер жіберді. Сыртқы қорғаныстар наурыз айында түсті; Престоннан Ланкастерге парламенттік күштер келген кезде қамалға жасалған қоршау екі күнге ғана созылды. Роялистер сәуір және маусым айларында Ланкастерді қайта басып алуға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды; қала мен қамал соғыс аяқталғанға дейін Парламенттің бақылауында болды. "Ланкастер қамалының барлық қабырғаларын бұзу керек" деген бұйрық берілді. Қамалдың қадірсіздігіне, оның ішінде құдық мұнарасын бұзуға байланысты, ол әскери мағынада қажетсіз болып қалды. Кейбір квакерлер, соның ішінде 1660 жылы Джордж Фокс, саяси тұрғыдан қауіпті деп танылып, қамалға қамалды. Түрме реформаторы Джон Говард (1726–1790) 1776 жылы Ланкастерге сапар шегіп, түрмедегі жағдайды бағалады. Оның реформаларға бағытталған күш-жігерінің нәтижесінде елдегі түрмелердегі тұтқындар жынысы мен жасаған қылмысының түріне қарай бөліне бастады. Сонымен қатар санитарлық жағдай да жақсартылды; 18-ғасырда түрмеде аурудан өлгендердің саны асылудан өлгендерден көп болды. Ғасырдың соңғы екі онжылдығында Ланкастер округтік түрмесін қайта жаңартуға шамамен 30 000 фунт стерлинг жұмсалды. Бұл жұмысты аяқтау үшін сәулетші Томас Харрисонға тапсырма берілді. Оның басшылығымен 1788 жылы готикалық стильде қамақшылар үйі салынды. Ерлер мен әйелдер үшін бөлек түрмелер салынды. Шире зал және Король соты 1798 жылы аяқталды. Харрисон уақытын Ланкастер және Честер қамалының Шире залы мен соттарын жобалау және салуға бөлді. Ланкастердегі жұмыс Франциямен соғыс салдарынан қаржының жетіспеуіне байланысты баяулады, және Харрисон жұмыстан босатылды, себебі әділет билеушілер бұл жұмыстың тым ұзаққа созылып жатқанын есептеді. Суретші Роберт Фрибернге 1800 жылы Ланкастер герцогы, король Георг III-ге көрсету үшін жұмыстың он екі акварельін салу үшін 500 фунт төленді. 1802 жылы қамалға қосымша қаржы бөлінді және Джозеф Гандиге Шире залы мен Король сотының ішкі бөлмелерін аяқтау тапсырылды. 1800 жылға дейін қамалдан өлім жазасына кесілгендер әдетте Ланкастер Мурға, қазіргі Эштон мемориалы орналасқан жерге жақын жерге асылып өлтірілді. Георгиандық стильде қаланы қайта жаңғыртудан кейін, жазаларды қамалға жақын жерде орындау ыңғайлырақ болады деп шешілді. Таңдалған орын "Асылу бұрышы" деп аталды. Ланкастер Англиядағы басқа соттарға қарағанда көбірек адамды өлім жазасына кескен сот ретінде танымал. Бұл 1835 жылға дейін Ланкастер қасақанасы бүкіл округтегі жалғыз сот болғандықтан және Манчестер мен Ливерпульді қоса алғанда, қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіптік орталықтарды қамтығандықтан болды. 1782 және 1865 жылдар аралығында Ланкастерде шамамен 265 адам асылып өлтірілді; жазаларды тамашалау үшін мыңдаған адам шіркеудің ауласына жиналатын. 1868 жылғы Капиталдық жазаны тоқтату туралы заңға түзету енгізу арқылы жазаларды жасырын түрде орындауға тыйым салынды, содан кейін қамал ішінде 6 жаза орындалды, алдымен Чапель баспалдағынан, кейіннен Асылу бұрышының ішкі қабырғасында салынған арнайы жаза орындау сарайында. Бұл сарай 20-ғасырдың ортасына дейін сақталды, және әлі күнге дейін "Атақ" деп аталады. Ланкастердегі соңғы жазалау (Томас Роклиф, кісі өлтіруші) 1910 жылы болды. Түрме 1916 жылы тұтқындар санының азаюына байланысты жабылды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігінде ол неміс азаматтары мен әскери тұтқындарын ұстады. 1931-1937 жылдар аралығында қаланы округтік кеңес полиция қызметкерлерін даярлау үшін пайдаланды. Ланкастер 1954 жылдан бастап түрме ретінде қайтадан пайдалануға тағайындалды, ол кезде кеңес қаланы Ішкі істер министрлігіне жалға берді. Соңғы сот отырысы Ланкастерде 1972 жылы өтті. Сот пен түрме өте жақын болғандықтан және қамал қабырғаларының ішінде орналасқандықтан, Ланкастер жоғары қауіпсіздікті сот процестерін өткізу үшін пайдаланылды. Қамал 1955 жылы Ланкастер түрмесі ретінде ресми түрде ашылды, ол еркек тұтқындар үшін C санатындағы түрмеге айналды және Король сотының орны болды. 2010 жылдың шілдесінде Әділет министрлігі оны ескіргені және қымбатқа түсетіндігі үшін жабуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Түрменің жабылуы 2011 жылдың наурызында расталды.

Ағымдағы жағдай

Патшалық соты қамалға отырысын жалғастыруда. Түрменің жабылуы қамалды келушілер мен туристерге тұрақты түрде тамашалауға ашуға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта келушілерге мұнараларға, қабырғаларға, қорғандарға және түрмелерге кіруге рұқсат жоқ, бірақ аптаның жеті күні қамал бойынша шектеулі экскурсиялар ұйымдастырылады. Қасқыр ауласы 2013 жылдың мамыр айында аптаның жеті күні жұртшылыққа ашылды және қазір «NICE @ The Castle» кафесі бар, сондай-ақ ай сайын тұрақты шаралар өткізіледі. Пендл сиқыршыларының сотының 400 жылдығын еске алу үшін «Ланкашир сиқыршылары жолы» деп аталатын жаңа ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жол құрылды. Стивен Роу жасаған он үш жол көрсеткіші, олардың әрқайсысына Кэрол Энн Даффидің өлең жолдары жазылған, жол бойына орнатылды, ал оныншысы осы жерде орналасқан, ол жолдың соңғы нүктесін көрсетеді.

Қайта жаңарту

2011 жылдан бері қамалдың кең ауқымды қайта жаңарту жұмыстары жүргізіліп келеді. 2016 жылы «Тарихи Англия» Кип пен Гейтхаустағы емен және қарағай ағаштарының жылдық сақиналарын зерттеуді тапсырды. Киптің ішкі бөлігіндегі емен ағаштардың 1380 жылдары кесілгені анықталды, ал Ұлы залдың емен ағаштары, шамасы, он төртінші ғасырдың соңында немесе он бесінші ғасырдың басында кесілген. Гейтхаустағы емен ағаштар 1404 жылы немесе оған шамамен сол кезде кесілген болуы мүмкін. 2017 жылдың қыркүйегінде басталып, 2019 жылдың қарашасында аяқталған соңғы кезең бұрынғы түрме асханасының ауласын ашты. Бұл кезеңде жаңа оқу орталығы және 5000 шаршы футтан астам аумақ құрылды, онда Герцогтық ескі ас үйдің бір бөлігін жергілікті кофе қуырушылар мен шай саудагерлері, 1837 жылы құрылған J. Atkinson & Co. компаниясына кафе ашу үшін жалға берді.

Орналасу

Қалқа – қамалдың ең көне бөлігі. Қалқаның қашан салынғаны нақты белгісіз, бірақ шамасы 12 ғасырға дейін салынған болуы мүмкін. Ортағасырлық зал қалқаның оңтүстік-батысында орналасқан және 1796 жылы қамалдың жаңартылуы кезінде бұзылып алынған. 1362 жылдан 1399 жылы қайтыс болғанға дейін Ланкастер герцогы осы қамалға ие болған. Екі жартылай сегізбұрышты мұнаралар, қорғаушы тормен қорғалған өткелді екі жағынан қоршап тұр. Қақпа үстінен тік шыққан қоршаулар, қорғаушыларға төмендегі шабуылдаушыларға оқ-дәрі жаудыруға мүмкіндік берген. Қақпаның үстінде Англия патшаларының гербімен шектелген әулие мүсіні орналасқан орын бар. Аңызға сүйене отырып, 19 ғасырда бос қалған орынға Джон Гонттың мүсіні қойылды. Бұл бекініс "Wery Wall" деп аталатын қабырғамен қоршалған, ол "жасыл қабырға" деп аударылады деп есептеледі. Қорғаныс орғылы бар, "жойылмас масса" деп сипатталған қабырға туралы сэр Бернард Берк өзінің "Англияның тарихи жерлері" атты кітабында, 1849 жылы жазғаннан 100 жыл бұрын оның көбірек жерлерде көрінген болуы мүмкін деген болжам жасаған. Дегенмен, қабырғаның қайда орналасқаны әлі анық емес.