Кіріспе

Темистоклдің жарлығы немесе Троезен жазуы – Троезенде табылған ежелгі грек жазуы. Онда грек-парсы соғыстарындағы грек стратегиясы талқыланады және бұл жарлық Афина ассамблеясының Темистоклдің басшылығымен шығарылғаны делінеді. Оның мазмұны 1960 жылы жарияланғалы бері жарлықтың нақтылығы көптеген ғылыми пікірталастардың нысаны болды. Жарлық Геродоттың б.з.д. 480 жылы Аттиканы эвакуациялау туралы баяндамасына қайшы келеді (төменде қараңыз). Геродоттың баяндамасында эвакуация Пелопоннес әскері парсылармен Беотияда шайқасу үшін ілгерілемегеннен кейін ғана қабылданған шұғыл шара ретінде сипатталған. Егер жарлық нақты болса, Аттиканы тастау – парсыларды Артемизиум немесе Саламис түбінде теңіз шайқасына тартуға бағытталған салмақты стратегияның бір бөлігі болған.

Ашылу

Темистокл жарлығы жазылған тас (Эпиграфикалық музей, Афина, EM 13330) 1959 жылға дейін солтүстік-шығыс Пелопоннестегі Троезендегі жергілікті шаруа Анаргарос Титирис тауып алған. Біраз уақыт бойы ол жазуы бар мармар плитаны есік табалдырығы ретінде пайдаланған. 1959 жылы ол тасты Троезеннен әкелген заттар жинағына сыйлаған, оны жергілікті мұғалім кофеханада көрсететін. Сол жерде Пенсильвания университетінің профессоры М. Х. Джеймсон осы плитаны көріп, келесі жылы оның мазмұнын, аудармасын және түсіндірмесін жариялаған.

Маңыздылығы

Егер Темистоклдің жарлығындағы Афинаны эвакуациялау туралы айтылған мәлімет дұрыс болса, б.з.д. 480 жылғы оқиғалар туралы Геродоттың баяндамасын маусым айында келісілген грек стратегиясын көрсететіндей етіп қайта қарау қажет, ол стратегия Саламис пен Коринф мойнағында парсылардың шабуылын тоқтатуға бағытталған. Егер бұл гректердің жоспары болса, Геродот парсылардың басып кіруін жеңуге жасалған толыққанды әрекеттер деп сипаттаған Термопила мен Артемизий, шындығында Аттиканы эвакуациялауға және мойнақтың қорғанысын дайындауға уақыт беру үшін жасалған ғана шаралар болар еді.