Кіріспе

Нидерланд дирижері, композиторы, альтшы және скрипкашы Виллем Кес (Дордрехт, 16 ақпан 1856 – Мюнхен, 22 ақпан 1934) – нидерланд дирижері, композиторы, альтшы және скрипкашы. Ол Амстердамның Концертгебау оркестрінің алғашқы бас дирижері болды, 1888 жылдан 1895 жылға дейін осы қызметті атқарды.

Ерте өмір және білім

Виллем Кес сүт саудагері Адриан Стоффель Кес пен Корнелия Мария Крекеленбрюгтің ұлы болды. Ол алғашқы білімін Дордрехтте скрипкашы және композитор ретінде Фердинанд Бёмеден (гармония), Теодор Тхийссенстен (скрипка) және Фридрих Вильгельм Нотдурфтан (фортепиано) алды. Ол сол кезде жергілікті оркестрде де ойнады. Лейпциг консерваториясына қабылданғаннан кейін, Кес композиторлар Фердинанд Давид пен Карл Рейнекемен оқыды. Лейпцигте тұрғанда ол Берта Аугуст Элиз Кохқа үйленді. Оқуын Брюссель консерваториясында скрипкашы-композитор Генрик Винявский мен Луи Брассенмен жалғастырды, оқу ақысын ішінара концерттерге қатысып табу арқылы төледі. Берлинде композиция және фуга бойынша қосымша оқулар Жозеф Иоахим, Фридрих Киль және Вильгельм Таубертпен бірге өтті. 1877 жылы ол Амстердам паркі оркестрінің және Амстердам оркестр бірлестігінің жетекшісі болып тағайындалды. Бір жыл өткен соң, 1878 жылы ол Роттердам музыкалық қоғамының (Maatschappij ter Bevordering der Toonkunst) Дордрехт бөлімшесінің директоры болды, ал 1883 жылы Амстердам плантаждарындағы Парксшувбургте жаңа құрылған Парк оркестрінің (Parkorkest) дирижері болды.

Концертгебу оркестрі

Бұл оны 1888 жылы Концертгебууда жаңа оркестр құрылған кезде бас дирижер лауазымына басты үміткер етті. Оған Нидерландыдағы жаңадан өркендеп келе жатқан музыкалық өнерді дамыту мақсатында, өзінің тілегі бойынша толығымен жаңа Concertgebouworkest оркестрін құру тапсырылды. Кес 19 ғасырдағы музыкалық қойылымды көбінесе әлеуметтік шара ретінде қарастыру дәстүріне нүкте қойды. Ол музыканы басты орынға қойып, музыканттарына да, тыңдаушыларына да қатаң тәртіп орнатты. Жатысқа кешіккен оркестр мүшелерінен айып алынды. Жаман ойнағандар сабақтан кейін қалып, кеңес бөлмесінде өз партияларын жаттап үйренуге міндеттелді. Ол көрермендерден қойылымдар барысында үнсіздік сақтауды талап етті және репетициялар мен концерттер кезінде сусын ішуге тыйым салды, бұл сол кезге дейін кең таралған әдет еді. Кестің басшылығымен Концертгебау оркестрі халықаралық деңгейде танымал болды. Ол Рихард Штраустың симфониялық поэмаларын Нидерландыға таныстырды: 1891 жылы «Дон Жуан» және бір жылдан кейін «Макбет». Тағы бір жаңалық – 1893 жылы тек француз композиторларының шығармаларынан тұратын тақырыптық концерттер ұйымдастырылды, оған Винсент д’Инди мен Эрнест Шоссон қатысты. Антонин Дворжактың «Жаңа әлем» симфониясының голландиялық тұңғыш көрсетілісі 1895 жылдың мамыр айында Кестің жетекшілігімен өтті. Оның дирижерлік басшылығымен Концертгебау оркестрімен көптеген халықаралық солистер бірге ойнады, олардың ішінде скрипкашылар Пабло де Сарасате, Эжен Изаи, Жозеф Иоахим және Леопольд Ауэр, пианистер Эуген д’Альберт және Тереза Карреньо, сондай-ақ португалдық баритон Франсиско д’Андраде болды. Кес сонымен қатар виола және виолончель пәнінен сабақ берді. Амстердамдағы оқу кезеңінде оның шәкірттерінің арасында жас голланд виолончельшісі Като ван дер Ховен де болды.

Концертгебугтан кейінгі мансап

Концертгебу оркестрінде оның жалақысы жылына 5000 гульденді құрады, бұл оның шетелдік әріптестерінен едәуір төмен еді. Оркестр мүшелерінің де табысы салыстырмалы түрде аз болды, жылына 500-ден 1200 гульденге дейін. Осы себептің бірі Кестің Шотландияға, жақсы жалақы төленетін қызметке қабылдануына түрткі болды. 1895 жылы Кес Шотландияның Глазго қаласындағы оркестрге қосылу үшін зейнеткерлікке шыққанда, оның ізбасары Виллем Менгельберг қоштасу концертінде Ф. Листтің ми-бемоль мажордағы фортепиано концертін солист ретінде орындады. Кестің арқасында 24 жастағы Менгельберг өте тәртіпті оркестрді басқарды, ол оның басшылығымен әлемдегі маңызды оркестрлердің біріне айналды. Шотландиялық оркестрімен ол 1898 жылы Нидерландыда бірнеше концерттер берді. Шотландиядағы қызметтен кейін Кес сол жылы Мәскеуге кетті. Ол Кобленц қаласында музыкалық мансабын аяқтады, онда 1905 жылдан 1926 жылға дейін консерватория директоры және Musikverein дирижері болып жұмыс істеді. Ол Мюнхенде 78 жасында дүние салды. Оның денесі Берлин қаласының жанындағы Штайнсдорфтың оңтүстік-батыс зиратында жерленген.

Құрметтер мен марапаттар

1894 жылы Кес Оранж-Нассау орденінің рыцары атанды. Соған шамамен бір уақытта Ресей империясы да оған Әулие Станислав орденінің рыцары атағын берді. Виллем Кешстраат – Амстердамның Амстердам Зюйд ауданындағы Бетховенстрааттың бұрма көшесі. Дордрехтте Виллем Кес паркі бар, сондай-ақ басқа қалаларда да оның құрметіне аталған қоғамдық кеңістіктер бар.

Композициялар

Кес оркестр үшін шығармалар (оның ішінде Е мажордағы симфония), камералық музыка (оның ішінде көлемді скрипкалық соната және Евгений Исейге арналған соль минорындағы романс) және әндер жазды. Кес қолданған стиль негізінен кеш романтикалық. Оның өзінің шығармаларынан басқа, басқа композиторлардың шығармаларының аранжировкалары мен көшірмелерін қамтитын бірнеше қолжазбалар сақталған. Оның 1-скрипкалық концерті кейде, өзі жеке орындаушы ретінде болғанда, тұрақты түрде орындалды.

Монографиялар

Роб Лэндман (2017). Виллем Кес – Дордрехт қаласынан шыққан суретші. Дордрехт: Де Нве Бенгель.

Анықтамалық еңбектер

Onze Musici (1911), Нидж және Ван Дитмар. Мариус Флотхуис (ред.) (1963). Концертгебау оркестрінің 75 жылдығы. Амстердам. Г. Келлер және Ф. Круземан, ред. (1932). Сазды әлемнің көркем лексиконы. Гаага: J. Philips Kruseman, 334-бет. J. H. Letzer (1913). Музикаль Нидерланд 1850–1910. Голланд суретшілері мен композиторларының биобиблиографиялық сөздігі, сондай-ақ музыкалық әдебиет саласындағы жазушылардың еңбектері, 2-шы, толықтырылған және жақсартылған басылым. Утрехт: J. L. Beijers, 90-бет. Эдуард А. Мелхиор (1890). «Тононерстік сөздік» 1890 ж., 352-бет. Хьюго Риман (1959). Музыкалық лексикон, 12А том, Bd.1. Майнц, 917-бет. Жозеф Робиньс және Мип Зийльстра (1980). Algemene Muziek Encyclopedie, 5-том, Unieboek 1980, 172-бет. Анри Виотта (1883). Lexicon der Toonkunst, II-том, 305-бет. Фритс Зварт және Эдуард Ризер (2003), «Кес, Виллем». Людвиг Финшер (ред.), «Музыка тарихы және қазіргі заман» (Die Musik in Geschichte und Gegenwart). Екінші басылым, Personenteil, 10-том (Кемп – Лерт). Кассель: Bärenreiter/Metzler, 55–56-беттер.