1986 жылғы сәтсіз ұшақ жарылысы әрекеті

Кіріспе

1986 жылғы сәтсіз авиалайнерге бомбалау әрекеті

Хиндауи ісі – 1986 жылғы сәуір айында Иордания азаматы Незар Наваф әл Мансур әл Хиндауи (نزار نواف منصور الهنداوي, 1954 жылы туған) жасаған Лондоннан Тель-Авивке бағытталған 016 рейсіндегі бомбалау әрекетінің сәтсіздікке ұшырауы. 1986 жылдың 17 сәуірінде таңертең Лондонның Хитроу әуежайында «Эль Аль» әуе компаниясының Израильдік күзетшілері бес айлық жүкті ирланд азаматшасы Энн Мари Мерфидің сөмкесінен «Семтекс» жарылғыш затын тапты. Ол 375 жолаушымен бірге Тель-Авивке ұшуға тырысқан. Сондай-ақ, сөмкедегі жұмыс істейтін калькулятордың уақыт бойынша іске қосылатын құрылғы екені анықталды. Ол сөмкенің ішіндегі заттардан бейхабар екенін және оны күйеуі, иорданиялық Незар Хиндауи бергенін мәлімдеді. Мерфи Хиндауидің оны некеге тұру алдында оның ата-анасымен кездесу үшін ұшаққа отырғызғанын айтты. Осыдан кейін күйзеліс туып, Хиндауи полицияға өздігінен тапсырғаннан кейін келесі күні тұтқындалды. Хиндауи Англия мен Уэльстің Орталық қылмыстық сотында кінәлі деп танылды және Әділет министрі Уильям Марс Джонс оны 45 жылға бас бостандығынан айырды, бұл британ тарихындағы ең ұзақ мерзімді қылмыстық жаза деп саналады. Хиндауи үкімге шағымдануға тырысты. Бас судья үкімді күшінде қалдырып, былай деді: «Қысқасы, бұл көзге көрінетін ең қорқынышты және жирендіретін қылмыс еді. Оның жоспары 360 немесе 370 адамның өмірін құрбан етуге әрекеттенген терроризм арқылы саяси даудың бір жағын қолдау мақсатында болғандықтан, оның жоспары сәтті болмауы өтініш берушінің арқасы емес. Осы соттың пікірінше, 45 жылдық бас бостандығынан айыру жазасы бір күн де артық емес. Бұл өтініш қабылданбайды».

Өмірбаян

Мерфи 1984 жылы Хиндауимен танысқанда, ол Лондондағы Парк-Лейндегі Хилтон қонақүйінде бөлме қызметкері болып жұмыс істеді. Ол жүкті болғанда, Хиндауи оны Израильге барып үйленуге көндірді. Сондай-ақ, ол әйелдің өзі баруын қалады, себебі ол арабдық тегіне байланысты виза алуға көбірек уақыт жұмсауы мүмкін еді. Мерфиге белгісіз, ол 1986 жылдың 17 сәуірінде Хитроу әуежайынан Тель-Авивке El Al рейсімен жарылғыш зат толтырылған сөмкені алып ұшуын жоспарлаған. Ол оны әуежайға дейін сүйреп апарып, ізраилдық қауіпсіздік қызметкерлері олардың қарым-қатынасы туралы сұрақ қоятынын білгендіктен, есімін атамауын бұйырды. Мерфиді таңғы сағат 8-де әуежайда қалдырғаннан кейін, Хиндауи Лондонға оралды, содан кейін Сирия Араб Әуе Жолдарының автобусына отырып, әуежайға қайта бару үшін 14:00-ге жоспарланған рейске үміттенеді. Бірақ автобус кетпес бұрын, ол Хитроу әуежайында бомба табылғаны туралы хабарды естіді. Ол автобустан түсіп, Сирия елшілігіне барып көмек сұрады. Елші оны елшіліктің күзетшілеріне тапсырды, олар оның сыртқы келбетін өзгерту үшін шашын қырып, бояды. Себебі белгісіз, келесі күні таңертең, 18 сәуірде, Хиндауи сириялықтардан қашып, өзін британдық полицияға тапсырды. Ол бірнеше күн бойы қарқынды түрде тексерілді, тіпті ұйқысы да бұзылды. Тергеу кезінде және кейінгі сот процесінде ол оқиғаға дейін болған екі қайшылы оқиғаны айтты. Сұраққа жауап бергенде, Хиндауи бір жыл бұрын Дамаск қаласында Сирия Әуе Күштерінің жоғары лауазымды офицерлерімен бірге жоспар құрғанын, оған Сирияның құжаттары мен жарылғыш затты пайдалану туралы нұсқаулар берілгенін мәлімдеді. Ол Сирияға соңғы дайындықтар үшін қайтып оралғанға дейін Англияда жаттығу жасаған. Жарылғыш затқа қатысты айтсақ, Хиндауи оны 5 сәуірде Лондонның Royal Garden қонақүйінде алғанын, бұл жарылыс әрекетіне екі аптадан да аз уақыт қалғанда болды. Бұл оқиғаны Хиндауидің сәтсіз жарылыс туралы білгеннен кейін Сирия елшілігінде паналап, Сириялық шенеуніктер оның сыртқы түрін өзгертіп, қайта қашуы растайды. Сонымен қатар, британдық барлау қызметі бұрыннан Хиндауидің атымен Сириямен байланысты хабарламаларды ұстап алған, Хиндауи сириялық болмаса да, шынайы Сирия құжаттарын қолданған, ал Хиндауидің бастапқы қашу жоспары Англиядан Сирия агенттерімен бірге Сирия Араб Әуе Жолдарында жұмыс істегендермен бірге кетуді қамтыды. Сот процесінде Хиндауи өзінің мойындауын қайтарып алып, ол ізраилдық агенттер жасаған құпия операцияның құрбаны болғанын мәлімдеді. Ол полиция оны өзіне жатқызылған мәлімдемелерге оқылмастан қол қоюға мәжбүрлегенін, Моссадқа тапсырамыз деп қорқытқанын және оның ата-анасы да Лондонда тұтқындалғанын айтты. Өз клиентін қорғауға тырысқан Хиндауидің адвокаттары сот процесінде оқиғалардың басқаша түсіндірілуін ұсынды, Хиндауи ізраилдық барлау қызметімен манипуляцияланғанын, олар Сирия үкіметіне зиян келтіруге және ұятқа салуға тырысқандығын айтты. Төрешілер осы нұсқаға сенбеді, ал кейінгі апелляциялық соттар мұндай түсіндірмелерді дәлелсіз деп таныды. Локерби жобасының Хельсинки ескертуі Мерфидің жағдайына өте ұқсас болды, бірақ бомбаны тасыған әйел фин болды.

When Murphy met Hindawi in 1984, she was working as a chambermaid at the Hilton Hotel, Park Lane in London. When she became pregnant with his child, Hindawi convinced her that they should go to Israel to get married. He also insisted that she should go on ahead since, as an Arab, it would take longer for him to obtain a visa. Unknown to Murphy, he intended her to take an explosive laden bag on board an El Al flight from Heathrow Airport to Tel Aviv on 17 April 1986. He escorted her to the airport and instructed her not to mention his name, since Israeli security would interrogate her about their relationship. Immediately after leaving Murphy at the airport at 8 am, Hindawi returned to London and then boarded the Syrian Arab Airlines bus to return to the airport to catch a 2 pm flight to Damascus. Before the bus set off, however, he heard the news that a bomb had been discovered in Heathrow. He left the bus, went to the Syrian embassy and there asked for assistance. The ambassador passed him to the embassy security men, who took him to their lodgings, where they tried to change his appearance by cutting and dyeing his hair. For an unknown reason, early the next morning, 18 April, Hindawi fled from the Syrians and gave himself up to the British police. He was interrogated intensively for a number of days, during which his sleep was interrupted. During his interrogations and later trial he described two conflicting stories leading up to the incident. During the interrogation, Hindawi claimed to have arranged the plot with high ranking officers in Syrian Air Force intelligence a year earlier in Damascus, where he was given Syrian papers and instructions for operating the explosive. He supposedly conducted a training run back in England before returning again to Syria for final details and preparation. As for the explosive itself, Hindawi said that it was delivered to him in the Royal Garden Hotel in London on 5 April, less than two weeks prior to the attempted bombing. This story is supported by the fact that Hindawi had first sought refuge in the Syrian embassy after learning of the failed bombing, and that Syrian officials were in the process of altering his appearance before he fled again. Also, British intelligence had previously intercepted Syrian communications with Hindawi's name, Hindawi was using genuine Syrian documents although he was not Syrian, and Hindawi's original escape plan involved leaving England with Syrian agents working on Syrian Arab Airlines. During the trial Hindawi retracted his confession and claimed that he was the victim of a conspiracy, probably by Israeli agents. He claimed that the police forced him to sign the statements attributed to him unread, threatened to hand him over to the Mossad and told him that his parents were also arrested in London. In attempting to construct a credible defence for their client, Hindawi's legal counsel proposed during the trial an alternative interpretation of events, suggesting that Hindawi was being manipulated by Israeli intelligence, which wished to damage and embarrass the Syrian government. The jury was unconvinced by this version of events, and subsequent appeal judges have dismissed such interpretations as entirely lacking in evidence. The Helsinki Warning of the Lockerbie disaster almost exactly matched Murphy's circumstances, except that the woman carrying the bomb was Finnish.

Моссадтың қатысы бар деген айыптар

1986 жылғы 10 қарашада Франция премьер-министрі Жак Ширак «Вашингтон таймс» газетіне берген сұхбатында Германия канцлері Коль мен сыртқы істер министрі Геншердің «Хиндауи қастандығы Сирияны ұятқа салу және Асад режимін тұрақсыздандыру үшін жасалған қасақана әрекет болды, оны ізраилдік Моссадқа байланысты адамдар жасаған» деп сенгенін айтты. Ширак өзі де соған сене бастағанын қосты. Германия үкіметі бұл әңгімені жоққа шығарды және Ширактан жеке түрде мәлімдемесін қайтарып алуын сұрады. Ширакты Франция президенті Франсуа Миттеран да сынады. Бірнеше күннен кейін Ширак пікірін өзгертті және Франция Ұлттық Ассамблеясындағы пікірсайыстарда Пьер Береговойға Израиль кінәсіз екенін айтты. 1986 жылғы 20 қазанда «Time» журналына берген сұхбатында Сирия президенті Хафез әл-Асад Израильдің барлау қызметі Хиндауи операциясын жоспарлағанын мәлімдеді. Силдің сөзіне сәйкес, Сирияның барлау қызметінің деректері олар «израильдік тұзаққа түскенін» және Моссадтың Сирияны терроризммен байланыстырып, халықаралық аренада оқшаулау үшін пайдаланғанын айтты. Хиндауи сотта атаған полковник Муфид Аккур Израиль үшін жұмыс істеген күдікпен Дамаскіде тұтқындалды. Израильдің барлау операторы Ари Бен Менаше 1992 жылы жазған мемуарларында Хиндауи ісі Израильдің барлау операциясы болғанын жазды. Қастандықты ұйымдастырған Рафи Эйтан, Израильдің барлау қызметінің терроризмге қарсы күрес тобының жетекшісі болды. Операцияның мақсаты Лондондағы Сирия елшілігін терроризмге қатысқан деп айыптау және барлық сириялық дипломаттарды Англиядан қуу еді. Иорданиялық Мохаммед Ради Абдулла, Израильдің жалдамалы агенті, өзінің туысы Хиндауиге оның сүйіктісі арқылы ұшаққа жарылғыш заттарды орналастыру үшін 50 000 доллар ұсынды. Содан кейін Ради Хиндауиді Сирияның барлау қызметінің өкілімен кездесуге дайындады, ол қастандықтың егжей-тегжейін анықтады. Алайда, Моссадтың қатысы туралы айыптама Сирияның қолдауына қарсы дәлелдермен қайшы келеді: Хиндауидің тергеу кезінде берген мәлімдемелері, оны тұтқындағаннан кейін билік ұстаған хаттар, басқа тұтқынға алынған террористердің куәліктері және Сирия Араб Әуе Жолдарының көрсеткен көмегі. Сирия үкіметінің Моссад бастапқыда жазықсыз жүкті бомбамен ауыстырғаны туралы мәлімдемесі, жарылғыш затты қаптамаға бекіткен таспаның астынан Хиндауиге тиесілі шаштың табылғанымен жоққа шығарылды.

On 10 November 1986, French prime minister Jacques Chirac said in a recorded interview with the Washington Times, that German chancellor Kohl and foreign minister Genscher both believed that "the Hindawi plot was a provocation designed to embarrass Syria and destabilize the Assad regime 'by' people probably connected to Israeli Mossad". Chirac added that he tended to believe it himself. The German government denied the conversation and privately requested that Chirac retract his statement. Chirac was also criticised by the French president François Mitterrand. A few days later, Chirac changed his opinion and said to Pierre Beregovoy during French National Assembly debates that Israel was innocent. In his interview with Time magazine on 20 October 1986, Syrian President Hafez al Assad said that the Israeli intelligence agency planned the Hindawi operation. According to Seale, sources in Syrian intelligence told him that they "had fallen in to Israeli trap" and were penetrated and manipulated by Mossad to smear Syria with terrorism and isolate it internationally. Colonel Mufid Akkur, whom Hindawi named in court, was arrested in Damascus on suspicion of working for Israel. Israeli intelligence operative Ari Ben Menashe wrote in his memoir in 1992 that the Hindawi affair was an operation which had been conceived by Israeli intelligence. The organizer of the plot was Rafi Eitan who led Israeli intelligence's anti terrorist group. The operation was meant to implicate the Syrian embassy in London as involved in terrorism and have all the Syrian diplomats expelled from England. Jordanian Mohammed Radi Abdullah, a paid Israeli agent, offered his cousin Hindawi $50,000 to place explosives by way of his girlfriend on the flight. Radi then arranged for Hindawi to meet a Syrian intelligence officer who arranged the details of the plot. The allegation of Mossad involvement, however, is contradicted by evidence of Syrian sponsorship: including Hindawi's statements on interrogation, correspondence intercepted by the authorities after his arrest, the testimony of other captured terrorists, and the support provided by Syrian Arab Airlines. The Syrian government's claim that the Mossad replaced originally innocent luggage with the bomb is refuted by the discovery of hair belonging to Hindawi trapped under the tape used to attach the explosive to the bag.

Салдары

2001 жылдың сәуірінде Незар Хиндауи мерзімінен бұрын босатуға құқылы болды, бірақ оның шағымдану құқығы сол кездегі Ішкі істер министрі Дэвид Бланкетт тарапынан қабылданбады, және бұл шешім Апелляциялық сотта қолдау тапты. 2012 жылы мерзімінен бұрын босату комиссиясы Хиндауиді босату туралы бұрынғы шешімін кері қайтарды. Комиссия өкілі бұл жағдайға қатысты түсініктеме беруден бас тартты, бірақ "мерзімінен бұрын босатуды қарау кезіндегі жалғыз құқықтық мәселе – босату мерзімінде жаңа қылмыс жасау қаупі, бұл тұтқын мен қоғам үшін мерзімінен бұрын босатудың ұзартылған сынақ мерзімінен күтілетін пайдаға қарағанда басым болады. Қауіп – ең маңызды фактор" деді. 2013 жылдың наурыз айында Хиндауи мерзімінен бұрын босатылды, бірақ кейін Иорданияға қуылды.

Мәдени сілтемелер

1988 жылы Александр Фуллертонның "Арнайы алдау" романы, Сирияда британ үкіметін кінәлауға бағытталған советтік қастандық сюжетін, Хиндауи ісінің негізінде көрсетеді. Атом Эгоянның 2008 жылғы "Таңқурай" фильміндегі басты кейіпкерлердің бірі Саймон, оның әкесі жүкті әйелі Израильге ұшып барар алдында, оның багажына бомба жасырғанын айтады. Драматург Люсиль Лихтблау 2011 жылы "Англиялық келіншек" пьесасы үшін Сюзан Гласпелл сыйлығын жеңіп алды, бұл пьеса Хиндауи ісінен шабыттандырылған. Пьесада Моссад офицері Айлин Финни атты әйелдің және оған ғашық болған араб ер адамның тарихы ашылады. Карл Валлнау қойған спектакль 2013 жылдың күзінде 59E59 театрларында көрсетілді.