Кіріспе

1930 жылғы фильм

"Жасыл құдай" – 1930 жылғы американдық кодекстен бұрынғы фильм, режиссері Альфред Е. Грин. Бұл 1923 жылғы нұсқасыз фильмнің қайта түсірілімі, ол өз кезегінде Уильям Арчердің осы аттас пьесасы негізінде жасалған. Оны Warner Bros. компаниясы жаңа Vitaphone дыбыс жүйесін пайдалана отырып, Джулиен Джозефсон өңдеді. Басты рөлдерде Джордж Арлис, Элис Джойс (оның соңғы фильмдегі рөлі), Ральф Форбс және Х. Б. Уорнер ойнады. Арлис пен Иван Ф. Симпсон үш туындының барлығында да бірдей рөлдерді сомдады, ал Джойс бұрынғы фильмдегі рөлін қайта ойнады. Арлис осы рөлі үшін "Ең үздік актер" номинациясында "Оскар" сыйлығына ие болды.

Сюжет

Үш британдық азаматты – майор Креспинді (Х. Б. Уорнер), оның ажырасып кеткен әйелі Люсильяны (Элис Джойс) және ұшқыш доктор Трахернді (Ральф Форбс) алып бара жатқан шағын ұшақ жоғалып, Гималай тауларына жақын жердегі Рухтың кішкентай аймағында құлап қалуға мәжбүр болады. Елдің билеушісі Раджа (Джордж Арлис) оларды құшақ жая қарсы алады. Осылайша, Раджаның үш бауыры британдықтар тарапынан өлтіруге үкім етілген. Ұшақ апатынан аман қалған үш адам пайда болған кезде, Раджаның халқы олардың Жасыл Құдайдың жіберген үш құрбаны екеніне сеніп, кек алу үшін оларды жіберген деп ойлайды. Раджаның үш ағасы өлтірілген соң, олар да өлтірілуге тиіс. Раджа өзінің бауырларына аса сүйіспеншілік танытпайды, себебі олар оның балаларының мұрагерлік құқығына қауіп төндірген, бірақ ол өз халқының ашуын тудырып, британдық қонақтарын қорғауға дайын емес. Алайда, Люсиллаға қызығушылық танытқан соң, ол оған үйленсе, өмірін сақтап қалуды ұсынады. Ол бұдан бас тартады. Тұтқындар Раджаның телеграфқа қол жеткізіп барын біледі, оны Раджаның бұрынғы британдық эмигрант және бас көмекшісі Уоткинс (Иван Ф. Симпсон) басқарады. Көмек шақыру үмітімен, олар Уоткинске пара беруге тырысады, бірақ ол оларды тек алдап жатқанын түсінгенде, оны балкондан лақтырып өлтіреді. Майор Креспин Раджаның адамдары бөлмеге кірмей тұрып хабар жіберуге үлгереді. Раджа жеке өзі Креспинді артынан атып, хабар жіберу кезінде қаза табады. Келесі күні Траерн мен Люсилланы Жасыл Құдайдың ғибадатханасына алып барады. Раджа тағы да Люсиллаға ұсыныс жасайды, бірақ ол қайтадан бас тартады. Бір сәт жалғыз қалғанда, Траерн мен Люсилла бір-біріне деген махаббатын білдіреді. Содан кейін, қажетті сәтте, алты британдық бипланы Рух аспанында пайда болады. Лейтенант Кардью (Реджинальд Шеффилд) қонып, олардың босатылуын талап етеді. Раджа мойынсұнады.

Өндіріс

Жасыл құдай 1929 жылы түсіріліп, Дисраэлиден (1929) бұрын аяқталды, бірақ Джордж Арлистің өтінішімен оның дыбыстық дебюті үшін «Дисраэли» жақсырақ болатынына сенгендіктен, шығару кейінге шегерілді. «Жасыл құдай» алғаш рет 1923 жылы киноға бейімделді. Distinctive Productions компаниясымен жасалған, режиссері Сидни Олкотт, ал басты рөлдерді Джордж Арлис, Элис Джойс және Джетта Гудал ойнады.

Радиоға бейімделу

Жасыл құдай 1935 жылғы 6 қаңтарда Клод Рейнс басты рөлде ойнаған «Лакс радио театры» эфирінде бір сағаттық радиоспектакль ретінде қойылды. 1939 жылғы 10 ақпанда Орсон Уэллс «Кэмпбелл театрында» осы туындыны қайтадан радиоға бейімдеді, онда Уэллс Раджа рөлінде, ал Мадлен Кэрролл Лусилл рөлінде ойнады.

Сақталу жағдайы

Фильм АҚШ Конгресі кітапханасында және Висконсин кино және театр зерттеу орталығында сақталған түрінде қол жетімді.