Кіріспе

Лапатиниб (INN), лапатиниб дитосилат (USAN) түрінде қолданылады (Novartis компаниясы Tykerb және Tyverb саудалық атауларымен сатады) – емделмелі сүт безі қатерлі ісігі және басқа да қатты ісіктерге қолданылатын ауызға қабылданатын дәрі. Ол HER2/neu және эпидермалық өсу факторы рецепторының (EGFR) жолын тоқтататын қос тирозинкиназа ингибиторы болып табылады.

Мәртебе

2007 жылдың 13 наурызында АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) капецитабин (Xeloda) қабылдап жүрген емделушілерде сүт безі қатерлі ісігіне қатысты комбинациялық терапия ретінде лапатинибті мақұлдады. Қазіргі таңда препарат АҚШ және Жаңа Зеландияда сатуға және клиникалық қолдануға рұқсат етілген. Лапатиниб дитосилаты препараты S/NM (табиғи заттың бәсекеге қабілетті тежелуін көрсететін синтетикалық қосылыс) ретінде жіктеледі.

Биохимия

Лапатиниб екі онкогенге, EGFR (эпидермалық өсу факторы рецепторы) және HER2/neu (адамның EGFR 2-типі) байланысты тирозинкиназа активтілігін тежейді. HER2/neu-дің жоғары экспрессиясы әйелдердегі қауіпті жағдайдағы кейбір сүт безі қатерлі ісігінің пайда болуына себеп болуы мүмкін. Сорафениб сияқты, лапатиниб те протеинкиназа ингибиторы болып табылады және сүт безі қатерлі ісігін тудыратын ісік тамырлық жасушалардың санын азайтуға көмектеседі. Лапатиниб EGFR/HER2 протеинкиназа доменінің АТФ байланысатын қалтасына байланысып, рецепторлық сигналдау процестерін тежейді, өзіндік фосфорилданудың және сигналдық механизмнің келесі белсенділігінің алдын алады (Рецепторлы тирозинкиназа# Сигналды трандукция).

Сүт безі қатерлі ісігі

Лапатиниб емделмеген әйелдердің сүт безі қатерлі ісігін емдеу үшін, ER+/EGFR+/HER2+ сүт безі қатерлі ісігімен ауыратын науқастарда, сондай-ақ HER2 оң сатыдағы сүт безі қатерлі ісігімен ауыратын, бұрын антрациклин, таксан туынды препараттар немесе трастузумаб (Герцептин) сияқты басқа химиотерапиялық препараттармен емделген науқастарда қолданылады. 2006 жылы GSK қолдауымен жүргізілген клиникалық сынақ, бұрын осы препараттармен (антрациклин, таксан және трастузумаб) емделген әйелдерде лапатинибті капецитабинмен бірге қолдану, капецитабинмен ғана емделген схемалармен салыстырғанда қатерлі ісіктің одан әрі өсу уақытын ұзартатынын көрсетті. Зерттеу сондай-ақ, ауру прогрессиясының қаупі 51%-ға төмендегенін және комбинациялық терапияның зиянды қосымша әсерлерді күшейтпегенін көрсетті. Осы зерттеудің нәтижесінде лапатинибтің бастапқы қолданылуы біршама күрделі және нақты болды – HER2 оң сүт безі қатерлі ісігі бар, бұрын антрациклин, таксандар және трастузумабпен химиотерапиядан кейін ісігі прогрессияға ұшыраған әйелдерде тек капецитабинмен бірге қолдану. Алғашқы клиникалық сынақтар жоғары дозадағы үзілісті лапатинибтің HER2 жоғары экспрессияланатын сүт безі қатерлі ісігін емдеуде жақсы тиімділікке және басқарылатын зиянды әсерлерге ие болуы мүмкін екенін көрсетті.

Жағымсыз әсерлер

Көптеген кіші молекулалы тирозинкиназа ингибиторлары сияқты, лапатиниб жақсы қабылданатын препарат саналады. Ең көп кездесетін жағымсыз әсерлер – диарея, шаршау, құсу және бөртпелер. Маңыздысы, лапатинибке байланысты бөртпелер емделу нәтижесінің жақсаруымен байланысты. Клиникалық зерттеулерде бауыр ферменттерінің деңгейінің жоғарылауы анықталды. Лапатиниб дитосилатын қолданғанда QT аралығының ұзаруы байқалған, бірақ torsades de pointes жағдайлары тіркелген жоқ. Гипокалиемия, гипомагнеземия, туа біткен ұзақ QT синдромы бар немесе QT аралығын ұзартатын препараттарды бірге қабылдаған пациенттерге сақ болу қажет. Кейпецитабинмен бірге қолданғанда сол жақ қарыншаның қызметінің қайтымды түрде төмендеуі жиі кездеседі (2%).

Асқазан қатерлі ісігі бойынша жүргізіліп жатқан зерттеулер

2013 жылы HER2 оң асқазан қатерлі ісігінің қанағаттандырылмаған жағдайында лапатинибті химиотерапиямен біріктіруді бағалауға арналған III кезеңдегі зерттеу, жалпы тіршілік етудің (OS) жақсаруының негізгі көрсеткішіне жете алмады, тек химиотерапияға қарағанда. Зерттеуде жаңа қауіпсіздік сигналдары анықталған жоқ, ал лапатиниб пен химиотерапия тобындағы пациенттердің медианалық OS 12,2 айды құрады, плацебо мен химиотерапия тобындағы пациенттер үшін 10,5 айға қарағанда. Рандомизацияланған, қос соқыр зерттеудің қосымша көрсеткіштері прогрессиясыз тіршілік ету (PFS), жауап беру деңгейі және жауап беру ұзақтығы болды. Медианалық PFS 6 ай, жауап беру деңгейі 53% және жауап беру ұзақтығы 7,3 айды құрады, зерттеу тобындағы комбинациялық химиотерапияға қарағанда, тек химиотерапия алған пациенттер тобында медианалық PFS 5,4 ай, жауап беру деңгейі 39% және жауап беру ұзақтығы 5,6 айды құрады. Диарея, құсу, анемия, дегидратация және жүрек айну зерттеудегі комбинациялық химиотерапия тобындағы пациенттердің 2% - дан астамда тіркелген ауыр жағымсыз құбылыстар (АЖҚ) болды, ал құсу химиотерапия тобында ең көп тіркелген АЖҚ болды.