Пернетабельдік нотация – 15-18 ғасырлардағы клавишті аспаптар үшін қолданылған музыкалық жазу түрі. Неміс және испан дәстүрлері, тарихы, ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пернетақта аспаптары үшін музыкалық нотация түрі
Form of musical notation for keyboard instruments
Пернетақта табулатурасы – пернетақта аспаптары үшін музыкалық нотацияның бір түрі. Еуропаның кейбір бөліктерінде 15 ғасырдан бастап кеңінен қолданылған, ол 18 ғасырда қазіргі кездегі нотамен алмастырылды. Ең танымал түрі – неміс орган табулатурасы, оның ерекшелігі – питчті көрсету үшін әріптерді (кездейсоқ дыбыстарды көрсету үшін қосымша тіректер немесе иректермен) және ырғақты көрсету үшін сызықтарды пайдалану. Испания және Португалия сәл өзгеше шифрланған табулатураны қолданды, ол "cifra" деп аталады.
Keyboard tablature is a form of musical notation for keyboard instruments. Widely used in some parts of Europe from the 15th century, it co existed with, and was eventually replaced by modern staff notation in the 18th century. The defining characteristic of the best known type, German organ tablature, is the use of letters to indicate pitch (with added stems or loops to indicate accidentals) as well as beams for rhythm. Spain and Portugal used a slightly different cipher tablature, called cifra.
Тарихи мәліметтер
Неміс табылатурасында жазылған ең ерте сақталған музыка қолжазбалары 15 ғасырдың бірінші жартысына жатады. Ең ерте мысалы – 1432 жылғы неміс қолжазбасы, онда жартылай орган массасының ең алғашқы белгілі жазбасы және кантус фирмус негізіндегі шығарма бар. Бұл қолжазбаларда нотаның биіктігін көрсету үшін әріптер қолданылған (қазіргідей), ал жоғарғы дауыс әдетте мензуралық нотациямен бес сызықтық таяққа жазылған. Осындай стиль Австрия сияқты неміс тілді басқа да аймақтарда кездеседі. Бұл қолжазбалар кезеңнің музыкасының эволюциясы туралы құнды ақпарат береді, сонымен қатар вокалдық және кейін би музыкасының ертедегі аспаптық музыкаға тигізген әсеріне көптеген дәлелдер келтірілген. 16 ғасырға дейін сақталған жинақтарда көрінетін осы практика, ақырында кейінгі ғасырлардағы толыққанды барокколық би сюиталарының пайда болуына әкелді. Бұл гибридті табылатура 1512 жылы жарық көрген Арнольт Шликтің «Tabulaturen etlicher Lobgesang und Lidlein» сияқты ерте басылған музыка кітаптарында да кездеседі. Кейінгі жазбаларда жоғарғы дауысты әріптермен көрсету 16 ғасырдың соңында кеңінен таралды. Тіпті Самуэль Шейдттың «Tablatura Nova» (1624) сияқты ашық нотациямен жарық көрген шығармаларға да «жаңа неміс орган табылатурасы» деп аталатын қатаң тік орналасу принципі әсер еткен болуы мүмкін. Бах заманына дейін Германияда (және қазіргі Венгрия немесе Польша сияқты көршілес аймақтарда) қолданылып келген, сол кезеңдегі кейбір композиторлардың музыкасы тек қолжазба табылатурасы түрінде ғана сақталған. Бұл нотация стилі соңғы рет Иоганн Самуэль Петридің «Anleitung zur praktischen Musik» (1782) еңбегінде қолданылған. Франция, Англия және Италияда бес сызықтық нотация қалыпты жағдай болды, ал Англиядан (14 ғасырғы Робертсбридж кодексі) табылатураның жекелеген мысалдары болғанымен, мұндай қолдану Германиядағыдай кең таралғандығына ешқандай дәлел жоқ.
The earliest extant music manuscripts written in German tablature date from the first half of the 15th century, with the oldest example, a German manuscript dating from 1432, containing the earliest known setting of a partial organ mass as well as a piece based on a cantus firmus. These manuscripts used letters (the same as today) to identify pitch, with the upper voice typically written on a staff in mensural notation. This style was also present in other German speaking areas, such as Austria. These manuscripts contain valuable information as to the evolution of the music from the period, with extensive evidence of the influence of vocal, and later dance music, on early instrumental music. This practice which could still be seen in collections from the 16th century eventually led to the full fledged Baroque dance suites of later centuries. This hybrid tablature was also featured in some early printed music books, such as Arnolt Schlick’s Tabulaturen etlicher Lobgesang und Lidlein of 1512. Later notation that included the upper voice in letters as well became prevalent in the latter part of the 16th century. Even works published in open score, such as Samuel Scheidt's Tablatura Nova (1624), may have been influenced by the strict vertical alignment of so called "new German organ tablature". Remaining in use in Germany (and neighboring areas, such as modern day Hungary or Poland) through the time of Bach, the music of some composers of the period remains available only in manuscript tablature format. The last use of this style of notation is in Johann Samuel Petri’s Anleitung zur praktischen Musik (1782). In France, England and Italy, staff notation was the norm, and while there are isolated examples of tablature from England (the 14c Robertsbridge codex), there is no evidence that such use was as widespread as in Germany.
Солтүстік Германияның таблитурасы
Таблатура тек клавиатуралық музыкамен ғана шектелмеді: осы кезеңнің көптеген вокалдық шығармалары, әсіресе Дюбен жинағында, осы форматта сақталған.
The use of tablature was not limited to solely keyboard music: many vocal works of the period, notably in the Düben collection, survive in this format.
Иберия шифрларының жазуы
Хуан Бермудоның "Музыкалық аспаптар туралы жарияланым" (1555) екі табулатураны ұсынды, біреуі әрбір орган пернесіне 1-ден 42-ге дейін сандар тағайындады, ал екіншісі тек ақ пернелерді 1-ден 23-ге дейін санады. Дегенмен, кеңінен қолданылған цифрдің үшінші әдісі Венегас де Хенестрозаның "Libro de cifra nueva" (1557) еңбегінде ұсынылып, кейін Кабесонның "Obras de música" (1578) шығармасында қолданылды. Бұл әдіс 1 мен 7-ні бірге, сондай-ақ диездер мен бемольдерді пайдаланды; сызықтар октаваны төмендетсе, үстіңгі нүктелер октаваны көтерді.
Juan Bermudo's Declaración de instrumentos musicales (1555) introduced two tablatures, one assigning numerals from 1 to 42 to each key of the organ, and the second counting white keys only from 1 to 23. Only a third method of cifra was widely adopted however: introduced in Venegas de Henestrosa's Libro de cifra nueva (1557), and later used in Cabezón’s Obras de música (1578), it used 1 7 with together accidentals; slashes lower the octave and superscript dots raise it.