Кіріспе

Құс түрі. Патша жұмақ құсы (Cicinnurus regius) – Paradisaeidae (жұмақ құсы) тұқымдасына жататын қос қанатты құс. IOC тізімі бойынша, ол Cicinnurus туысының жалғыз өкілі саналады, бірақ Diphyllodes туысы оған жақын және көптеген ғалымдар оны Cicinnurus туысына қосады. Бұл түрді тұтқында көбейтуді алғаш рет 1958 жылы швед ғалымы Стэн Бергман жүзеге асырды. Осы жетістігі үшін оған Шетел құстары лигасы естелік медаль табыс етті.

Таксономия

Патшалық райхан құсы 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында "Paradisaea regius" есімді екі атаумен ресми түрде сипаттады. Типтік орны – Ару аралдары. Қазір бұл 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо енгізген *Cicinnurus* туысына жататын жалғыз түр. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі κικιννος/kikinnos ("сақина" немесе "бұйра шаш") және ουρα/oura ("құйрық") сөздерінің қосындысынан тұрады. *Regius* сөзі латын тілінде "патшалық" деген мағынаны білдіреді. Екі түрше танылады: райхан құстарының арасындағы ең кішкентай және ең жарқын түстісі. Патшалық райхан құсының ұзындығы шамамен, бірақ ересек еркектердің орталық қауырсындарын ескерсек, ұзын. Аналықтарының салмағы шамамен, ал еркектердіңі – әсіресе басында ауыр. Олардың кеудесінде ақшыл төменгі бөлігі бар, тар, қою жасыл, жылтыр жолақтары бар, ал иықтарында жасыл ұштармен желпіш тәрізді қауырсындары бар.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бейбітшілік құсы Жаңа Гвинеяның төмендіктерінің көп бөлігінде және Ару, Салавати, Миссол және Япен аралдары сияқты айналасындағы аралдарда кездеседі, көбінесе төмендік жаңбырлы ормандарда, өзен бойындағы орманды аймақтарда, орман шеттерінде, бұзылған және биік екіншілік орманды жерлерде мекендейді.

Экология және мінез-құлық

Бұл түрдің мінез-құлқы туралы ақпарат аз. Олар көзге түспейді және табу қиын болуы мүмкін. Дегенмен, олар басқа жұмақ құстарына қарағанда, ең табанды дауыс беретін құстар болып есептеледі. Құдаласу кезінде күрделі дыбыстар, қауырсындарды манипуляциялау, түрлі дене поздары мен қозғалыстар қолданылады, оның ішінде толық кері іліну және маятниктей қозғалу да бар. Сонымен қатар, олардың қырылу деңгейі жоғары. Бірақ, популяциясы төмендеп бара жатқан көрінеді, олардың кең ареалда кең таралған және көптеп кездесетін түрі болғандықтан, жұмақ құсының патшасы IUCN Қауіп төнген түрлердің қызыл тізімінде «Төменгі қызығушылық» санатында бағаланады. Ол CITES-тің II қосымшасына енгізілген.