Кіріспе

Пуэрто-Риколық сарбаз, жазушы және кәсіпкер (1856–1930)

Анхель Риверо Мендес (2 қазан 1856 ж.). Ол сонымен қатар бүгінге дейін сатылып келе жатқан "Кола Шампан" деп аталатын газдалған сусынды өнертапқан адам ретінде де танылады.

Алғашқы жылдар

Риверо Мендес Пуэрто-Риконың Каролина бариосы Трухильо Бахо қаласында Роза Мендес пен Хуан Риверо отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Канар аралдарынан Пуэрто-Рикоға көшіп келген. 1856 жылдың 2 қазанында Сан-Хуандағы Ассизидің әулие Франциск шіркеуінде католик дініне шомылдырылды. Риверо білімін Сантурцедегі "Колежио де Иезуитас" (Пуэрто-Риконың астанасы Сан-Хуанның бір бөлігі) мектебінде алды. Бітіргеннен кейін Испания армиясына қабылданып, Пуэрто-Рикодағы жаяу әскер академиясына түсті. 1882 жылдың 2 тамызында академияны бітірген соң офицерлік шен алды. 1882 жылдың 16 қазанында Риверо Мендес Сан-Хуаннан Мануэла Бонета и Бабельге үйленді. 1885 жылы Испаниядағы Толедодағы Бас әскери академияға қабылданды. Онда Испаниядағы Толедо қаласы туралы "Толедо" атты кітап жазды. 1886 жылы Риверо Мендес Сеговиядағы артиллерия академиясына ауыстырылды және 1889 жылдың 28 ақпанында өнеркәсіптік инженерия саласында диплом алды.

Әскери мансап

1890 жылы 1 қаңтарда Риверо Мендес Пуэрто-Рикоға оралды және Плазаның 12-ші батальонына бекітілді. Ол Сан-Хуандағы әскери дайындық академиясында оқытумен айналысты және 1896 жылы капитан шеніне көтерілді. Ол «Шартсыз испан партиясы» қатарында саяси қызметке белсенді қатысты. Капитан ретінде ол орта білім берудің азаматтық мекемесінде математика және химия пәндерін оқытты. Өмірінің осы кезеңінде ол «Шартсыз испан партиясының» мүшесі ретінде саясатқа қатысып, партияның көзқарастарын көрсететін «La Integridad Nacional» (Ұлттық Тұтастық) атты саяси газетті құрды. Риверо Мендес және оның бірнеше серіктері партиядан қуылды, содан кейін олар бірлесіп жаңа саяси партия құрды. Риверо Мендес жазған үкіметке сын айтқан мақала жарияланды, осының салдарынан ол тұтқындалып, түрмеге қамалды. Соғыс қаупіне байланысты губернатор Масиас оны кешірді және 1898 жылдың 1 наурызында Сан-Хуандағы Сан-Кристобаль бекінісіндегі 12-ші артиллерия батальонының 3-ші ротасына командир болып тағайындалды.

Испан-Америкалық соғыс

АҚШ Испанияға қарсы соғыс жариялағанда, АҚШ Әскери-теңіз күштері Сан-Хуан шығанағында блокада құру үшін «Йель» кемесін жіберді. 1898 жылдың 10 мамырында капитан Риверо Мендес өзінің әскеріне «Йель» кемесіне атуға бұйрық берді, осылайша испан-американ соғысының Пуэрто-Рикодағы американдықтарға қарсы жасалған алғашқы шабуылы болды. Осы іс-әрекеті үшін ол «Cruz de la Orden del Mérito Militar 1ra Clase con Distintivo Rojo» (Әскери еңбек орденінің бірінші дәрежелі кресті) орденімен марапатталды. Сан-Хуан тұрғындары Риверо Мендеске ашуланып, қалаларына келген қирауға оны кінәлады, бірақ бұл айыптаулар ешқандай нәтиже бермеді.

Фахардо шайқасы

1 тамызда капитан Фредерик В. Роджерстің басқаруымен «Пуритан» кемесі Фахардо қаласының жағалауымен жүзіп бара жатқанда, Роджерс Пуэрто-Рикодағы АҚШ армиясының қону орны болуға тиіс «Фаро де Лас Кабезас де Сан-Хуан» (Кейп-Сан-Хуан маяғын) байқады. Роджерс өз адамдарының бір бөлігін, соның ішінде Пуэрто-Риколық еріктілерді жағаға түсіріп, маяқтың үстіне Америка туын орнату міндетін тапсырды. 2 тамызда тағы үш кеме – «Амфитрит», «Лейден» және «Ганнибал» келіп, «Пуританға» қосылды. Қаладағы 25 адамнан тұратын испан гарнизоны американдықтардың келгенін біліп, Сан-Хуандағы жоғары жақтағыларына хабарлағаннан кейін, кері шегінуге бұйрық алды. Қала әкімі доктор Сантьяго Веве Кальзада гарнизонның кеткенін және қаланың басып келген американдықтарға қарсы қорғанышсыз екенін түсінгенде, Сан-Хуандағы испан билігінен қаланы қорғау үшін әскер жіберуді өтінді. 4 тамызда генерал-губернатор Масиас полковник Педро дель Пиноны және 200 сарбазды қаланы қайта басып алу үшін жіберді. Полковник Пино Фахардоға кіргенде, қаланың көбінесе бос екенін көрді, себебі тұрғындар шайқасқа қорқып, Фахардо маяғына қашып кеткен. Пино қараңғы түскенше күтіп, әскерлеріне маяққа шабуыл жасауға бұйрық берді. Теңізшілер кемелерге шабуыл жасалып жатқанын хабарлады, ал кемелер жағалауды қорғаныс бойынша бомбалауды бастады. Испан әскерлері қалаға кері шегінді.

Кола шампан

1902 жылы, испан-американ соғысы аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Риверо Мендес El Polo Norte Fábrica de Sodas (Солтүстік полюс сода фабрикасы) құрды, бұл Sres. Rivero & Co. аясында болды. Ол Пуэрто-Рикода кең таралған Кола Шампан сусынын жасады. Сусынды жасау барысында ол Пуэрто-Рикодағы испан-американ соғысының хроникасы атты кітабын жазды. Бүгінде Кола Шампан АҚШ және Мексикада Goya Foods, Inc. компаниясымен өндіріліп, сатылуда. Бұл сусынды өндірген елдердің қатарында Колумбия және Ямайка да бар.

Автор

Риверо Мендес өмірінің көп бөлігін Пуэрто-Рикодағы испан-американ соғысы туралы кітап жазу үшін қажетті құжаттар мен ақпаратты жинауға арнады. Ол сонымен қатар El Imparcial, El Mundo және La Correspondencia de Puerto Rico газеттерінде Пуэрто-Рико ұлттығын және Пуэрто-Риконың тәуелсіздігіне қол жеткізу идеясын қорғайтын мақалалар жазды. 1922 жылы Риверо Мендес "Пуэрто-Рикодағы испан-американ соғысының хроникасы" атты кітабын жариялады, ол осы әскери қақтығыс туралы ең толық зерттеулердің бірі саналады. Риверо Мендес және оның әйелі Лурд Діңгелінің ізбасарлары болды. 1924 жылы ол Трухильо-Альтодағы жеріне Лурд Діңгеліне арналған киелі орын салдырды. Бұл киелі орын бүгінгі күнге дейін сақталған және аймақтың маңызды нысаны болып есептеледі, ол 1925 жылғы 6 қаңтарда Сан-Хуан епископы Хорхе Каруанамен киеленді.

Өлім

Риверо Мендес 1930 жылдың 23 ақпанында Трухильо Альтодағы Куэвас бариосындағы шалбасасында өзін-өзі атып өлтірді. Ол 68 жаста болған. Оның денесі Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуандағы Санта-Мария-Магдалена-де-Паззис зиратында жерленген.