Кіріспе

Иракты зерттеу тобы (ISG), сондай-ақ Бейкер-Хамильтон комиссиясы деп танылған, 2006 жылдың 15 наурызында АҚШ Конгресі тағайындаған он адамнан тұратын екі партиялық комиссия болды. Комиссияға Ирактағы жағдайды бағалау және АҚШ бастаған Ирак соғысы бойынша саяси ұсыныстар жасау міндеті жүктелді. Комиссияны бұрынғы мемлекеттік хатшы Джеймс Бейкер және Индиана штатының бұрынғы демократ конгрессмені Ли Х. Гамильтон басқарды, ал оны алғаш рет Вирджиния штатының республикалық өкілі Франк Вольф ұсынды. Иракты зерттеу тобының жұмысын АҚШ Бейбітшілік институты ұйымдастырды, ол 2006 жылдың 6 желтоқсанында өз веб-сайтында Иракты зерттеу тобының соңғы есебін жариялады. Есепте Ирактағы жағдай "ауыр және нашарлап бара жатыр" деп сипатталды және ол 170 адаммен сұхбаттасу, Иракқа сапар және жеті айлық зерттеу мен саяси талдаудың нәтижесі болды.

Мүшелер

ISG-ге бұрынғы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джеймс Бейкер (Республикалық) және бұрынғы АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі Ли Х. Гамильтон (Демократ) төрағалық етті.

Қаржыландыру және қолдау

Панельдің жұмысын АҚШ-тың Бейбітшілік институты жеңілдетіп, Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы (CSIS), Президентті зерттеу орталығы (CSP) және Джеймс А. Бейкер III қоғамдық саясат институты қолдады. Конгресстен 1,3 миллион АҚШ доллары бөлінуі күтілуде. Осы жариялаудан бұрын Бейкердің Ақ үймен, әсіресе Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Стивен Хэдлимен және президент Бушпен үнемі байланыста болғаны хабарланған еді.

Халықаралық

2006 жылдың 11 қарашасында Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэр, Ирак соғысында президент Бушты қолдаған адам, Тәуелсіз сарапшылар тобына (ISG) куәлік беруге шақырылғаны жарияланды. Даунинг-стриттің өкілі Блэр 14 қарашада бейне байланыс арқылы жазбаша материалдарын ұсынатынын мәлімдеді. Сол кезде Ұлыбританияның премьер-министрі 13 қарашада Ірак бойынша маңызды ойларын сыртқы саясатқа қатысты үлкен сөйлеуінде жеткізетіні күтілген еді.

Ішкі дәлелдер

2006 жылдың қараша айының соңында Newsday газетінде жарияланған хабарламаға сәйкес, ішкі кикіреулер, Ливандағы министрдің қаны төгілуі және президент Буштің Иран мен Сириямен келіссөздер жүргізуді ұсынған топқа қарсылығы комиссияның бірлескен баяндама жариялау ниетіне кедері келтірді. Ирак сарапшысы газетке "топтың кеңесшілері арасында, әсіресе консерваторлар мен либералдар арасында көп дау-жанжал болды" деді.

Ұсыныстар

Соңғы есеп 2006 жылдың 6 желтоқсанына дейін жарияланбағанымен, бұқаралық ақпарат құралдарында сол күннен бұрын жарияланған хабарларда комиссия ұсынған бірнеше ұсыныстар келтірілген. Олардың ішінде АҚШ-тың Ирактан әскери күштерін кезең-кезеңмен шығаруы және Ирак пен Таяу Шығыс мәселелері бойынша Сирия және Иранмен тікелей әңгімелер жүргізуі болды. Иракты зерттеу тобы Пентагонның Ирактағы зорлық-зомбылық деңгейін айтарлықтай төмендетіп көрсеткенін және ресми тұлғалардың осы шабуылдардың көзі туралы аз ғана ақпарат алғанын анықтады. Топ Ауғанстандағы жағдайды өте қиын деп сипаттап, елді тұрақтандыру үшін Ирактан күштерді қайта бағыттау қажет болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл хабарлар тарағаннан кейін, топтың тең төрағасы Джеймс Бейкер, топтан Ирак дауын шешуге қабілетті "бірден шешім беретін құрал" күтілмеуі керек екенін ескертті. Қараша айының соңындағы бір есепте Иракты зерттеу тобы АҚШ әскерлерін Ирактан кең көлемде қайтаруды "қатты ұсынған" деп көрсетілген. 2006 жылдың 6 желтоқсанында жарияланған соңғы есеп 160 беттен тұрып, 79 ұсыныс қамтыды. 2007 жылдың наурызына қарай, АҚШ-тың Бейбітшілік институтының сайты мәлімдегендей, ISG есебі 1,5 миллионнан астам рет жүктелген. Есепті тікелей оқуға болады. Нәтижелердің бір бөлігі (көптегендердің арасынан): тұрақтылықты "қолға түспейтін" деп бағалау, жағдайдың "нашарлауда" екенін көрсету, Ирактың барлық көршілерінің (Иран мен Сирияны қоса алғанда) Иракты тұрақтандыруға бағытталған сыртқы дипломатиялық күш-жігерге қатысуы қажеттігі, халықаралық міндеттемелер АҚШ-ты Ирактағы әскер санын күрт арттырудан шектеуі және АҚШ-тың Иракқа назар аударуы Ауғанстаннан ресурстарды ауыстырғаны (есепте АҚШ Талибан мен Әл-Қаиданың қайта өрлеуіне жол бермеу үшін бұл теңгерімсіздікті қалпына келтіруі керек екені айтылған). Тағы да көптеген ұсыныстар бар. Олардың ішінде маңызды ұсыныстардың бірі – Ирактағы "жаңа үстем элитаға" билікті айтарлықтай беру туралы болды. Тоби Доджтың сөзіне сүйенсек, бұл "АҚШ үкіметі мен әскерилері осы уақытқа дейін сәтсіздікке ұшыраған жерде табысқа жете алуы үмітімен" ұсынылды, сондай-ақ бұл АҚШ күштерінің бір бөлігін Ирактан (жоғарыда айтылғандай) одан да жылдам шығаруға мүмкіндік береді, нәтижесінде АҚШ сарбаздарының қаза болуы немесе жарақат алуы азаяды.

Есеп туралы пікірлер

2006 жылғы 6 желтоқсанда Вашингтонда британ премьер-министрі Тони Блэрмен өткен баспасөз конференциясында президент Джордж Буш Иракты зерттеу тобының баяндамасына пікір білдірді және алғаш рет Иракта "жаңа тәсілдің" қажет екенін, Ирактағы жағдайдың "нашар" екенін және алдағы міндеттің "қиын" екенін мойындады. Президент Буш ИСГ тобының барлық ұсыныстарын қабылдамайтынын, бірақ баяндаманы мұқият қарастыратынын уәделеді. Президент Буш Ирак бойынша жаңа бағытты белгілемес бұрын Пентагон, АҚШ Мемлекеттік департаменті және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінен тағы үш зерттеудің нәтижелерін күтті. АҚШ сыртқы саясаты туралы айта келіп, президент Буш Иранмен тек уран байытуын тоқтатқан жағдайда ғана сөйлесетінін, Сирия Ливандағы оппозицияны қаржыландыруын тоқтатса, Ливанның премьер-министрі Фуад Синиора басқаратын үкіметке қолдау көрсетсе және Иракқа экономикалық көмек берсе, оның қатысуын қамтамасыз ететінін ескертті. Америкалық Кәсіпкерлік Институтының (AEI) ғалымы Фредерик Каган, АҚШ армиясының отставкадағы генералы Джек Кинмен бірге 2006 жылғы 14 желтоқсанда AEI-де өткен және 2007 жылғы 5 қаңтарда сенаторлар Джон Маккейн мен Джозеф Либерман қатысқан шарада Иракқа қосымша әскер жіберу идеясын ұсынды. Кейіннен өткен конференцияда "Жеңіске жол: Иракта табысқа жету жоспары" атты баяндама жарияланды. ISG баяндамасы Ирактағы саясаттағы өзгерістерге итермелеуші күш болғанымен, AEI баяндамасы Буш әкімшілігі қабылдаған нақты саясатты көрсетеді. Антония Юхаш зерттеудің алғашқы тарауында және 63-тармағында Ирак мұнайына назар аударылғанын атап өтті және Иракты зерттеу тобы Ирак соғысын американдық мұнай компаниялары Ирактың барлық мұнай кен орындарына заңды түрде қол жеткізіп алғанға дейін ұзартады деген қорытындыға келді. Ирак президенті Джалал Талабани топтың қорытындыларын Ирактың егемендігі мен конституциясына "өте қауіпті" деп бағалады. "Мен бұл баяндаманы толығымен қабылдамаймын", - деді Талабани. Халықаралық дағдарыс тобы ISG баяндамасының қорытындылары мен Ирактағы жағдай бойынша өз баяндамасын жариялады. Олар ISG баяндамасының АҚШ-тың Ирактағы саясатына қатысты американдық саяси элитаның ойлауындағы кешіккен, бірақ қажетті өзгеріс екенін мәлімдеді. Сондықтан оны құптау қажет деп санайды. АҚШ-тың басып кіруінің көптеген сәтсіздіктерін, әсіресе қауіпсіздік саласындағы кемшіліктерін мойындауы және Таяу Шығыстағы АҚШ сыртқы саясатына жаңа тәсіл ұсынуы АҚШ-тағы академиялық қауымдастықтың көп бөлігінен қолдау тапты. Бұл қауымдастық Ирактағы АҚШ-тың қатысуының сипатына наразылық білдірген, бірақ әртүрлі көзқарастағы адамдардың арасында кең таралған пікір еді. Халықаралық дағдарыс тобы (ICG) жоғарыда аталған Иракты зерттеу тобының көптеген маңызды ұсыныстарын, сондай-ақ Израиль-Палестина қақтығысына қайтадан араласу, бұрынғы Баас партиясының мүшелерін "қайта интеграциялау" және Ирактағы саяси процестің инклюзивті болуын қамтамасыз ету қадамдарын қолдады. Бұл шаралар елдің және аймақтың проблемаларын шешуге қажетті деп саналды. Алайда, ICG мақтауында белгілі бір шектеулер болды. Олардың баяндамасында зерттеудің қорытындылары саясаттағы түбегейлі өзгерістерді қамтамасыз ету үшін жеткілікті радикалды ұсыныстармен сәйкес келмейтіні айтылды. Мысалы, ICG Иракты зерттеу тобы Ирактағы жағдайды шешуге бағытталған процестерде көпжақтылықтың маңыздылығын жеткілікті түрде атап көрсетпегені үшін сынға алды. Сонымен қатар, ICG аймақтық ынтымақтастықты дамытуды, оны ұзақ мерзімді даму үшін маңызды деп санайды және АҚШ тарапынан "стратегиялық мақсаттарды өзгертуді" және "Орта Шығысты күшпен қайта құруға ұмтылудан бас тартуды" ұсынды.