Кіріспе

1967 жылы түсірілген британдық фильм, Дон Левидің туындысы

«Герострат» – 1967 жылы Дон Леви режиссерлік етіп, Джеймс Куинннің көмегімен түсірген британдық эксперименталды драмалық фильм. Фильм жас ақын Макс (Майкл Готард) туралы, ол өміріне қанағаттанбаудан және даңққа ұмтылудан саудагер Фарсонмен (Питер Стивенс) қоғамдық орында өзін-өзі өлтіруге келіседі. Фарсон оның өзін-өзі өлтіруін кең таралған медиа-оқиғаға айналдыруға келіседі және оны мақсаттарына жәрдемдесетін тартымды әйел Клиомен (Габриелла Ликуди) таныстырады. Фильмде сондай-ақ Антони Пол және Мона Хаммонд (Мона Чин атымен белгілі), сондай-ақ Хелен Миррен өзінің кинодағы тұңғыш рөлінде ойнайды. Фильмнің алғашқы көрсетілімі Еуропадағы кинофестивальдар мен артхаус кинотеатрларымен шектелді, кең экранға шығарылмады. 2009 жылы фильм Британдық кино институтының BFI Flipside сериясы аясында қайта шығарылды. Фильмнің бастапқы қабылдануы да, қайта шығарылғандағы қабылдануы да әртүрлі болды. Көптеген сыншылар фильмге жағымды баға бергенімен, көрермендердің пікірі көбінесе теріс болды. Фильм сол кездегі тұтынушылық пен жарнама индустриясын сынап көрсетеді, сонымен қатар өлім, қалалану және сол кезеңде өркендеген контрмәдени қозғалыс тақырыбын қамтиды. Леви фильмнің эмоционалдық әсерін күшейту үшін фильмді жасау барысында бірқатар дәстүрден тыс режиссерлік тәсілдерді қолданды.

Сюжет

«Герострат» фильмі эксперименталды стильде түсірілген, оның сюжеті еркін ұстанылып, басқа да сахналармен үзілістер жиі кездеседі. Бұл сахналар көбінесе кейіпкердің эмоцияларын түсінуге немесе оның ішкі сезімдерін ашуға арналған. Слейдте оқып жүрген кезінде ол «фильмнің техникалық мүмкіндіктерін пайдаланып, қабылдау, есте сақтау, уақыт және эмоция мәселелерін зерттегім келеді» деп жазған. «Герострат» фильмінде көптеген сахналардың композициясы олардың эмоционалдық әсеріне негізделген, ал символдық мағынасына ерекше мән берілмеген. Фильмнің сценарийі болғанымен, актерларға оның көшірмесі немесе нақты нұсқаулар берілген жоқ. Еуропадағы шағын тәуелсіз кинотеатрларда көрсетілгеннен басқа, фильм 2009 жылға дейін кеңінен таралмады. Ол Британдық кино институтының Flipside бөлімі арқылы Левидің басқа да аз танымал фильмдерімен бірге DVD форматында жарық көрді. «Лос-Анджелес Таймс» газетінің бір рецензиясында фильмнің «145 минуттық» ұзақтығы «көрерменге қиын тиеді» деп сынға алынса, Левидің «камераның барлық мүмкіндіктерін пайдаланып, бізге оның азап шеккен кейіпкерінің сезімдерін сезінуге мүмкіндік бергені» жоғары бағаланған. 1968 жылғы «The Sydney Morning Herald» газетінде жарияланған «Др. Леви сыншыларды қызықтырады» деген мақала фильм туралы сыншылардың пікірлерінің қарама-қайшы екенін көрсетеді және «Герострат» – фестивальдік фильм» деген қорытындыға келеді.

Қазіргі заманғы қабылдау

Фильм қайта экранға шыққаннан кейін көптеген сыншылар фильмді жақсы бағалап, оның көптеген танымал фильмдерге ықпал еткенін және шабыт бергенін атап өтті. Дж. Дж. Мей фильмді талдағанда, фильмдегі әйел кейіпкерлердің көбісінің қандай да бір жалдамалы сексуалдық қызметпен айналысатыны бейнеленгенін айтады және осы кейіпкерлерге қатысты фильмдегі "еркін қыбырлаған әйелге деген жеккөрушілікке" сын қояды. Ол әсіресе Клио туралы айтады, Фарсонның әрекеттері оның әлеуметтік ортасының салдары ретінде кешірілгенімен, Клио "тек Макстің ғана емес, өзінің де құлдырауына жауапты деп есептеледі" дейді. Эми Таубин фильм туралы жазған рецензиясында фильмнің "талдамаған, кең таралған әйелге деген жеккөрушілігін" және әсіресе фильмдегі әйел кейіпкерлердің көбінесе "бір құмарлықты қоздыратын жамандық күші" ретінде бейнеленгенін сынға алады.