Кіріспе

Стохастикалық түрде жасалған табиғи жер бедері

Фракталды ландшафт немесе фракталды бет, табиғи жер бедерінің көрінісін еліктейтін фракталды мінез-құлықты жасауға арналған стохастикалық алгоритмді пайдалану арқылы құрылады. Басқаша айтқанда, процедураның нәтижесінде пайда болған бет детерминистік емес, керісінше фракталды мінез-құлықты көрсететін кездейсоқ бет болып табылады. Көптеген табиғи құбылыстар фракталды беттер арқылы модельдеуге болатын статистикалық өзіндік ұқсастықтың белгілі бір формаларын көрсетеді. Бет текстурасының өзгерістері беттердің бағыты мен еңістігі туралы маңызды визуалды ақпарат береді, ал дерлік өзіне ұқсас фракталды үлгілерді қолдану табиғи көрінетін визуалды эффекттерді жасауға көмектеседі. Жердің кедір-бұдыр бетін фракциялық Браун қозғалысы арқылы модельдеуді алғаш рет Бенуа Мандельброт ұсынды. Процестің мақсатты нәтижесі математикалық функция емес, ландшафт жасау болғандықтан, осындай ландшафттарға олардың тұрақтылығына және тіпті жалпы фракталды мінез-құлқына әсер ететін процестер жиі қолданылады, осылайша көбірек сенімді ландшафт жасауға ұмтылады. Р.Р. Ширердің сөзіне сәйкес, табиғи көрінетін беттер мен ландшафттардың пайда болуы өнер тарихындағы маңызды өзгеріс болды, онда геометриялық, компьютерлік графика және табиғи, адам жасаған өнер арасындағы шекара бұрмаланды. Фракталды ландшафтты фильмде алғаш рет 1982 жылы «Жұлдызды жол II: Ханның қаһары» фильмінде қолданды. Лорен Карпентер Мандельброттың әдістерін жетілдіріп, шетелдік ландшафт жасады.

Табиғи ландшафттардың мінез-құлқы

Табиғи ландшафттардың фракталды қасиеттеріне ие болуы немесе болмауы зерттеулердің тақырыбы болды. Техникалық тұрғыдан алғанда, үш өлшемді кеңістіктегі кез келген беттің топологиялық өлшемі 2-ге тең, демек, үш өлшемді кеңістіктегі кез келген фракталды беттің Хаусдорф өлшемі 2 мен 3 аралығында болады. Бірақ, нақты ландшафттар әртүрлі масштабтарда әртүрлі мінез-құлық көрсетеді. Бұл, нақты ландшафттың "жалпы" фракталдық өлшемін есептеуге тырысқанда, теріс фракталдық өлшем немесе 3-тен жоғары фракталдық өлшем нәтижесінде шығуы мүмкін. Көптеген зерттеулерде, тіпті фракталды мінез-құлық көрсететіндей болған табиғи құбылыстар да, бірнеше рет өлшемнен артық емес аралықта ғана осы қасиетті көрсетеді. Мысалы, Ричардсонның Ұлыбританияның батыс жағалауын зерттеуі, жағалаудың фракталды мінез-құлқы тек екі рет өлшем аралығында ғана байқалғанын көрсетті. Жалпы алғанда, үлкен масштабта жер бедерін қалыптастыратын геологиялық процестер (мысалы, плиталық тектоника), кіші масштабта жер бедерін қалыптастыратын процестермен (мысалы, топырақ сырғуы) бірдей математикалық қасиеттерге ие деп есептеуге негіз жоқ. Нақты ландшафттардың әр жерде әртүрлі статистикалық мінез-құлықтары болады, сондықтан құмды жағажайлар тау тізбектері сияқты фракталдық қасиеттерді көрсетпейді. Ал фракталдық функция статистикалық тұрақты болып табылады, яғни оның негізгі статистикалық қасиеттері барлық жерде бірдей. Осылайша, ландшафтты модельдеудің кез келген нақты тәсілі, фракталдық мінез-құлықты кеңістікте өзгертуге мүмкіндік беруі керек. Сонымен қатар, нақты ландшафттарда табиғи ең төмен нүктелер өте сирек кездеседі (көбінесе олар көлдер болады), ал фракталдық функцияда орташа есеппен максимумдар санына тең минимумдар саны болады. Нақты ландшафттарда су мен мұз ағынынан пайда болған ерекшеліктер де бар, оларды қарапайым фракталдар модельдей алмайды. Осы себептерге байланысты, қарапайым фракталдық функциялар ландшафттарды модельдеу үшін көбінесе қолайлы емес. Күрделірек техникалар (мысалы, "көп фракталды" техникалар) әртүрлі масштабтар үшін әртүрлі фракталдық өлшемдерді қолданады, осылайша нақты ландшафттардың жиілік спектрінің мінез-құлқын жақсырақ модельдей алады.

Фракталды ландшафттарды құру

Мұндай ландшафтты жасаудың бір жолы – кездейсоқ орта нүктесін ығыстыру алгоритмін қолдану, онда квадрат төрт тең кіші квадратқа бөлінеді және орталық нүкте кездейсоқ мөлшермен тік жоғары немесе төмен жылжытылады. Бұл процесс төрт жаңа квадратта және т.б., қажетті деңгейдегі егжей-тегжейлілікке жеткенше қайталанады. Жер бедері деректерін жасауға қабілетті көптеген фракталдық процедуралар бар (мысалы, бірнеше октавалы Simplex шуын біріктіру), алайда "фракталды ландшафт" термині уақыт өте келе көбірек қолданылатын жалпы атауға айналды.

Фракталды өсімдіктер

Фракталды өсімдіктер компьютерлік графикада L жүйелерін пайдаланып процедуралық түрде жасалуы мүмкін.