Кіріспе
Батыс Йоркширдегі ауыл, Англия. Эмли – Англияның Батыс Йоркширдегі Кирклис ауданындағы Денби Дейл қауымындағы ауыл. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 1434 адамды құрайды. Ол Хаддерсфилдтен шығысқа қарай 10 шақырым, ал Уэйкфилдтен батысқа қарай 11 шақырым қашықтықта орналасқан. Ауылдың тарихы англосаксон дәуіріне дейін жетеді және ол Емли Мур хабар тарату станциясының жанындағы биік жерде жатыр.
the village in West Yorkshire
Emley is a village in the parish of Denby Dale, in the Kirklees district of West Yorkshire, England between Huddersfield and Wakefield. In the 2021 census it has a population of 1,434. It is 6.4 mile (10 km) east of Huddersfield and 7.1 mile (11 km) west of Wakefield. The village dates from Anglo Saxon times and is on high ground, close to the Emley Moor transmitting station.
Тарих
"Эмли" атауы көне ағылшын тіліндегі Em(м)а немесе Eama жеке есімінен және "леа" – орман немесе ормандық алаң деген сөзден шыққан. Ауыл 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында Amalaie және Amelai деп тіркелген, ал 13 ғасырда көбінесе Emmeley деп жазылған. Саксондық қоныс Эмли Паркінде орналасқан. 9 ғасырда бұл аймаққа Даниядан келген басып алушылар қоныстанды, мұны жер-су аттарының соңындағы "by" және "thorpe" жұрнақтары дәлелдейді.
Қожалық
Нормандық жаулап алудан кейін, түпкілікті саксондық қоныс салушылардың ұрпағы Годрик, Жеңімпаз Уильямның қол астында қалды, ал Эмли Уэйкфилд корольдік меншігінің бір бөлігіне айналды. Годрик 1080 жылдан кейін меншікті ұлы Кетельбернге берді, ал ол өз кезегінде оны ұлы Годрикке тапсырды. Годриктердің ұрпақтары нормандық дәстүрді қабылдады – тегін алу. 1140 жылы туған Уильям Фицгодрик меншіктің иесі болды, содан кейін оның ұлы Уильям Фицвильям тегін қолданды. Фицвильямдар көптеген буын бойы меншікті сақтап келді. Олар Эмли паркіндегі Ескі сарайдың орнында салынған қоршалған үйde тұрды. 1312 жылы Эдуард II шотландтарға қарсы жорыққа шыққанда, ол өзінің ақсүйектерін қару-жарақпен қамтамасыз етуге шақырды. Сэр Уильям Фицвильям және Эмлиден келген адамдар Твидтегі Бервик қаласында патшаға қосылды және олар Баннокберн шайқасында патшамен бірге соғысқан болуы мүмкін. Оның ұлы Уильям, Ланкастердің 2-ші графы Томас бастаған көтеріліске қатысқаны үшін Понтефрактта өлім жазасын алды. Сэр Джон Фицвильям мен пастор 1348 жылы, мүмкін, Қара өлімнен қайтыс болды, ал 1350 жылы меншік «құлаған» деп сипатталды. Фицвильямдар осы кезде Эмлиден кетіп, Спротбороға көшіп кетті. 1417 жылы сэр Джон Фицвильям 20 жасында әкесінің орнына келді және жүз жылдық соғыс кезінде Францияда Генрих V-ке қызмет етті; ол 1421 жылы Руанда қайтыс болды. Оның мұрагері, 12 айлық ұлы Уильям 1474 жылға дейін меншікті иеленді, содан кейін меншік 10 жасар немересі Уильямға өтті. Ол жас күнінде және баласыз қайтыс болды, ал Фицвильямтардың Эмлимен байланысы аяқталды. Ол өзінің мүлігін оның әйеліне үйленген Томас Сутиллге қалдырды, ал ол өз кезегінде оны олардың қызы Элизабетке қалдырды, ол сэр Генри Савилге үйленді. Савил отбасы меншіктің иелері болды. Сэр Генри Савил 1160 жылдан бері тарихқа енген отбасыдан шыққан. Савил отбасының резиденциясы Торнхилл сарайы болды. Савилдердің көпшілігі Эмлиде ешқашан тұрмады және сирек келді; олардың меншігі басқарушылар немесе агенттер арқылы басқарылды. Сэр Джорджтың үлкен ұлы Эдвард «ақыл-ойы жетілмеген» болды, ал одан кейін меншік оның туысы Джорджқа өтті, ол Руффорд аббаттығының Мэри Талботқа үйленді. Олардың ұлы Джордж 11 жасында меншікке ие болды, бірақ бес жылдан кейін қайтыс болды және меншік оның інісі Уильямға өтті, ол 1642 жылы Англия азамат соғысы басталғанда корольмен Нотингемде болды. 1643 жылдың қазан айында ол Винсби шайқасындағы роялист кавалериясына қолбасшылық етті және Шеффилд пен кейін Йорк қалаларының губернаторы болып тағайындалды. Сэр Уильям 1644 жылдың қаңтарында король үшін шайқасып, Йорк қаласында қайтыс болды. Сэр Джордж Савил 11 жасында меншікке ие болды, бірақ Руффорд аббаттығында тұрды. 1828 жылы туған Джон Савил 1856 жылы меншікке ие болды және 1888 жылы 1-ші барон Савил атанды. 1931 жылдың сәуір айында 2-ші барон Савил қайтыс болғанда, Руффорд сатылды және 3-ші барон Джордж Савил, меншікті мұраға алған, Киркбертонға жақын Грайс Холлды сатып алды. Джордж Галифакс Ламли Савил 1919 жылы туған, Грайс Холлда тұрды. Ол 2008 жылдың маусым айында баласыз қайтыс болды, ал меншік оның туған інісі Джон Энтони Торнхилл Ламли Савилге өтті, ол Грайс Холлды және Йоркширдегі басқа да жерлерді сатты.
Өнеркәсіп
Кен қазу маңызды рөл атқарды, бірақ көмір қазу басталғанға дейін Бентли Грейндж аймағында темір кені табылды, бұл 1217 жылы сэр Уильям Фицвильям (манордың алғашқы иесі және Фицвильям атын қабылдаған) берген лицензия бойынша Байленд аббаттығының монахтары темір кенін өндіруге және балқыту пештерін салуға мүмкіндік берді. Грейндж, Эмли және оның төңірегіндегі көптеген ғимараттармен байланысты атау, соның ішінде Бентли Грейндж, Байленд аббаттығының шеткі шаруашылық егістігін білдіреді, көбінесе қой шаруашылығы үшін пайдаланылатын. Бентли Грейндж маңындағы белгіленген ескерткіш болып табылатын қоңырау шұңқырларының қалдықтары – темір кені Танкерсли қабатынан қазылған ортағасырлық кен орындары. Ауылдың оңтүстігіндегі Дирн аңғарына тік жар беткейінде темір балқыту үшін көмір қазылған ортағасырлық шахталар – күндізгі шұңқырлардың іздері сақталған. 1597 жылы Эмли Вудхауста "көл шұңқырлары" жұмыс істеді, ал 17 ғасырда Эмли Мурдағы беткейлік шахталардан да көмір өндірілді. 1821 жылы Джаггар отбасы Эмли Мур кенішінің иелері болды, онда көтергіш атпен жұмыс істеді. Эмлидегі басты кәсіп – шаруашылық болғанымен, 19 ғасырда бай көмір кендері көмір өндіруді, дәстүрлі тоқумен қатар, маңызды салаға айналдырды. Кен өндіру 1985 жылға дейін жұмыспен қамтамасыз етті, содан кейін Эмли Мур кеніші бір жылдық шахтерлер ереуілінен кейін жабылды. Қазір бұл орын бизнес-парк ретінде пайдаланылуда.
20 ғасыр
1930 жылдары Эмли халқы 2001 жылғы санақта тіркелген 1,867 адамға шамалас болды. Егіншілік және көмір өндіру негізгі салалар болып табылды. Ауылда бір нан пісіруші, үш қасапшы, бір мата сатушы, үш азық-түлік дүкені, бір темекі сатушы, суретшілер, бір темір ұстасы және бір дөңгелек жасаушы болды. Сонымен қатар, пошта кеңсесі, кооперативтік дүкен, оқу бөлмесі және қалалық кеңес кеңселері де болды. Bank Wood екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Q» нысанының орналасқан жері болды, ол жаудың бомбалаушы ұшақтарын жаңылыстыру үшін құрылған алдау орны еді. Ол мұнай немесе бензинге толы контейнерлермен жабдықталған көтерілген платформалардан және басқару станциясымен, отын резервуарымен байланысты болды. Мақсаты – отынды тұтандырып, жауды Хорбери және Осетт теміржол стансасы мен байланысты локомотивтер тұратын аумақтан алшақтату, соның арқасында олардың нақты нысанасынан жаңылысуын қамтамасыз ету болды. Соғыстан кейін Bank Wood ашық карьерлік кенге айналдырылып, кен өндірісі тоқтағаннан кейін қайтадан ағаштар отырғызылды. Эмлидегі соғыс ескерткіші Сент-Майкл зиратының бұрышында орналасқан және екі дүниежүзілік соғыста қаза тапқан 15 ер адамның есімдерін сақтайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауылда Халықтық қорғаныс жасағының бақылау пункттері болды, біреуі Leisure Lane көшесінің төменгі жағында «Q» нысанын күзету үшін, екіншісі Five Lane Ends жерінде орналасқан. Ауылдың жанында және айналасында әуе шабуылына қарсы қарулар мен іздеу шамдары орналастырылған. Соғыстың соңында Гранж-Мурда неміс V1 атқыш бомбасы жарылып, жанармай таусылған Армстронг Уитворт Уитли бомбалаушысы Эмли Мурдың жиырма акрлық алаңына қонды. Жаңартқаннан кейін, ол өз базасына оралды. 1951 жылы азаматтық округтің халқы 1410 адамды құрады.
География
Парақша көбінесе таулы жерде орналасқан егіс жерлерін қамтыды. Жатыр геологиясы - Оңтүстік Йоркшир көмір кенінің көмір қабаттары мен құмтастары. Танкерсли темір тасы Флоктон қалың көмір қабатының үстіндегі саз тастарында сидериттің жұқа қабаттары және түйіндері түрінде кездеседі. Ауыл бірнеше ерекше аймақтардан тұрады: шығысында Эмли Вудхаус, оңтүстігінде Уорбертон, Тибёрн Хилл және оңтүстік-шығысында Хаг Хилл. Эмли Мур, Үстіңгі Краушоу және Стрингер Хаус Лэйн аудандары ауылдың батысында, ал Торнклифф және Грандж Драйв иелігі солтүстігінде орналасқан.
Ыңғайлылықтар
Ауыл орталығында крестке жақын жерде Пошта және супермаркет орналасқан. Бастапқыда Пошта дүкеннің қарсысындағы ғимаратта болған, бірақ қазір қызметтер біріктіріліп, бір ғимаратта қамтамасыз етілуде. Ескі шіркеу залы жеке тұрғын үйге айналдырылды. Методист шіркеуі қазір ауылдық балалар бағы мен "Эмли ойыншылары" әуесқой театр тобына үй иесі болып табылады. 1830 жылдары Тынығу қозғалысы Эмлиде белсенді болды және адамдарды қоғамдық үйлерден аулаққа тартуға тырысты, осы мақсатта Эдуард Паркердің Лидсте салған үлгісімен Тынығу қонақ үйі мен тағамдық бөлме құрды. Бұрын ауылда кем дегенде сегіз қоғамдық үй болған, бірақ қазір екеуі ғана бар: "Ақ жылқы" және "Wentworth", ол Welfare Ground алаңындағы ескі Emley FC жанкүйерлер клубының ғимаратында орналасқан. Сондай-ақ, "Эмли" AFC спорт бары да бар. Эмли Кросроудсындағы теледидар мұнарасына жақын жерде жұмысшылар клубы орналасқан.
Көрнекті орындар
Эмли және оның төңірегіндегі ауылдарда 331 метр биіктіктегі Эмли Мурдағы хабар тарату станциясының мачтасы басым, ол Эйфель мұнарасынан да үлкен және II санаттағы тізімделген ескерткіш. "Эмли" футбол клубының жанкүйерлері екі құрылыстың биіктігі арасындағы айырмашылыққа қатысты ән айтады. Ауылдағы жол торабында базар кресінің қалдықтары сақталған. Сэр Томас Фицвильям 1253 жылы король Генрих II-ден апта сайынғы бейсенбілік нарық және бес күндік мамыр жәрмеңкесін өткізу құқығын алған. Осы кезеңде тұрғызылған базар кресі үш метрден биік болған. Ол Англия азамат соғысы кезінде парламенттік әскерлер тарапынан қиратылып, қазірде тек тұғыры ғана қалған. 1645 жылы парламентшілер Сандал қамалын қоршағанда, шабуыл жасаған топ оны бұзып, тек тұғырын қалдырған. Джон Туртон 1826 жылы Эмли тойында әйелі Мэриді Уильям Кейге екі жарты коронаға сатқан. Кей қайтыс болғаннан кейін ол заңды күйеуіне қайта оралған. 19 ғасырдың басында тұғырдың түбіне оңтүстік жағынан газ шам орнатылған. 1961 жылы ол жүк көлігіне шағылысып, дерлік толығымен қиратылған. Жергілікті тас шеберлері оны қайта тұрғызғаннан кейін, 2012 және 2013 жылдары қайтадан автокөліктер соқтығысқан, нәтижесінде оны орын ауыстыру туралы талаптар туындаған. Базар кресі – жоспарланған көне ескерткіш және II санаттағы тізімделген ескерткіш. 2000 жылы Савиль иелігінен сатып алынған жерде Варбертонға іргелес "Мыңжылдық жасыл жеңілдік" ашылды, ол парк үшін пайдаланылды. Жерді сатып алуға қаражат гранттар және "Мыңжылдық жасыл жеңілдік" қорлары ұйымдастырған қайырымдастық шаралар арқылы жиналды. Оны еріктілер дамытты және патшайым Елизаветаның Алтын юбилейіне орай шам жақылды. Көмір шахтасы, мачта, базар кресі және Пьюит барлық ауылдардың спорттық клубтары мен Эмли мыс қорының гербінде бейнеленген.
Дін
Кирхиллс деп аталатын беткейдің жоғарғы жағында, уәлият үйінің үстінде Уорбертонда Жеңіс алдындағы шіркеу болған. Ол 1150 жылға дейін сол жерде орналасқан шағын норман шіркеуінің орнына салынды, мүмкін, Годерик, ол Байланд аббаттығының монахтарына жер берді. Фицвильямс XIV ғасырда ауылдан кеткен кезде, ескі шіркеудің кейбір материалдарын пайдалана отырып, ауыл орталығында жаңа шіркеу салынды. Қазіргі Михаил Архангел шіркеуінің бастауы осы шіркеуден бастау алады және кемесі нормандық, бірақ ішкі бөлігінің көп бөлігі орта ғасырдың соңына жатады, ал шіркеу мұнарасы 15 ғасырға жатады. Бұл I дәрежелі мұражай. Қонақ үйдің қабырғасында Хоспитальерлерге тиесілі үйден алынған тастан жасалған айқыш бар. 1798 жылы Йорк архиепискобының соты Джон Сильвервудқа уағыз айтуға лицензия берген кезде, Эмлиде басқа пікір туды. Бұл акт оған үй-жайды протестант диссиденттері үшін ғибадат орны ретінде пайдалануға рұқсат берді. Осыған дейін диссиденттер Бірсталлдағы шіркеуге барып, Бристфилдтегі кездесу үйінде сабақтар оқитын. Сент-Майкл шіркеуінің викарі бір квакер және бір рим-католик отбасынан басқа, Эмли приходында басқа пікірдес жоқ деп хабарлады. 1826 жылы Уорбертонда салынған Уэсли шіркеуі 1913 жылы жабылып, тұрғын үй ретінде пайдалануға берілді. 1997 жылдың қаңтар айында Үстіңгі жолақтағы Бетел шіркеуі бұзылып, оның орнына Бетел үйі салынды. 1828 жылы методистердің бір тобы Уорбертонның басында Первобыт методистер шіркеуін салды. Бұл шіркеу Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жұмыс істеді және тұрғын үйге айналдырылды. 1850 жылы Христиан бауырластары деп аталатын Чирч-стрит қауымының методистері өздерінің ғибадат орнын асырып, Чирч-стриттің қарама-қарсы жағында Сент-Михаилден сәл солтүстікке қарай жаңа шіркеу салды. Ол 1910 жылға дейін ғибадат орны болып қала берді, ол кезде қазіргі шіркеу аяқталды (жоспарлау және құрылыс 1906 жылы басталды). Ескі шіркеу дүкенге айналды, содан кейін гараж болды, ол 2005 жылы құрылыс салушыға сатылды, қазір ол Chapel Royd деп аталады. Шатыр үйі 1687 жылы бұрынғы тұрғын үйлердің қалдықтарынан салынған, Хоспитальерлер құрған шатырдың орналасқан жеріне жақын. Үйдің жанындағы қираған үйлер ғана қалды. Методист шіркеуі таратушының орнына жақын және 1908 жылдың наурыз айында қызмет көрсетуді бастады. Ол 1969 жылы 19 наурызда алғашқы Emley Moor теледидар таратушысы құлап, мачтаның элементтері мен оның тірек сымдары шатырдан құлаған кезде зақымдалды. Ғимарат 1982 жылы шіркеу болудан тоқтатылып, екі тұрғын үйге айналдырылды.
Мәдениет
Йоркшир мен көмір өндіру дәстүрлеріне сәйкес, 1870 жылдарға дейін тамырлары бар Эмли мыс оркестрі айқышқа жақын оркестр үйінде репетиция жасайды. Айқыштан оңтүстікке қарай ескі темірші шеберханасы орналасқан, онда скауттардың белгісі бейнеленген витражды терезесі бар және қазір оны кейде Рейнджер скауттары пайдаланады. Скауттар мен Браунилер Сент-Майкл бақтарының жанындағы скауттар үйінде жиналады. Эмли шекарасы жүрісі немесе ежелгі шекараны белгілеу рәсімі 1863 жылы қайта жаңартылып, соңғы жүріс 2014 жылы өтті. Олар әдетте жеті жылда бір рет өткізіледі, келесісі 2021 жылы болады. Эмли ауыл шаруашылық көрмесі – жыл сайын тамыздың бірінші сенбісінде өтетін ауыл шаруашылығы және бағбандық шарасы. Ол 1893 жылы басталды және қазір Эмли Мурдағы Фабрика фермасында өтіп жатыр. Оны Эмли көрме қоғамы коммерциялық емес шара ретінде ұйымдастырады және 2011 жылы шамамен 15 000 келушіні тартты. Жыл сайын ашық бақтар іс-шарасы өткізіледі, онда тұрғындар өз бақтарын келушілерге ашады. Жиналған қаражат жергілікті қайырымдылыққа жұмсалады. Ауыл мен оның төңірегінде көптеген қоғамдық жаяу жолдары мен ат жолдары бар, олар серуендеушілерді Emley Village Trail және басқа да жолдарға тартады.