Кіріспе

Данияның Батыс Үнді аралдарының губернаторы Жорген Иверсен Диппель (25 ақпан 1638 – 1683), сондай-ақ Джордж Иверсен немесе Ифверсен деп те аталатын, кейде Ноксте Доппель аталған, Данияның Батыс Үнді аралдарындағы Сент-Томас аймағын қайта құрудың алғашқы губернаторы болды, 1672 жылдан 1680 жылға дейін. Оның басқару кезеңі жұмыс істейтін колония құру жұмыстарымен және мұндай міндеттің қиындықтарымен сипатталды.

Ерте өмір

Диппель Хельсингёр қаласында, Дания-Норвегияда, Голштейн немесе Сённержюлландтан келген нан пісіруші мен Элсе Педерсдаттердің ұлы болып дүниеге келді. Диппель есімі Оңтүстік Ютландиядағы Диббёльден шыққан. Білімінен кейін Диппель Вест-Индияға шартты жұмысқа барып жұмыс істеді. Кэруп оның 1654 жылы Карибтің кемесімен бірге кеткенін болжайды. Ол Англия королі II Карлға хат жазды, бірақ Дания мен Англия арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына байланысты оны жібермеді.

Басқарушылық

Данияның Батыс Үндістан компаниясы 1670 жылдың желтоқсанында құрылып, 1671 жылдың 11 наурызында ресми түрде жарғыланды. Диппель акцияның бір бөлігін 1000 рдл-ге сатып алды. Вест-Индиядағы тәжірибесіне байланысты, компания директоры Питер Петерсен Лерше оны алғашқы губернаторлыққа ұсынды, ол 29 сәуірде лауазымға кірісті. Диппелдің «Færøe» кемесі 1671 жылдың 20 қазанында жол тартып, келесі жылдың 23 мамырына дейін жеткен жоқ. Бұл кешігу 1671 жылдың қарашасында болған ағып кетуге және Бергенде 3 айға созылған жөндеу жұмыстарына байланысты болды. Осы уақытта Диппель келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлер мен қызметке алынған сотталған қылмыскерлерден құралған экипажды бақылауда қиындықтарға тап болды. Дереккөздер губернаторлық лауазымға ресми түрде кірген күні туралы келіспейді: Брика мен Краруптың мәліметтері бойынша 1672 жылдың 26 мамырында, Вестергаардтың мәліметтері бойынша 25 мамырында, ал Тейлордың мәліметтері бойынша 23 мамырында. Данияның Батыс Үндістан компаниясы Сент-Томасты иеленген кезде, ол бұрынғы ағылшын қоныстанушыларымен тасталып кеткен еді, бірақ Диппель келген кезде онда бірнеше голландтар болды. Қазіргі қоныстанушылардың иеліктері 1678 жылы Диппельдің актілерімен расталды. Мұндай иеліктерге жыл сайын той-томалаққа арналған бір қаз немесе түйеқұс салығы қойылды. Болашақ губернаторлар Николай мен Адольф Эсмит 1678 жылғы актілерде жер иелері ретінде тіркелді. Оның алғашқы бұйрықтарында барлық қоныстанушылардың міндетті түрде шіркеуге қатысуы (және ақ қызметкерлердің діндар болуы), қару-жарақ (қылыштар мен мылтықтар) жинау және қара құлдарға коменданттық сағат енгізілді. Сонымен қатар, жау кемелерінен сақтандыру үшін дабыл жүйесі құрылды. Бір қоныстанушы кеме көрсе, мылтығынан атып, көршісіне хабар беруі керек еді, ол кезегінде келесі көршісіне хабарлайтын. Кез келген ереже бұзылған жағдайда, қылмыстың ауырлығына қарай 10-ден 1000 фунтқа дейін темекі айыппұл салынатын. Тейлор ешкімнің губернатордың рұқсатысыз аралдан шығуына болмайтынын, бұл жағдайда 500-ден 1000 фунтқа дейін темекі айыппұл салынатынын, ал Диппель бұл мәселелерде қатаң тәртіп сақтағанын атап өтті. Ноксқа сәйкес, дабыл жүйесі «Пуэрто-Рикодағы испандықтардың әлі де өздерінің жанындағы аралдарды иеленген басқа ұлттарға қызғанышпен қарауы және [Сент-Томасты] барлық мүмкіндіктерімен мазалауға тырысуы» себебінен енгізілді. Олар жиі түнде аралға шабуыл жасап, негрлер мен малды ұрлап кететін. Тағы бір алаңдаушылық – Тортугадағы француз және ағылшын пираттары. Диппелдің алғашқы міндеттеріне орманды тазартуды ұйымдастыру, жолдар мен плантациялар салу кірді. Ол үйін жылжытуды бұйырды, өйткені «Бакгерт форттан әлдеқайда биік үй салғандықтан, фортқа зиян келтірмейді, бірақ кейде зиянды болуы мүмкін, сондықтан оған келген әркім оны толығымен көре алады». Кейін Баггерт Диппелдің кейбір проблемаларына себепкер болды. Даниялықтар климатқа бейімделе алмағандықтан (Краруп даниялықтардың тропикалық орманның «улы түтіндерімен», сондай-ақ шетелдік тағаммен қиындыққа тап болғанын айтады, ал голландтар жақсырақ бейімделді), сондай-ақ франко-голландиялық және англо-голландиялық соғыстар бұл істі күрделі етіп шығарды. Диппель Тортоланың британдық қоныстанушыларынан, негізінен Тортоланың бұрынғы голланд қоныстанушыларынан алынған қант құмырасы түрінде көмек алды. Осы кезде Данияның Батыс Үндістан компаниясының беделі Дания халқы арасында төмен деңгейге жетті. Директорлар «біздің компаниямыз қарапайым халық арасында жаман атаққа ие, олар Батыс Үндістанда қызмет ету варварларға қызмет етуден де нашар деп санайды» деп жазды. Біраз уақыттан кейін Диппель компанияға өзінің бастапқы 3 жылдық келісімшартына бір жыл қосуды ұсынды, бұл ұсыныс ризашылықпен қабылданды. Компания еркіндікке уәде берілген сотталғандарды кеңінен пайдалана бастады. Диппель мұндай элементтерге қатал билік жүргізді, дене жазасы жиі қолданылды. Құл саудасы жаңа колонияның экономикасының маңызды бөлігі болды. Краруп жақын маңдағы жағаға тоқтаған португал кемесі және құлдардың қалай құтқарылғаны туралы айтады. Олардың нашар күйіне байланысты, оларға «Бенрад, Интёррет, Уден Буг, Сур Оье [т.б.]» («Сүйектер, құрғаған, ішексіз, қышқыл көз») деген есімдер берілді. Сондай-ақ, Краруп үнділік құлдардың колониядан шығарылғанын айтады, өйткені олар «негрлерге қарағанда нашар қашып құтылатын», соларды шабыттандырудан сақтану үшін. Мұндай үнділердің бірі Ян Индианға «қашуға деген құлшынысын басу үшін» аяғы кесілді. 1678 жылдың 2 ақпанында Сент-Томасқа француздар шабуыл жасады, бірақ олар ығыстырылды, бірақ бірнеше құлдарды алып кетті. Диппель бекіністерді жақсартуды бастады, бұл жоба 1680 жылдың 2 мамырында аяқталды. Аралдағы барлық адамдар осы жұмыстарға қатысты және осы уақытта фортта орналасты. Сент-Томасты қорғау міндеті Диппелге ауыр тиді, Крарупқа сәйкес, Диппель кейін «күшті ішімдіктерде» көңіл көтеруге тырысқанын айтты. 1679 жылы Диппель мен Питер Янсен реформатты шіркеудің сыртында жанжалдасып, Диппель оны түрмеге қамап, заңды процеске тартып отырмады. Эсмит жылы қарсы алынды.

Кейінгі өмірі

Диппельден Эсмитке колонияны көшіру туралы Краруп Диппельдің жетістіктерін зор ризашылықпен атап өтті. Эсмит тіпті компанияға хат жазады, аралдың жағдайына жоғары баға беріп, Карл Баггерт сияқты плантаторлардың Диппелге наразы болуына түсінбестік білдіреді. Декларацияға кейбір қолтаңбалар күштеп алынған деген қауесет тарады, сонда Диппель Есмит алдындағы қоныс аударушылардан осының рас па екенін сұрады, олардың бәрі жоқ деді. Бірақ Эсмит өзін Янсеннің қорғаушысы деп жариялап, егер Янсен оған физикалық шабуыл жасаса да, Диппелге өзін-өзі қорғауға рұқсат берілмейтінін ескертті. Данияға қайтып келген соң, 1681 жылдың 24 ақпанында Хельсингёрде қонды. Диппель компанияға хат жазып, 9 жылдан бері шіркеудегі алтарга бармағанын, енді бір апта сонда қалатынын айтты. Ол Эсмиттің "жақсы даниялық мінез-құлқы" жоқ екенін және өзінің "немістерге жылы сезімталдық" танытпайтынын жазды. Ол тағылымдарды біледі, бірақ оларды күшпен жоққа шығарады, Краруптың айтуынша, бұл хаттың алғашқы бөлігінде көрінетін ізгі күнәкармен салыстырғанда маңызды әсер етеді. Олар Диппельдің ұлы Дженсеннің үйінде жұмыс тауып, сол кезде танысты. Колония болашақ қоныс аударушылар өздерінің күтімін төлесе, Сент-Томасқа тегін жол бере алатыны және қызығушылық танытқандар Диппельге жүгінуі керек екені жарияланды. Бірақ ешкім келмеді. Оның орнына, Холмен түрмесінен өмір бойына сотталған барлық тұтқындар мен проституция үшін сотталған 20 әйел таңдалды.

Өлім

Патшалық кемесі Havmanden (Мерман немесе Нептун) 10 қарашада Хельсингорден Сент-Томасқа бет бұрды. Диппель 15 желтоқсанда үйіне хат жазып, әйелінің 30 қарашада қыз туғанын, сондай-ақ басқа да жайттарды хабарлайды. Бірақ кеме Швецияның Марстранд қаласының жанында қарап отырғанға дейін одан ештеңе естілмейді. Соңғы тергеуде кемедегі тұтқындардың 1683 жылғы Жаңа жыл қарсаңында Атлант мұхитында көтеріліс жасағаны анықталды. Олар капитанды атқылап, жеті-сегіз экипаж мүшесінің басын кесіп тастады. Кеме басқарушылығы тұтқын Ханс Борманға, "құдайсыз адамға" өтті, ал Диппель жаңа туған қызы мен әйелімен бірге теңізге тасталды. Ол сол жерде Анна ван Оккеренге (голланд плантация иесі Симон ван Оккереннің қызы) үйленді, ол жесір болған соң болашақ губернатор Клаус Хансенге тұрмысқа шықты. Айвер мен Аннаның Биргитта Айверсдаттер есімді бір қызы болды, ол денсаулығына байланысты нашар болды және күйеуі, хирург Константин Кристиан Корнецкиймен балалы болмады. Осылайша Диппелдің әулеті тоқтап қалды. Биографиялық лексиконға сәйкес, Диппелдің мұрасы – адал және еңбекқор адам болғаны.