Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Оахудың солтүстік жағалауындағы Пуу-о-Махука Хейу мемлекеттік тарихи орны – Ваймеа шығанағы мен Ваймеа аңғарына көрініс беретін төбеде орналасқан, аралдағы ең ірі хейу (ғибадатхана). Оның биік орналасқандығының арқасында күзетшілер бұрын Оахудың солтүстік жағалауының көп бөлігін бақылап, тіпті Кауаидегі Хейулердің Вайлуа кешенінен берілген сигнал оттарын да көре алатын, олармен байланыста болған. 1962 жылы ол мемлекеттік саябақтың орталығы болғаннан кейін Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 1966 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне қосылды. Пуу-о-Махука дегеніміз – «Құтылу төбесі». Гавайи аңыздарына сәйкес, осы жерден жанартау құдайы Пеле Оахудан келесі арал – Молокаиға секіріп өткен. Хейудың үш қоршалған бөлігінің ең биігі 17 ғасырға дейін салынған болуы мүмкін, ал екі төменгі бөлігі 18 ғасырда қосылған болуы ықтимал. Бұл кезеңдер қақтығыстарға толы болған, ал жоғарғы платформа соғыста жеңіске жету үшін луакини хейу (құрбандық шалатын ғибадатхана) ретінде пайдаланылғанға ұқсайды. 1770 жылдары осы хейудың басқарушысы – Оахудың соңғы тәуелсіз басшысы Кахахананың бас діни қызметкері Каопулупулу болды. 1792 жылы Джордж Ванкувердің «HMS Daedalus» кемесі Ваймеа шығанағына су жинау үшін тоқтады. Оның жағалаудағы үш теңізшісі жергілікті гавайиліктермен болған қақтығыста қаза тапты. 1930 жылдардағы археолог Дж. Гилберт МакАллистер үш теңізшінің денелері адам құрбандығы ретінде хейуға әкелінген болуы мүмкін деп атап өтті. 1795 жылы Камехамеха I Оахуды бағындырғаннан кейін, оның бас діни қызметкері Хевахева мұнда діни рәсімдер өткізді, ал хейу дәстүрлі капу жүйесі жойылған 1819 жылға дейін қолданыста болды. Махахики айларының басында, яғни Гавайи жаңа жылының төрт айында Каэна нүктесінен қараған адам күн батқаннан кейін Пуу-о-Махука Хейудан көтерілетін Жұлдыз шоқтарын (Макалии) көреді. Осы орынға Пупукеа өрт сөндіру станциясының қарсы жағындағы Камехамеха тас жолынан басталатын Пупукеа Хоумстед жолы (835 тас жолы) арқылы жетуге болады.
Puʻu o Mahuka Heiau State Historic Site on the North Shore of Oʻahu is the largest heiau (temple) on the island, covering on a hilltop overlooking Waimea Bay and Waimea Valley. From its commanding heights, sentries could once monitor much of the northern shoreline of Oʻahu, and even spot signal fires from the Wailua Complex of Heiaus on Kauaʻi, with which it had ties. It was designated a National Historic Landmark in 1962, when it became the center of a state park. It was added to the National Register of Historic Places in 1966. Puʻu o Mahuka means "Hill of Escape." Hawaiian legends have it that from this point, the volcano goddess Pele leaped from Oʻahu to the next island, Molokaʻi. The highest of the heiau's three walled enclosures may date to the 17th century, with the lower two enclosures perhaps added during the 18th century. These were times of great conflict, and the upper platform appears to have functioned as a luakini heiau (a sacrificial temple) to bring success in war. During the 1770s, the overseer of this heiau was Kaʻopulupulu, the high priest of the last independent high chief of Oʻahu, Kahāhana. In 1792, George Vancouver's ship, HMS Daedalus, anchored near Waimea Bay to collect water. Three men in his shore party were killed in a skirmish with Native Hawaiians, 1930's archeologist J. Gilbert McAllister noted it was "probable" that the bodies of the three men were then taken to the heiau as human sacrifices. After Kamehameha I conquered Oʻahu in 1795, his high priest Hewahewa led religious ceremonies here and the heiau remained in use until the traditional kapu system was abolished in 1819. At the start of Makahiki, the four months of Hawaiian New Year, an observer standing at Kaʻena Point would see the Pleiades (Makaliʻi) rising out of Pu'u o Mahuka Heiau just after sunset. The site can be reached from Pupukea Homestead Road (Highway 835), which starts at Kamehameha Highway (Highway 83) across from Pupukea fire station.