Кіріспе

Византиялық генерал және бүлікші Мануэль Камытцес Комненос Дукас Ангелос (шамамен 1150 – 1202 жылдан кейін) – XII ғасырдың соңында әрекет еткен византиялық генерал, 1201–02 жылдары өзінің туысы, император Алексий III Ангелосқа қарсы сәтсіз бүлік көтерді. Византияның жоғары ақсүйектерінен шыққан, императорлар Исаак II Ангелос пен Алексий III Ангелостың туысы Камытцес 1185/86 жылдардан 1199 жылға дейін Балқанда протостратор шенімен жоғары әскери қолбасшы болып қызмет етті. 1185 жылы Исаак II үшін нормандық басқыншыларға қарсы, ал 1186/87 жылдары Алексиос Бранастың көтерілісіне қарсы күресті. Камытцес солтүстік Балқандағы влах-болгар көтерілісіне қарсы екі рет жорық жасады, сондай-ақ сол аймақтағы куман шабуылшыларына қарсы күш қолданды. 1189 жылы Фридрих I Барбаросса басшылығындағы үшінші крест жорығының неміс жасағы Византия аумағын кесіп өткен кезде олармен қақтығысты. Алексий III тұсында Камытцес 1197 жылы болгар көтерілісшісі Иванкоға қарсы сәтсіз жорық жүргізді. 1199 жылдың басында Алексий III ауыр сырқаттанған кезде Камытцес таққа үміткер болған императорлық туыстардың бірі болды. Кейін сол жылы Иванко оны тұтқынға алды, бірақ император оны құтқарудан бас тартып қана қоймай, оның мүлкін тәркілеп, отбасын түрмеге қамады. Осыған ашуланған Камытцес 1201 жылы күйеу баласы Добромир Хризоспен бірігіп бүлік көтерді. Камытцес Фессалияны басып алды, бірақ Хризос оны тез тастап кетті және 1202 жылы императорлық әскерлер оны жеңді. Камытцес, басып, Болгарияға қашып, сол жерде қайтыс болған болуы мүмкін.

Шығу тегі

1150 жыл шамасында туған Мануэль Камыцес Константин Камыцес пен Мария Ангелина Комнененің ұлы болды. Анасы арқылы Мануэль "Ангелос", "Дукас" және "Комненос" деген мәртебелі тегін мұраға алды, осылайша оны үш византиялық императорлық әулетке байланыстырды. Өзінің сақталған жалғыз қорғасын мөрінде Мануэль өзінің Камыцес және "Комненодукас" тегін ғана қолданды. Мануэльдің әкесі туралы ақпарат тек сарай ақындары Теодор Продром мен "Манганей Продром" жазған жоқтаулардан ғана белгілі, олар оны көрнекті генерал ("Жас Римнің алмас найзасы") деп мақтап, оның шені туралы айтады. Оның анасы Ангелос әулетінің негізін қалаушы Константин Ангелостың ақылды қызы болды. Оның анасы Теодора – византиялық император Алексий I Комненнің қызы, патша отбасынан туған ханшайым. Мануэльдің бауырлары болған, бірақ олардың саны мен есімдері белгісіз.

Мансап

Мануэль Камыцес алғаш рет 1185 жылы Андроник I Комненнің билігі тұсында есімдерін табады, Камыцес оның бір туысы, бірақ бір буынмен алыс. Салоника архиепископы Евстафийдің қысқаша хабарламасына сәйкес, Камыцес Салониканы қоршаған итало-нормандарға қарсы жорыққа командир ретінде қатысқан, бірақ ешқандай толық мәлімет берілмеген.

Исак II тұсында

1185 жылы анасының жағынан туысқан Исаак II Ангел таққа отырды, ал Камытц протостратор атағын алды. Бұл шен сол кезде патша әулетімен тығыз байланысы бар, аса беделді аристократтарға ғана берілетін. Камытц 1186 жылдың жазында немесе, көбінесе солай болған, 1187 жылы басталган генерал Алексиос Бранас көтерілісін басуға маңызды үлес қосты. Камытц пен Бранас сарайдағы жақын қарсыластар болғандықтан, Камытц өзінің барлық байлығын императорға көтерілісшіге қарсы қолдануға ұсынды және өзі Монферраттың Конрады басқаратын император әскерінің сол қанатына басшылық етіп, Константинополь қабырғалары алдында көтерілісшілерді жеңіп, өлтірді. 1187 жылдың қыркүйегінде Исаак II Куман жалдамалы әскерлерінің көмегімен солтүстік Балқанда күш алып жатқан Асен мен Петрдің влах-болгар көтерілісіне қарсы жорыққа шықты. Лардеаста византиялықтар 6000 адамнан тұратын кумандық шабуыл тобына кездесті. Келесі шайқаста, онда Камытц император әскерінің біріккен бөлімшесіне басшылық етті, кумандықтар жеңіліп, 12 000-ға жуық тұтқын босатылды. 1189 жылы Фредерик I Барбароссаның әскері Үшінші крест жорығының бөлігі ретінде Византия жерінен өтіп бара жатқанда, Камытцқа Батыс ішкі (Еуропалық дала әскерінің бас қолбасшысы) Алексиос Гидоспен бірге неміс әскерін қадағалау және олар азық іздеген кезде шабуыл жасау арқылы қиындық тудыру міндеті жүктелді. Барбаросса Филиппополисті басып алғаннан кейін Камытцқа хабар жіберіп, оның жалғыз мақсаты Византия жерінен қауіпсіз және бейбіт өту екенін мәлімдеді. Камытц бұл туралы Исаак II-ге хабарлады, бірақ соңғысы Барбароссаның Константинопольге басып кіріп, оны тақтан түсіруді ниеттенгенін сезініп, Камытцты белсенсіздігі үшін айыптады және немістермен шайқасуға бұйырды. Нәтижесінде Камытц 2000 атты әскерімен 1189 жылдың 22 қарашасында Филиппополис маңында немістердің азық-түлік колоннасына шабуыл жасауға бағытталды. Бұл туралы немістерге Камытцтың негізгі лагерін құрған Проусенос бекінісінің армян тұрғындары хабарлады, содан кейін олар 5000 атты әскерімен византиялық лагерге шабуыл жасауға шықты. Екі әскер Проусенос маңында кездейсоқ кездесіп, келесі шайқаста Камытцтың әскері жеңіліске ұшырады. Филиппополистің губернаторы және куәгер болған тарихшы Никетас Хониат византиялықтардың Охридке дейін қашқанын және Камытцтың қашу кезінде әскерін тастап кетіп, үш күннен кейін ғана оларға қосылғанын жазды. 1190 жылы Камытц Балқан таулары аймағында болгар көтерілісшілеріне қарсы тағы бір жорыққа қатысты. Исаак Комненмен бірге ол император әскерінің алғы шебіне басшылық етті, ал Исаак II және оның інісі Алексиос (болашақтағы Алексиос III Ангел) негізгі күштерге, ал себастократор Иоанн Дукас (Камытцтың туысы) артқы күзетке басшылық етті. Болгарлар тар жолмен кері шегінген кезде алғы шепті өтуге рұхсат берді, бірақ кейін әскердің қалған бөлігіне шабуыл жасады, олар үрейленіп қашты.

Алексий III тұсында

Камытцтің Исаак II билігінің қалған кезеңіндегі өмірі белгісіз, оның өз ағасы Алексий III-тің Исақты құлатудағы рөлі немесе пікірі белгісіз, бірақ ол оған қатыспаған болуы мүмкін. Камытц өзінің лауазымын сақтап, Алексийдің астанадағы таққа отырғызу рәсіміне қатысты: Хониаттың жазбасында, Айя-Софиядағы таққа отырғызудан кейін, әдетке сәйкес, протостратор жаңа императордың атын тізгіндеп ұстады. 1196 жылы болгар бояры Иванко болгар көтерілісінің басшысы Асенді өлтірді. Иванко және оның серіктері Болгарияның астанасы Тарновоны басып алды, бірақ Асеннің ағасы Петрмен кездескенде, олар Алексий III-ге хабар жіберіп, олардан көмек сұрап, Тарновоны иеленуге шақырды. Алексий сарайдан кетуге асықпады және оның орнына Камыцты жіберді. Камытц Филиппопольден жолға шықты, бірақ ол Моэзияға (Дунай бойындағы жазықтарға) кіргенде, әскер бүлік көтеріп, болгарлармен шайқасқа барудан бас тартты, бұл аймақта бұрын өткен көптеген қауіпті және нәтижесіз жорықтарды еске салды. Камытц әскерлерінің талабына мойынсұнып, кері қайтуға мәжбүр болды. Нәтижесінде Иванко Тарноводан кетуге мәжбүр болды, онда Петр болгарлардың даусыз билеушісі ретінде орнықты. Иванко Византия сарайына қашып, Филиппопольді Петрдің болгарларынан қорғау міндеті берілді. 1197 жылдың көктемінде Алексий III Струмица мен Просек бекіністерінің маңында өз тәуелсіздігін жариялаған Петр мен Асеннің туысы Добромир Хризосқа қарсы жорық жасады. Просекті күшпен басып алуға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, император Хризоспен келісімге келді, ол императорлық үстемдікті мойындауға келісіп, жаңа әйел алды: Камытцтың қызы, Хризосқа әйел болу үшін алғашқы күйеуінен ажырасуға мәжбүр болды. 1199 жылы Алексий III ауыр сырқатқа шалдығып, мұрагерлік мәселесіне қатысты дау туды. Императордың тек қыздары болды, олардың екеуі Византия аристократтарына – Андроник Контостефанос пен Исаак Вататзеске – тұрмысқа шыққан, бірақ олар екеуі де көп ұзамай қайтыс болды. Императорлық отбасының ішінде таққа таласушылар көбейді: Камытц өзі қарт Иоанн Дукаспен қақтығысты, ал императордың үш ағасы – Константин, Иоанн және Феодор – Андроник I-нің соқыр қылғандықтан мұрагер бола алмады, олар өз ұлдары үшін күресті, сондай-ақ олардың жеңешесі, соқыр болған Цезарь Иоанн Кантакузен де өз мүддесін қорғады. Ақырында, Хониаттың ашулы айыптауына ұшыраған олардың жоспарлары сәтсіз аяқталды: 1199 жылдың ақпанында император өзінің жесір қыздарын тағы екі византиялық аристократқа – Алексий Палеологқа (кейін деспот және мұрагер) және Никея империясын құрған Теодор Ласкариске – үйлендірді. Кейін 1199 жылы Иванко Византия билігіне қарсы көтерілді. Оған қарсы Алексий жаңа күйеу балаларын және Камыцты жіберді. Иванко үш византиялық қолбасшыдан қашып, тауларға құтылуға тырысты. Таулардағы қауіпті қуғын-сүргінге түсуге ықыласы болмаған византиялықтар Филиппополь аймағындағы бекіністерді бағындыруға шешім қабылдады, Крицимостан бастап. Бір-бірлеп бекіністер басып алынды, кейбіреулері капитуляцияласа, ал енділері күшпен басылып алынды. Содан кейін Иванко Камытцке тұзақ қойды. Ол өз адамдарына мал мен тұтқындарды жинап алып, оларды Болгария билеушісі Калоянға сыйлық ретінде жазық арқылы алып жүруге бұйырды. Бұл туралы естіген Камытц Батрахокастрон бекінісіндегі базасын тастап, адамдарымен бірге малды тонау үшін келді. Византия әскері олжаны алу үшін тараған кезде Иванко және оның адамдары орманнан шығып, оларды өлтіріп, Камыцты тұтқынға алды. Бұл шабуыл науқанның барысын өзгертті, өйткені византиялықтар кері шегінді, ал Иванко өзінің билігін оңтүстікке қарай Смолян, Мосинополь және Пангейон тауына дейін кеңейтті.

Түрмеге қамау және бүлік

Камыц түрмеде қамалған кезде, Хониат жазғандай, "император, оның іс-әрекеттері көрсеткендей, протостраторлардың тұтқындалуын құдайдан келген нығмет деп санады, бұл өте қуанышты және сәтті жағдай болды. Ол оның барлық мүлкін мұқият іздестіріп, монархқа лайық зор байлығын иеленді; сондай-ақ, оның әйелі мен ұлын түрмеге қамады, қандай себеппен екенін білмеймін". Камыц Алексийге, өзін құтқару үшін төлем төлеуді сұрап хаттар жіберді, бірақ император бас тартты. Шамамен бір жылдық тұтқында болғаннан кейін, үмітсіздікке ұшыраған Камыц, күйеуінің ұлы Добромир Хризосқа жүгінді. Ол келісіп, Хониаттың мәліметінше, 200 фунт (шамамен 64 кг) алтын төледі. Камыц босатылып, Просекке жеткізілді, ол жерден императорға қайта хат жазып, Хризосқа өзінің тәркіленген мүлкінен қайтаруды сұрады, ол императорға еске салғандай, сұраныш сомасынан әлдеқайда көп болатын. Бірақ Алексий "протостратормен арадағы қарым-қатынасын таразының бір табағына, ал байлығын екінші табағына қойып, оларды салмақтады; екіншісі әлдеқайда ауыр екенін анықтады" және тағы да Камыцтың өтінішін қабылдамады. Императордың өзіне жасаған қатысымына ашуланған Камыц, Хризоспен бірге көрші византиялық провинцияларға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Хониаттың баяндамасына сәйкес, олар Пелагонияны (қазіргі Битола) және Прилепті оңай басып алды, Темпе сарқырамасы арқылы Фессалияға өтіп, оны басып алды. Хризос Просекке оралғанда, Камыц Фессалияда қалды. Камыцтың көтерілісі басқа көтерілістерге де әкелді: Лео Сгурос Пелопоннесте, ал Смолян провинциясының дукс (губернаторы) Иоанн Спиридонакс көтеріліс жасады. Спиридонакс деспот Алексий Палеологтан тез жеңіліске ұшырады, ал Камыцтың көтерілісі византиялықтар үшін қиынға соқты. Император әскерлері евнух паракоимомен (камергер) Иоанн Оинополит басшылығымен біршама жетістікке жеткен сияқты. 1201 жылдың күзінде Алексий III өзі әскерге жетекшілік етті, бірақ соңында дипломатия ең тиімді болып шықты. Император өзінің немересі, Иванконың бұрынғы келісімі бойынша Теодораның қолын ұсынды. Хризос келісіп, Камыцтың қызымен ажырасып, Пелагония мен Прилепті императорға қайтарды. Сонымен қатар, Оинополит Фессалияға жіберіліп, Камыцқа кешірім беруді және оның шеніне толыққанды қайта орналасуды ұсынды. Камыц бас тартты, содан кейін Алексий III басшылығындағы император әскері Фессалияға басып кірді. Соңынан болған шайқаста Камыцтың әскері жеңіліп, ол өзінің аяғына жараланды. Ол шайқас алаңынан қашып, Фессалиядан Stanos (вероятно, Стенимахос) бекінісіне қашты, бірақ император әскерлері оны қуды және оны да тастап кетуге мәжбүр етті. Осыдан кейін Камыц туралы ештеңе белгілі емес, бірақ ол, Спиридонакс сияқты, Болгариядағы Калоянның қорғауына ілігіп, көп ұзамай қайтыс болды деген болжам бар.

Отбасы

Мануэль шамамен 1170 жылы үйленді, бірақ оның әйелінің аты белгісіз. Оның қызы болғандығы мәлім – грек тарихшысы Константинос Варзос оның атын Мария деп атауға болады деп ұсынған, бұл Мануэльдің анасының құрметіне берілген есім. Алексий III оны күйеуінен ажырасып, 1198 жылы Добромирге тұрмысқа шығуға мәжбүр етті. Оның Джон Камыцес есімді ұлы да болды. 1204 жылы оның қайтысынан және Константинопольдің тонауынан кейін, оның отбасы Никеяға қашып кетті. Крестшілер Византия империясын бөліскен кезде, Камытзайлар империядағы ең ірі төрт жер иесінің бірі болды. 13 ғасырдың соңында Георгий Пахимер осы отбасыны әлі де ең танымал аристократиялық рулардың бірі деп есептейді, бірақ оның белгілі мүшелері көп емес.