Імпериялық Ресей Әскери-теңіз флотының «Бородино» кластық крейсерлері

Кіріспе

Ресей империясының әскери-теңіз флотының соғыс кемесі

«Бородино» класындағы линейный крейсерлер (Линейные крейсера типа «Измаил») – Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ресей империясының әскери-теңіз флоты тапсырыс берген төрт линейный крейсерден тұратын топ. «Измаил» класы деп те аталатын бұл кемелер 1912 жылдың соңында Санкт-Петербургте Балтық флотының құрамында қызмет ету үшін салынды. Кемелердің құрылысы отандық зауыттардың жеткілікті қуаты болмауы және кейбір компоненттерді шетелден тапсырыс беру қажеттігіне байланысты кешікті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы олардың құрылысын одан әрі баяулатты, себебі импортталған компоненттер көбінесе жеткізілмеді, ал отандық өндіріс соғысқа тікелей қатысты салаларға бағытталды. Төрт кемеден үшеуі 1915 жылы, ал төртіншісі 1916 жылы суға түсірілді. Артиллериялық мұнаралардың жұмысы қалып қойды және Ресей өнеркәсібі соғыс кезінде кемелерді аяқтай алмайтыны анық болды. 1917 жылғы Ресей революциясы кемелердегі барлық жұмысты тоқтатты, ол ешқашан қайта басталмады. Аяқталуға жақын болған үш кеменің корпусын 1920 жылдардың басында Совет Одағы металл тескісі ретінде сатты. 1925 жылы Совет теңіз күштері аяқталуға ең жақын болған «Измаил» кемесін ұшақ тасушыға айналдыруды ұсынды, бірақ Қызыл Армияның саяси маневрлері нәтижесінде қаржы кесілді және ол 1931 жылы металл тескісіне жіберілді.

Жобалау және әзірлеу

1905 жылғы орыс-жапон соғысы аяқталғаннан кейін Ресей әскери-теңіз штабы қарсы жаудың желісінің басына шабуыл жасау үшін жылдам бронекруизерлер эскадрильясы қажет деп шешті, өйткені адмирал Того Цусима шайқасында орыс флотына қарсы осылай істеген. Әскери-теңіз штабы бастапқыда жоғары жылдамдығы, қарулары және шектеулі қорғанысы (су сызығы бойынша ) бар кеме сұрады. Ресей үкіметінің басшысы, патша, 1911 жылдың 5 мамырында мұндай төрт кеме салуға келісім берді, бірақ Мемлекеттік Думаның сессиясы ұсынысқа дауыс беруге үлкермей аяқталды. Кемелерге жеке құрылысшылардан бастапқы ұсыныстар сұралды, бірақ немістер өз кемелеріндегі қарулардың калибрін арттырып жатыр деген жалған қауесетке байланысты ұсыныстар тым жоғары болды. Ресей империясының әскери-теңіз флоты негізгі қару мұнараларын және олардың оқ-дәрі қоймаларын кеңінен бөлу қатаң оқ-дәрі жарылысының ықтималдығын азайтады, кеменің силуэтін кішірейтеді және суперфирингтік мұнаралар мен олардың биік барбеттері болмағанда тұрақтылығын арттырады деп сенді. Әскери-теңіз министрлігі 8 қыркүйекте 23 отандық және шетелдік кеме жасаушыдан жаңа ұсыныстар сұрады, бірақ мерзім бір айға ұзартылғаннан кейін де тек 7-сі ғана жауап берді. Бірнеше жобалар қайта қарастырылған талаптарға сай келмегендіктен қабылданбады. Осы уақытта кеме жасау бас басқармасының артиллерия бөлімі төрт мұнаралы конструкцияны жөн көріп, 1912 жылдың мамырында алғашқы тендердегі жеңімпаздардан жаңа ұсыныстар сұрады. Дума 1912 жылдың мамырында жоба аяқталмас бұрын құрылысты мақұлдады және әр кемеге 45,5 миллион рубль бөлді. Қосымша қару мұнарасы және кемелердің көлемінің артуы салдарынан кемелердің құны әрқайсысы шамамен 7 миллион рубльге артты, ал кейбір қаражаттар бюджеттен ауыстырылды. 1912 жылдың 18 қыркүйегінде Әмірлік кеме жасау зауыты мен Санкт-Петербургтегі Балтық зауытынан әрқайсысынан екі кемеге тапсырыс берілді. Бірінші жұп 1916 жылдың 14 шілдесінде сынақтарға дайын болуы керек еді, ал екінші жұп – 1916 жылдың 14 қыркүйегінде. 1913 жылы өткізілген толық көлемдегі бронялық сынақтар Бородино кемелерінің ұсынылған қорғаныс схемасындағы қанағаттандырмас жайттарды көрсетті. Ескірген темір кеме "Чесма" сол кездегі құрылыстағы кемелерде қолданылатын бронямен бірдей қорғаныспен жаңартылды. Палуба мен мұнара шатырының бронясы тым жұқа екені және бүйірлік броняны қолдайтын конструкция ауыр снарядтардың соққысына төтеп беруге жеткіліксіз екені анықталды.

After the end of the Russo Japanese War of 1905, the Russian Naval General Staff decided that it needed a squadron of fast armoured cruisersrefn|The Borodino class ships were formally classified as armoured cruisers until an order of 29 July 1915, when they were redesignated as battlecruisers (lineinyi kreiser). that could use their speed to engage the leader of an enemy's battle line, as Admiral Tōgō had done against the Russian fleet during the Battle of Tsushima. The Naval General Staff initially called for a ship with high speed , guns, and limited protection (a waterline belt of ). The Tsar, head of the Russian government, approved construction of four such ships on 5 May 1911, but the State Duma session ended before the proposal could be voted on. Preliminary bids for the ships were solicited from private builders, but the bids proved to be very high, based on a false rumour that the Germans were increasing the calibre of the guns in their battleships. The Imperial Russian Navy believed that widely separating the main gun turrets and their magazines reduced the chance of a catastrophic ammunition explosion, reduced the silhouette of the ship and improved stability without superfiring turrets and their tall barbettes. The Naval Ministry solicited new bids on 8 September from 23 shipbuilders, domestic and foreign, but only 7 responded, even after the deadline was extended by a month. Several designs were rejected for not meeting the revised criteria. In the meantime, the Artillery Section of the Main Administration of Shipbuilding had decided that it preferred a four turret design, and new bids were solicited in May 1912 from the leading contenders from the first round of bidding. The Duma approved construction in May 1912, before the design was finalised, and allocated 45.5 million roubles for each ship. The additional gun turret and consequent increase in the size of the ships led to the ships being overbudget by about 7 million roubles each, and some money was diverted from the budget for the to cover the discrepancy. Orders were placed on 18 September 1912 for a pair of ships each from the Admiralty Shipyard and the Baltic Works, also of Saint Petersburg. The first pair was to be ready for trials on 14 July 1916, and the second pair on 14 September 1916. Full scale armour trials in 1913 revealed serious weaknesses in the Borodinos' proposed protection scheme. The obsolete ironclad Russian battleship Chesma had been modified with armour protection identical to that used by the s, then under construction. The deck and turret roof armour proved to be too thin, and the structure supporting the side armour was not strong enough to withstand the shock of impact from heavy shells.

Жалпы сипаттамалары

Бородино класының кемелерінің жалпы ұзындығы шамалы болды. Олардың ені – , ал толық жүктемеде суға батып тұру тереңдігі – . Кемелердің қалыпты жағдайдағы суыруы – , ал толық жүктемеде – . Кеменің қаңқасының барлық бөлігі жоғары кернеулі болаттан жасалған, ал конструкциялық беріктікке әсер етпейтін жерлерде ғана жұмсақ болат қолданылған. Қаңқа 25 көлденең су өткізбейтін бөлімшелерге бөлінген, ал машина бөлімі бойлық бөлімшемен ажыратылған. Екі қабатты түбінің биіктігі – , ал кеменің маңызды бөліктері үш қабатты түппен қорғалған, бұл оның тереңдігін тағы – арттырған. Жобаға сәйкес, кеменің алдыңғы бөлігінде – , ортасында – және артқы бөлігінде – еркін борт болған. Кемелердің әр жағында үш Фрам инерциялық резервуары орнатылған.

Қозғалтқыш

Бородинолар төрт бу турбинасымен жұмыс істеді, олардың әрқайсысы 25 үшбұрышты Яроу қазандықтарынан жұмыс қысымымен қамтамасыз етілген буды пайдалана отырып, бір винт бұрандасын қозғалтады. Турбиналар жалпы сомасы 100 м² құралған және жүктемесі жоғары болу үшін жобаланған. Алдыңғы қазандықтар үш бөлікке топтастырылды, әр бөлімінде үш мұнаймен жұмыс істейтін қазандықтан. Арғы қазандықтар төрт бөлмеде орналасқан, әр бөлмеде төрт көмірмен жұмыс істейтін қазандықтар, отынның жануын арттыру үшін май бүрку құрылғылары орнатылған. Ең жоғары жылдамдық 26,5 түйін деп бағаланды, бірақ машиналарды күштеп істету оны арттыратын еді. Кемелер 800 тонна көмір және 300 тонна мазут тасымалдауға арналған, бұл толық жылдамдықпен шамамен 3200 теңіз шақырымын (6000 км) арақашықтықты береді. 1913 жылдың 22 сәуірінде Адмиралтейство кеме жасау зауытының кемелері үшін Санкт-Петербургтегі Франко-Ресей зауытынан екі жиын турбина тапсырылды, ал Балтық зауыты өз кемелері үшін турбиналар жасады, бірақ кейбір бөлшектері шетелден тапсырылды. Алайда, батыс дереккөздері ұзақ уақыт бойы Наваринге арналған турбиналар AG Vulcan компаниясынан тапсырылған және олар соғыс басталғанда жеңіл крейсерлерде пайдалану үшін алынған деген қате ақпарат таратты. Бұл орыс және неміс деректерімен қайшы келеді, сонымен қатар техникалық тұрғыдан да мүмкін емес, өйткені Наваринге арналған турбиналар Парсонс типінде болған, ал неміс крейсерлерінде қолданылғандар Кертис үлгісінде болған. Шындығында, Бруммер класының қозғалтқыштары Светлана класының жетекші кемесі үшін тапсырыс берілген. Бородино класының алты турбогенераторы және екі дизель генераторы болды, олардың әрқайсысы 400 кВт номиналды қуатымен. Генераторлар күрделі электр жүйесін қуатпен қамтамасыз етті, ол көптеген жабдықтар үшін айнымалы ток пен мұнаралық қозғалтқыштар сияқты ауыр жүк машиналары үшін тұрақты токты біріктірді.

Қару-жарақ

Кемелердің негізгі қару-жарағы – төрт электрмен жұмыс істейтін мұнараға орнатылған он екі 52 калибрлі 1913 жылғы үлгідегі зеңбірек. Мұнаралар секундына 3° жылдамдықпен көтерілу және бұрылу үшін жасалған. Зеңбіректердің көтерілу бұрышы -5°-тан +25°-қа дейін болды. Оларды -5° мен +15° аралығындағы кез келген бұрышта зарядтауға болады; күтілетін атыс жылдамдығы минутына үш оқ болды. Әр зеңбірекке 80 оққа дейін сыйымдылық болды. Зеңбіректер ұшақ жылдамдығымен , ең көп қашықтықта атуға қабілетті. Екіншілік қару-жарағы – корпустағы казематтарға орнатылған 24 55 калибрлі 1913 үлгісіндегі зеңбірек, әр жағынан он екіден. Зеңбіректердің ең жоғары көтерілу бұрышы +20° болды, бұл оларға мүмкіндік берді. Олар ұшақ жылдамдығымен атуға қабілетті. Ұшаққа қарсы қару-жарағы – жоғарғы палубаға орнатылған 38 калибрлі ұшаққа қарсы төрт зеңбірек, әр зеңбірекке 220 оқтан артық көліктік мүмкіндік болды. Төрт зеңбірек негізгі зеңбіректермен бірге субкалибрлік оқу үшін басты мұнаралардың төбесіне жұптап орнатылатын болды. Су астынан торпеда атуға арналған алты түтік орнатылды, әр жағынан үштен. Оларға барлығы он сегіз торпеда берілді. Механикалық атуды басқару компьютері 1913 жылы сатып алынған Pollen Argo диапазоны сағаты немесе жергілікті құрылымдағы Erikson жүйесі болуы мүмкін.

Құрылыс

Төрт кеме де 1912 жылы 19 желтоқсанда ресми түрде салына бастады, ал жұмыс 1913 жылдың наурыз-сәуір айларында басталды. 1914 жылдың 4 маусымындағы бағалаудан кейін, алғашқы екі кеменің суға түсірілуі қазан айына дейін кейінге жылдырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс тамыз айында басталғанда, "Измайл" кемесінің корпусы 43 пайызға дайын болды, ал қалғандары айтарлықтай артта қалды. Соғыс кейбір компоненттерді шетелдік өндірушілерден тапсырыс беруге байланысты кешігуге себеп болды. Мысалы, қару мұнаралары Германияда жасалған роликтік подшипниктерге орнатылуы тиіс еді, бірақ Ұлыбритания мен Швециядан ауыстыруға тапсырыс беру әрекеттері сәтсіз аяқталды, өйткені ешбір компания подшипниктерді жасауға дайын және қабілетті болған жоқ. Кемелерді соғыстан кейін аяқтау үшін Әскери-теңіз бас штабы мен Кеме жасау бас басқармасы түрлі жоспарлар жасады, оның ішінде жүктеу жабдығының салмағы мен күрделілігін азайту үшін мұнараларды +4° бұрышта жүктеуге бейімдеу. Тағы бір жоспарланған өзгеріс – көпiрге түтін кедергісін азайту үшін түтіндерді ұзарту, бұл "Гангут" класындағы дредноуттарда проблема болды. Машинаны дөңгелекті турбиналармен, турбоэлектрлік жетекпен немесе Феттингердің гидравликалық берілісімен жақсарту ұсыныстары да болды, бірақ олар көбінесе теориялық сипатта болды. Ақпан революциясынан кейін 1917 жылдың 28 сәуірінде кемелердің жағдайы бағаланды. Ең дайын кеме "Измайл" болды: оның корпусы, қозғалтқыштары мен қазандықтары шамамен 65 пайызға, ал бронясы 36 пайызға дайын болды. Оның мұнаралары 1919 жылға дейін аяқталмайды деп күтілді. 1917 жылдың ортасында Кеме жасаушылар съезі "Измайл" жұмысын жалғастыруға шешім қабылдады, бірақ тек жұмыс орындарын сақтау мақсатында. Уақытша үкімет 1917 жылдың 24 қазанында "Бородино", "Кинбурн" және "Наварин" кемелеріндегі барлық жұмыстарды тоқтатты, ал большевиктер 1917 жылдың 14 желтоқсанында "Измайл" жұмысын тоқтатуға бұйрық берді. Кеңес үкіметі "Кинбурн" мен "Наварин" кемелерін қару-жарақтарын өзгерту арқылы жаңғыртуды қарастырды; екі қарулы мұнара үш қарулы мұнарадан сәл жеңіл болды. Алайда, мұндай қаруларды алу мүмкіндігі аз болғандықтан бұл ұсыныс қабылданбады. Отандық өнеркәсіп мұндай үлкен қаруларды жасауға қабілетсіз болды және Кеңес Одағы шетелдік компаниялардан қару сатып ала алмады. Үш толық емес кеме үшін басқа да идеялар зерттелді. Олардың ішінде корпустарды жүк кемелеріне, жолаушылар лайнерлеріне немесе мұнай баржаларына айналдыру қарастырылды, бірақ корпустар ұсынылған мақсаттар үшін тым үлкен және икемсіз деп есептелді. Ешбір ұсыныс қабылданбады және үш толық емес кеме 1923 жылдың 21 тамызында үкіметке қажетті қаражатты жинау үшін неміс компаниясына металл терісі ретінде сатылды. 1925 жылдың мамырында Кеңес Әскери-теңіз күштерінің Операциялық басқармасы "Измайлды" 50 ұшақты сыйдыра алатын ұшақ тасушы кемеге айналдыруды қарастырды. Бұл ұсыныс 1925 жылдың 6 шілдесінде Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы Алексей Рыковпен мақұлданды, бірақ Қызыл Армия теңіз жобаларына көп ақша жұмсауға қарсы болды. Олар желтоқсан айында Әскери-теңіз күштерінің қажеттіліктерін тексеруге тағайындалған комиссияны бақылауға алып, жобаны 1926 жылдың 16 наурызында тоқтатуға қол жеткізді. "Измайлдың" көптеген қазандықтары "Совет Парижская Коммуна" және "Совет Октябрьская Революция" соғыс кемелерін қайта жарақтандыру кезінде пайдаланылды, ал 1931 жылы Ленинградта кеме бұзылып жатыр.

All four ships were officially laid down on 19 December 1912, and work began in March–April 1913. After a progress review on 4 June 1914, launching of the first pair of ships was delayed until October. When World War I began in August, the hull of Izmail was judged as being 43per cent complete, the others lagging considerably behind. The war caused further delays as some components had been ordered from foreign manufacturers. For example, the gun turrets were intended to rest on roller bearings made in Germany, but attempts to order replacements from the United Kingdom and Sweden proved futile, as no company was willing and able to make the bearings. Various plans were made by the Naval General Staff and the Main Administration of Shipbuilding for the post war completion of the ships, including modifying the turrets to load at a fixed angle of +4° to reduce the weight and complexity of the loading equipment. Another intended change was to lengthen the funnels by to minimise smoke interference with the bridge, which had been a problem on the Gangut class dreadnoughts. There were suggestions to improve the machinery with geared turbines, turbo electric drive, or Föttinger's hydraulic transmission, but these were more theoretical than practical. After the February Revolution, the condition of the ships was assessed on 28 April 1917. The ship that was furthest along was still Izmail: her hull, engines, and boilers were around 65per cent complete, and her armour was 36per cent complete. Her turrets were not expected to be completed until 1919. The Congress of Shipyard Workers decided to continue work on the Izmail in mid 1917, but only to provide jobs. The Provisional Government halted all work on Borodino, Kinburn, and Navarin on 24 October 1917, and the Bolsheviks ordered work on Izmail halted on 14 December 1917. The Soviets also considered finishing Kinburn and Navarin to a modified design that featured guns; a two gun turret weighed slightly less than a triple gun turret. The proposal was rejected because the prospects of actually acquiring such guns were minimal. Domestic industry was incapable of building such large guns and the Soviets were not able to purchase the guns from any foreign company. Other ideas were examined for the three less complete ships. These included converting the hulls to cargo ships, passenger liners, or oil barges, but the hulls were thought to be too large and unwieldy for the proposed uses. None of the proposals was accepted, and all three of the less complete ships were sold to a German company for scrap on 21 August 1923 to raise much needed cash for the government. In May 1925, the Operational Administration of the Soviet Navy contemplated converting Izmail into an aircraft carrier with a top speed of and a capacity of 50 aircraft. She would have been armed with eight guns and her armour reduced to a maximum of This proposal was approved by Alexey Rykov, Chairman of the Council of the People's Commissars on 6 July 1925, but the Red Army was strongly opposed to spending more money on naval projects. They managed to block the project by gaining control of a commission appointed to review the needs of the Navy in December, which cancelled the project on 16 March 1926. After most of her boilers were used during the reconstructions of the battleships Soviet battleship Parizhskaya Kommuna and Soviet battleship Oktyabrskaya Revolyutsiya, Izmail was scrapped beginning in 1931 in Leningrad.