Кіріспе

Тан династиясының қытай ақыны Ван Бо (; 650–676), әдеби есімі Зиан (子安), Тан династиясы кезеңінде өмір сүрген қытай ақыны. Ол дәстүрлі түрде Луо Бинван, Лу Чжаолин және Ян Цзюньмен бірге Ерте Танның төрт ұлы ақыны ретінде танылады. 26 жасында қайтыс болған ол, әкесімен кездескен соң Тан билеген Цзяочжиден отанына қайтып келе жатқанда суға батып қалған болуы мүмкін. Ван Бо Суй әулетінің Гонг Ти стилінің (宫体诗风) таралуына қарсылық көрсетіп, сезімтал, эмоционалды стильді қолдады. Ол сонымен қатар қытай орта мектептерінің оқу жоспарына енгізілген "Тенгванг ге Сюй" атты мақаласымен де әйгілі.

Өмір

Ван Бо 650 жылы әдебиетпен аты шыққан отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Ван Фучжи (王福畤) есімді болса, атасы Суй әулетінің конфуций философы Ван Тонг болды. "Тан тарихының ескі кітабына" сәйкес, Ван Бо алты жасында өлеңдер жаза бастаған, ал он жасында классикалық шығармаларды оқып бітірген. Принц Пэй (Принц Чжанхуай) қызметінде жұмыс істей бастаған ол, императордың (Тан императоры Гаоцзун) сынауына ұшыраған әзіл-қалжың ретінде шақыру қағазы (檄) жазды. Содан кейін ол бір қызметшіні өлтіріп, саяси мансабынан айырылды. Бұл оқиға оның әкесіне де әсер етіп, ол Цзяочжиге жер аударылды. 675 жылдың 28 желтоқсанында Ван Бо Цзяочжиде әкесімен кездесу үшін сапарға шықты. Теңіз арқылы қайтып келе жатып, 676 жылы суға батып қайтыс болды.

Өзін-өзі көрсету

Ван Бо Шангуань стиліне теріс көзқарас білдіргенімен, ол қосымша әдебиеттердегі ақынның нағыз бейнесін көрсетуді жақтады. Бұл әдеби мақсат Сима Цянның "Шитайгонг Цыксу" (Тарихшының өзіндік алғы сөзі [史太公自序]) автобиографиялық еңбегінен шабыт алды. Оның Шудағы (蜀) саяқаты кезінде Пей ханзадасымен бірге өткен өмірінен кейін жазылған "Фу" (赋) өлеңінде өзін-өзі көрсетуді көруге болады, ол "Юмиаошан Сю" (游庙山序) деп аталады. Бұл Ван Боның табиғатты және объективті әлемді зерттеуші ретінде, сондай-ақ болашақ даосы ретіндегі тәжірибесіндегі маңызды қайшылықты алғаш рет жазғаны. "Шиыр поэзия ойды білдіреді" (诗言志) деген идеал ерте Тан әдеби ортасында қалыптасқандықтан, Ван Боның тағы екі алғы сөзі – "Мианчжоудың солтүстігіндегі беседкада өткен тойға қатысқан мырзаларға арналған алғы сөз" (Мианчжоу битинг кунгонг янь схю [绵州北亭羣公宴序]) және "Жазғы күні бірнеше мырзалар маған келгенде жазылған өлеңдер жинағына арналған алғы сөз" (Xiarigong zhu jian xunfang shixu [夏日诸公见寻访诗序]) – сондай-ақ оның ең танымал туындыларының бірі "Тенгванге Сю" саяси мәселелердегі көңілсіздігін білдірсе де, оның еліне адал болуға деген құштарлығын сақтайды. Дуань Чэнши (段成式) Ван Боның жазудағы керемет талантын да айтады. Ол Ван Бо туралы қысқаша әңгіме келтіреді, онда ол мақала жазғанда ешқашан тоқтамайтындығын айтады. Ван Бо стела жазуын немесе мақтау сөзді жазған сайын, алдымен бірнеше литр сияны ұнтақтап, бетін жауып тұрған жамылғымен жабады. Содан кейін ол бірден тұрып, түзетулер мен өшірулерсіз бір қадаммен жазады. Оның замандастары оны "іштен туған жазба" деп атаған. Ван Боның өмірбаяны мен пікірлері "әдемі сөздер, асығушылық, беткейлік және мақтанға құмарлық" (浮躁浅露) деп сипатталған. Қытайдың белгілі ғалымы Уэн Идуо (闻一多) Ван Бо мен ерте Танның төрт үлгісінің "жеңіл және беткей" екенін былай түсіндірді: "Олардың мінез-құлқы мен әрекеттері романтикалық болғандықтан, олар басқалардың сықақтары мен айыптауларына ұшырады".

Аудармалар

Ван Боның ең танымал өлеңі "Префект Думен қоштасу" (Song DuShaofu Zhi Ren Shuzhou送杜少府之任蜀州) қытай балаларының білімін ашу үшін "300 Тан өлеңдері" жинағына енді. "300 Тан өлеңдері" бірнеше аудармашы арқылы ағылшын тіліне аударылды, соның арқасында бұл өлеңдер әлемге танылды.