Кіріспе

Мексиканың ұлттық әнұраны, "Мексиканың ұлттық әнұраны" (lang es, 'imno nasjo'nal mexi'kano; ) деп те белгілі, сонымен қатар бастапқы сөздерімен "Мексикалықтар, соғыс дауысымен" (lang es) танымал, Мексиканың мемлекеттік әнұраны болып табылады. Ақын Франсиско Гонсалес Боканегра 1853 жылы өткізілген федералдық сайыстан кейін, қайнаған шайқастағы тарихи мексикалық әскери жеңістерге және отанды қорғау туралы ұрандарға сілтеме жасайтын әнұран сөздерін жазды. Кейін, 1854 жылы ол Хайме Нуньодан Гонсалес өлеңіне сүйемелдейтін музыка жазуды сұрады. Он шумақтан және хордан тұратын ұлттық әнұран 1854 жылдың 16 қыркүйегінен бастап ресми түрде қолданысқа енгізілді.

Әннің мәтіндік байқауы

1853 жылғы 12 қарашада президент Антонио Лопес де Санта-Анна Мексиканың ұлттық әнұранын жазуға конкурс жариялады. Конкурс патриоттық идеалдарды бейнелейтін ең үздік поэзиялық туындыға сыйлық беруді көздеді. Талантты ақын Франсиско Гонсалес Боканегра бұл конкурсқа қатысуға қызығушылық танытпады. Оның ойынша, махаббат туралы өлеңдер жазу, ұлттық әнұран жазуға қажетті дағдылардан мүлдем өзгеше. Оның сүйіктісі Гуадалупе Гонсалес дель Пино (немесе Пили) күйеуінің поэзиялық қабілетіне сенімді болды және оның достарының шақыруларына және өтініштеріне қарамастан, үнемі қатысудан бас тартуына наразылық білдірді. Ол оны әкесінің үйінің уақытша жабық бөлмесіне шақырып, бөлмеге қамап қойды және ол конкурсқа жұмыс тапсырғанша шығармайға уәде берді. Ол уақытша қамалған бөлмеде Мексика тарихының әртүрлі оқиғаларын бейнелейтін суреттер болды, олар оның жұмысына шабыттандырды. Төрт сағат бойы еркін (бірақ мәжбүрлі) шабыттанғаннан кейін, Франсиско өзінің он шумағын есіктің астынан сығарып, бостандыққа шықты. Франсиско сүйіктісі мен оның әкесінен мақұлдау алғаннан кейін, өлеңін тапсырып, дауыс біріге конкурста жеңіске жетті. Гонсалес 1854 жылғы 3 ақпанда Федерацияның Ресми газетінде (DOF) жеңімпаз деп жарияланды.

Музыкалық байқау

Әннің мәтіндерімен бірге музыкалық шығарма да таңдалды. Жеңімпаз Хуан Боттесини болды, бірақ оның ұсынысы эстетикалық тұрғыдан ұнамады. Осы қабылдамау екінші ұлттық конкурстың мәтінге музыка табуға себеп болды. Екінші конкурстың соңында Гонсалестің мәтініне таңдалған музыканы Испания королінің оркестрінің жетекшісі, Каталонияда туған Хайме Нуньо жазды. Екінші әнұран конкурсы кезінде Нуньо бірнеше мексикалық әскери оркестрлеріне жетекшілік етті. Ол Кубада танысқан президент Санта Анна шақыруымен осы оркестрлерді басқарған болатын. Нуньо Мексикаға алғаш рет оркестрлермен өнер көрсетуге келген кезде Санта Анна Мексиканың ұлттық әнұранын жасау туралы хабарлады. Нуньоның әнұран музыкасы классикалық музыка шедеврлері сияқты жоғары сапалы композициямен жасалды және таңдалды. Ұсынылған бірнеше музыкалық шығарманың ішінде Нуньоның "Құдай және бостандық" ("Dios y libertad") деп аталатын музыкасы 1854 жылдың 12 тамызында жеңімпаз деп жарияланды. Ән сол жылдың 16 қыркүйегінде, Мексиканың тәуелсіздік күнінде Мексиканың ұлттық әнұраны ретінде ресми түрде қабылданды. Алғашқы орындалымды Хуан Боттесини жүргізді, Санта-Анна театрында сопрано Клаудия Флоренти және тенор Лоренцо Сальви орындады.

Авторлық құқық мәртебесі

Гимннің авторлық құқығына қатысты қала аңызына сәйкес, Нуньоның отбасы алғашқы орындалудан бірнеше жыл өткен соң музыкалық құқықтарды Вагнер Хаус деген неміс музыка баспасына сатқан. Бастапқыда Нуньо музыкалық құқықтарды мексикалық үкіметтен сыйлық алмастыру шартымен мемлекетке беруге тиіс болған. Бірақ, аңыз бойынша, авторлық құқық тағы бір рет қолдарға ауысты, бұл жолы Нуньоның өзіне және екі америкалық – Гарри Хеннеман мен Фил Хиллге. Шындығында, бұл рас емес. Нуньо, Хеннеман және Хилл музыканы BMI компаниясында (BMI Work #568879) тіркеген, ал Эдвард Б. Маркс музыка компаниясы гимннің баспагері ретінде тізілген. Бұл нұсқа АҚШ-та авторлық құқықпен қорғалған деп есептелуі мүмкін. Дегенмен, АҚШ-тың авторлық құқық заңнамасы Мексика гимнінің АҚШ-та жалпыға қолжетімді екенін жариялайды, себебі оның мәтіні мен музыкасы 1923 жылға дейін жарияланған. Бұдан бөлек, Мексика авторлық құқығының 155-бабында мемлекеттік гимн, елтаңба және мемлекеттік ту сияқты мемлекеттік символдарға қатысты үкіметтің моральдық құқықтары, бірақ емес меншік құқықтары бар екені көрсетілген.

Ұлттық ережелер

Ұлттық қару, ту және әнұран туралы заңның екінші тарауында (Ley sobre el Escudo, la Bandera y el Himno Nacionales) ұлттық әнұран өте қысқаша сипатталған. 2- және 3-баптарда елтаңба мен ту туралы егжей-тегжейлі айтылса, 4-бапта тек қана ұлттық әнұран заңмен белгіленетіндігі туралы көрсетілген. 4-бапта сондай-ақ әннің мәтіні мен музыкалық нотаның көшірмесі екі жерде сақталады: Жалпы ұлттық мұрағатта және Ұлттық кітапханада, Ұлттық тарих мұражайында (Biblioteca Nacional en el Castillo de Chapultepec). Заңның 5-тарауы ұлттық әнұранды қалай құрметтеу, дұрыс орындау және оған қатысты мінез-құлық ережелерін егжей-тегжейлі қарастырады. 38-бапта әнұранды орындау, тарату, қайта өндіру және пайдалану заңмен реттеледі, сондай-ақ әнұранның кез келген нұсқасы "қадір-қасиетпен және оның салтанаттылығын сақтауға мүмкіндік беретін деңгейде" орындалуы тиіс делінген. 39-бап әнұранды қандай да бір жолмен өзгертуге, коммерциялық немесе жарнамалық мақсаттарда пайдалануға тыйым салады, сонымен қатар басқа елдердің әнұрандарын орындауға рұқсат алуды талап етеді, бұл рұқсат Ішкі істер министрлігінен (Secretaría de Gobernación) және тиісті елдің дипломатиялық өкілінен алынуы керек. 40-бапта Ішкі істер министрі мен Білім министрлігі (Secretaría de Educación Pública) радио немесе теледидар арқылы көрсетілетін ресми шараларда орындалмаса, ұлттық әнұранның барлық көшірмелеріне рұқсат беруге міндетті. 41-бап радио және теледидар бағдарламаларын бастау және аяқтау кезінде ұлттық әнұран орындалуын талап етеді. 1990 және 2000 жылдардағы тәулік бойы хабар тарату кестелерінің енгізілуімен көптеген станциялар бұл талапты жергілікті уақыт бойынша түн ортасында және таңғы 6:00-де орындайды, бұл бұрынғы бағдарламаны бастау және аяқтау уақыттарына сәйкес келеді. Телевизия бағдарламалары үшін қосымша талап – әнұран орындалғанда Мексика туының суретін көрсету. 42-бапта әнұранды қолдануға болатын жағдайлар: ресми, азаматтық, мәдени, оқу немесе спорттық шаралар. Әнұран Мексика туына және Мексика Президентіне құрмет көрсету үшін де орындалуы мүмкін. Ұлттық туға немесе Президентке құрмет көрсету үшін әнұранның қысқа нұсқасы орындалады. 43-бапта Президент пен туға арнап арнайы музыкалық құрмет көрсетуге болады, бірақ бір шарада бір реттен артық емес. 44-бапта салтанатты шараларда хор әнұранды орындаса, әскери оркестрлер үндемейді. 45-бап әнұран орындалғанда тыңдаушылардың тік тұрып, бас киімдерін шешуі керектігін айтады. 46-бапта ұлттық әнұран бастауыш және орта мектеп оқушыларына оқытылуы тиіс делінген, бұл бап 2005 жылы балабақша оқушыларын да қамту үшін өзгертілген. Сондай-ақ, Ұлттық білім беру жүйесінің (Sistema Educativo Nacional) әрбір мектебі жыл сайын ұлттық әнұранды орындауға міндетті. 47-бапта ресми шарада басқа елдің әнұраны орындалуы қажет болса, алдымен Мексиканың әнұраны, содан кейін қонақ елдің әнұраны орындалады. 48-бапта Мексиканың елшіліктері мен консулдықтарында мексикалықтар қатысатын салтанатты шараларда ұлттық әнұран орындалады. Егер әнұран Мексикадан тыс жерде орындалса, 48-бап Сыртқы істер министрлігінің (Secretaría de Relaciones Exteriores) тиісті арналар арқылы ұлттық әнұранды орындауға рұқсат беруін және оның коммерциялық мақсаттарда пайдаланылмауын қамтамасыз етуін талап етеді. 2009 жылы Кариб теңізінің бейсбол сериясының ашылуында ұлттық әнұранды орындаған банда музыканты Хулио Пресиадоның жағдайы да кеңінен таралды. El Universal газеті "Әнші ұлттық әнұранның ырғағына мүлдем сәйкес келмейтін баяу темппен орындады, екінші шумақтың сөздерін ұмытып, оны басқа сөздермен шатастырды" деп хабарлады. Бұл стадионда болғандардың (және тікелей эфирде көретіндердің) ықыласын тудырды, кейбір көрермендер "Шығарыңдар! Ол білмейді! Шық, шық!" деп шулаған. Сонымен қатар, ұлттық әнұран кейде "нағыз мексикалықтар" еместі анықтауға арналған шибболет ретінде қолданылады, яғни өзін мексикалық деп көрсетуге тырысатын басқа Латын Америкасы елдерінен келген көшіп келгендерге қарсы құрал ретінде. Күдіктілерге Мексиканың ұлттық әнұранын орындау тапсырылады, содан кейін тек "нағыз мексикалықтар" ғана оның сөздерін біліп, орындай алады деп күтіледі. Бір жағдайда афромексикалық жас жігіт полициямен тоқтатылып, ұлтын дәлелдеу үшін әнұранды орындауға мәжбүр болды. Жапонияда полиция қызметкерлері Токиода тонауға қатысқан күдіктілерден Мексиканың ұлттық әнұранын орындауды сұрады. Бірақ олар әнді орындай алмағандықтан, олардың Колумбия азаматтары екені және жалған мексикалық паспорттары бар екені анықталды. Кейіннен олар тағы да көп қылмыстарға айыпталып, тауар мен ақша ұрлығына қатысқандары анықталды. Әнұранның "Mas si osare un extraño enemigo" ("Егер шетелдік жау батыл болса") деген шумағында "mas" және "osare" сөздері қолданылған, бұл ежелгі поэзиялық формалар. Қазіргі заманғы проза тілінде "Pero si se atreviese un enemigo extranjero" делінер еді. Сондықтан, бұл шумақ кейде "Masiosare, un extraño enemigo" ("Масиосаре, жат дұшпан") деп қате түсінілген, мұнда "Масиосаре" сөзі басқа қолданылмаған сөз ретінде дұшпанның аты ретінде қарастырылған. "Масиосаре" сөзі Мексикада нақты және ойдан туған адамдардың есімдері ретінде, сондай-ақ әнұранның өзіне немесе елге қауіп төндіретін нәрсеге берілген лақап есім ретінде қолданылған.