Кіріспе

Герцогиня Сесилия Августа Мария Мекленбург-Шверин (20 қыркүйек 1886 – 6 мамыр 1954) – Германияның соңғы тәжді ханшайымы және Пруссияның тәжді ханшайымы, Германия императоры Вильгельм II-нің ұлы, неміс тәжді ханзадасы Вильгельмнің әйелі. Сесилия – Фредерик Франциск III, Мекленбург-Швериннің ұлы герцогы және Ресейдің ұлы герцогинясы Анастасия Михайловнаның қызы. Ол қарапайымдықпен тәрбиеленді, ал оның ерте өмірі көшпенді болды, жаздарын Мекленбургте, ал жылдың қалған уақытын Оңтүстік Францияда өткізді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, 1898 жылдан 1904 жылға дейін әр жазда анасының туған жері – Ресейге сапар шекті. 6 маусым 1905 жылы ол неміс тәжді ханзадасы Вильгельмге үйленді. Олардың төрт ұлы мен екі қызы болды. Биік бойлы әрі сұлу Сесилия Германияда әсем киім талғамымен танымал болды. Алайда, күйеуі әйелдерге құмар болғандықтан, неке бақытсыз болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германия монархиясы құлаған соң, Сесилия күйеуінен көп бөлек өмір сүрді. Веймар Республикасы және нацистік кезеңде Сесилия негізінен Потсдамдағы Сесилиенхоф сарайында жеке өмір сүрді. Кеңес әскерлерінің шабуылымен ол 1945 жылдың ақпан айында Сесилиенхофтан шығып, ешқашан қайтып оралмады. 1952 жылға дейін Бад-Киссингенде тұрып, содан кейін Штутгарттың Фрауенкопф ауданындағы пәтерге көшті. 1952 жылы ол өмірбаяндық кітап жариялады. Екі жылдан кейін қайтыс болды.

Алғашқы жылдар

1886 жылдың 20 қыркүйегінде Шверин қаласында дүниеге келген Сесилия, Фридрих Франциск III, Мекленбург-Швериннің ұлы герцогы және Ресейдің ұлы герцогинясы Анастасия Михайловнаның кіші қызы болды. Ол балалық шағының көп бөлігін Балтық теңізі жағалауынан небары бірнеше шақырым жердегі Людвигслуст сарайының және Гелбенсанде аңшылық үйінің патшалық резиденцияларында өткізді. Оның әкесі астмадан қатты зардап шекті, ал Мекленбургтің ылғалды, суық климаты оның денсаулығына зиян келтірді. Осының салдарынан Сесилия отбасымен бірге Францияның оңтүстігіндегі Канн қаласында көп уақыт өткізді, сол кезде Еуропалық корольдық отбасылары осы қалаға жиі барып қайтатын, соның ішінде Сесилия танысқан Евгения императрицасы және болашақ күйеуінің атасы, Эдуард VII да осы қалада болды. 1897 жылғы қысқы сапарда Сесилияның әпкесі Александрина, әкесі 46 жасында қайтыс болғанға дейін Данияның мұрагер ханзадасы Кристианмен, кейіннен Данияның X Кристианымен танысты. Сесилия Шверинге оралғаннан кейін анасымен, жесір қалған анасымен Данияда уақыт өткізді. Оның әпкесінің тойы 1898 жылдың сәуір айында Канн қаласында өтті. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, Сесилия 1898 жылдан 1904 жылға дейін әр жазда Ресейдегі туыстарына сапар шекті. Ол Кронштадт шығанағындағы Михайловскоеде, анасының әкесі, Ресейдің Ұлы герцогы Михаил Николаевичтің шалғайдағы үйінде тұрды.

Қатысу

1904 жылы маусым айында Шверинде ағасы Фредерик Франциск IV-тің, Мекленбург-Швериннің ұлы герцогының үйлену тойында 17 жасар герцогиня Сецилия болашақ күйеуі, неміс мұрагер ханзадасы Вильгельммен танысты. Император Вильгельм II өзінің үлкен ұлын мерекеге жеке өкілі ретінде жіберген еді. 182 сантиметр (5'11") бойымен, сол кездегі көптеген әйелдерден биік болған Сецилия, неміс мұрагер ханзадасымен бірдей бойлы еді. Вильгельм оның айрықша сұлулығына, қара шашы мен көздеріне тәнті болды. 1904 жылдың 4 қыркүйегінде жас жұбай Гелбенсандедегі Мекленбург-Шверин аңшылық үйінде кездесулерін тойлады. Император осы оқиғаға орай жас жұпқа жақын жерде ағаштан салынған үй салып берді. 5 қыркүйекте жұбайдың алғашқы ресми суреттері түсірілді.

Үйлену тойы

Мекленбург-Швериннің герцогинясы Сецилия мен неміс мұрагерлік ханзада Вильгельмнің үйлену тойы 1905 жылғы 6 маусымда Берлинде өтті. Швериннен Берлиннің Лехтер станциясына келген болашақ мұрагер ханшайымды платформада қою қызыл гүлдермен қарсы алды. Ол Белльвью сарайында Германияның бүкіл императорлық отбасымен күшін қосты, кейіннен Бранденбург қақпасы арқылы салтанатты түрде өтіп, Tiergarten саябағында артиллериялық салютпен қарсы алынды. Ол Берлин сарайына қарай жол тартқанда, көпшілік "Унтер ден Линден" көшесінің екі жағына жиылды. Император Вильгельм II оны сарайда қарсы алып, рыцарьдар залына жетеледі, онда Еуропаның түрлі патшалық үйлерінен келген елуден астам қонақ жас келінді күтіп отырды, олардың ішінде Ресейдің Ұлы князі Михаил Александрович, эрцгерцог Франц Фердинанд, сондай-ақ Дания, Италия, Бельгия, Португалия және Нидерланды елдерінің өкілдері болды. Үйлену тойы күні император Вильгельм II өзінің келініне Луиза орденін табыс етті. Неке қию рәсімі Корольдік капеллада және жақын орналасқан Берлин соборында өтті. Патшалық жұпқа үйлену тойына сыйлық ретінде әшекейлер, күміс және фарфордан жасалған заттар сыйланды. Келіннің тілегі бойынша Рихард Вагнердің "Лохенгрин" операсынан әйгілі той маршы, Рихард Штраустың дирижерлігімен "Нюрнберг шеберлері" музыкасымен бірге орындалды. Той күні Мекленбург-Швериннің герцогинясы Сецилия Германияның мұрагерлік ханшайымы және Пруссияның ханшайымы болды. Ол бір күні Германияның императрицасы және Пруссияның патшайымы болады деп күтілді.

Германияның мұрагерлік ханшайымы

Германияның тәжді ханшайымы ретінде Сецилия Германия императорлық үйінің ең жақсы көрілетін мүшелерінің біріне айналды. Ол әсемдігімен және сәнге құштарлығымен танымал болды. Көп ұзамай оның киім стилін Германия империясының көптеген әйелдері көшірді. Тойдан кейін тәжді ханзадалар жұбы Потсдамдағы Мәрмәр сарайында жазды өткізді. Әр жылдың қаңтар айында сот маусымының басталуымен, жұбайлар Берлиндегі Унтер-ден-Линдендегі тәжді ханзада сарайына оралатын. Сецилияның алғашқы баласы 1906 жылдың 4 шілдесінде дүниеге келді және дәстүрлі Хогенцоллерн есімі Вильгельм берілді. Сол кезде Германия монархиясы өте тұрақты болып көрінді. Дегенмен, жеке өмірінде ол өте жарық мінезді болды және қарсылықты қабылдамайтын. Бірақ, тәжді ханзаданың көзінің жолсыздығы мен билеп-төстеуші мінезінен кейін, некенің астында жарықтар пайда болды. Ол бірнеше рет қатынай бастады, бұл күйеу мен әйел арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді – бірде ол әйеліне соңғы махаббаты туралы айтқанда, ол өзін суға батыруды ойлады. Күйеуінің адалсыздығына қарамастан, Сецилия 1917 жылға дейін алты бала туды. Олар:

Пруссияның принці Вильгельм (1906–1940); Доротея фон Сальвиатиге үйленген, балалары бар. Пруссияның князі Людвиг Фердинанд, Гогенцоллерн үйінің басшысы (1907–1994); Ресейдің Кира Кирилловнасына үйленген, балалары бар. Пруссияның принці Губерт (1909–1950); баронесса Мария фон Гумбольдт-Дахроденге үйленген, балалары жоқ; Кёстрицтің принцессасы Магдалена Рейске үйленген, балалары бар. Пруссияның принці Фридрих Георг (1911–1966); леди Бригид Гиннеске үйленген, балалары бар. Даун синдромымен туған Пруссияның принцессасы Александрина (1915–1980). Пруссияның принцессасы Сецилия (1917–1975); американдық сәулетші Клайд Кеннет Харриске үйленген, балалары бар. Ол өзі барон Отто фон Дунгернмен (1873–1969) құмарлыққа берілді, ол күйеуінің адъютанты болды – бірде Дунгернмен бірге жатуға тырысты. Дунгерн де сарайда басқа әйелмен қарым-қатынаста болғанын білгенде, ол күйеуіне мойындады, ол оған: «Тек менің императорлық шаңырағына (әкесі, кайзер Вильгельм II) деген құрметім сені тозаңға айналдырмауыма кедергі келтіреді» деп отставкаға жіберді.

Неміс ханшайымы ретінде әсер ету

Сесилия әйелдер білімін дамытуды қоса алғанда, көптеген салаларда елеулі әсер етті. Оның есімімен бірнеше мектеп және жол аталды. 1906 жылдың 6 желтоқсанында ханшайым AG Vulcan Stettin кеме жасаушылығында «SS Kronprinzessin Cecilie» атты Lloyd компаниясына тиесілі кеменің суға түсіру рәсімін өткізді. Бала кезінен теңізге құштар болған Сесилия үшін бұл оқиға зор қуаныш пен мәртебе әкелді. 1910 жылдың соңында жұбайлар Цейлон, Үндістан және Египетке сапар жасады. Берлиндегі Сесилияның өмірі әскери шерулерге қатысу, салтанатты банкеттер, ресми шаралар және басқа да сарай талаптарымен, соның ішінде шетелдік сарайларға мемлекеттік сапарлармен, оның ішінде Австрия императоры Франц Йозефтің Венадағы сарайына барумен толы болды. 1911 жылдың мамыр айында Сесилия мұрагер ханзадамен бірге Санкт-Петербургтегі Ресей императорлық сарайына барды. Сапар Ресей патшасының туған күнімен бірге өтті. 1911 жылдың маусымында Букингем сарайында король Георг V және королева Мэриге Лондонға сапар жасады. Лондондық «The Sphere» суретті журналы бұл сапарды «тәжді киюге келген біздің сүйікті қонақтарымыз» деп баялады. Королева Мэри императорлық жұбайға ерекше жақын болды және 1953 жылы қайтыс болғанға дейін неміс мұрагер ханшайымымен байланысын үзбеді. 1911 жылы Лондонға жасаған сапары Германия империясының өкілі ретінде Сесилияның соңғы сапары болды.

Революция және неміс монархиясының құлдырауы

Соғыстың соңғы жылы саяси және экономикалық жағдай үмітсіздікке ұшырады. 1918 жылғы 6 қарашада жаңа неміс императорлық канцлері Баден князі Максимилиан министр Вильгельм Сольфпен кездесіп, неміс империясының болашағын талқылады. Олардың екеуі де монархияның тек қана император мен оның ұлы – мұрагер ханзаданың орнынан бас тартуы және мұрагер ханшайым Сесилияның кіші ұлының номиналды билікпен регенттік құру арқылы ғана сақтала алады деген пікірде болды. Алайда, бұл идея Фридрих Эберт канцлер болғаннан кейін және бірнеше күн өткен соң республика жарияланғандықтан тез арада жойылды. Император да, мұрагер ханзада да бейтарап Нидерландқа саяхаттап, босқындар статусын іздеді. Соғыстың соңында Германия жеңілген кезде монархия құлады. Сесилия кішкентай балаларымен революциялық кезеңде Потсдамда тұрды. Ол балаларымен Сесилиенхофтан көшіп, анасымен салыстырмалы түрде қауіпсіз Жаңа сарайға барып қосылды. Осы жерде императрица Августа Виктория келініне: "Революция болды. Император тақтан бас тартты. Соғыс жеңіліспен аяқталды", – деді.

Республикадағы өмір

Бұрынғы мұрагер ханшайым өзінің отбасы мен Германияның алдында тұрған жаңа саяси жағдайға қатысты тек қана шынайы көзқарас танытты. Бұрынғы император күйеуіне қосылу үшін елден кетіп қалды. Тақ ханшайымы да осылай етуге дайын еді, бірақ мүмкін болса, Германияда балаларымен бірге қалуға ниеттенді. Оған рұқсат берілді және 14 қарашада ол Жаңа сарайдан сырттай шығып, жеке үйіне, Сесилиенхофқа оралды. Кейіннен жағдай өзгеріп, Сесили үйдегі қызметкерлердің санын 50 пайызға қысқартты. Балаларының тәрбиешісі де қызметтен кетті, нәтижесінде оның екі үлкен ұлы, князьдер Вильгельм мен Людовик Фердинанд, алғаш рет жақын маңдағы мектепте күндізгі оқушылар ретінде оқыды. Сесили Германия халқының қиын жағдайына шын ниетпен көңіл бөлді. Берлиндегі Неміс әйелдер одағының жолдауына жауап ретінде бұрынғы мұрагер ханшайым: "Маған ешқандай жанашырлық қажет емес. Менде кез келген неміс әйелінің басына түсетін бақытты жағдай бар, балаларымды жақсы неміс азаматтары ретінде тәрбиелеу мүмкіндігі". Вильгельмге Германияға қатаң қуғын-сүргіннен 1923 жылы ғана оралуға рұқсат етілді. Бұрын оған бару қиын болатын. Бақытымызға орай, Гогенцоллерндер отбасы әлі де Германияда жеке меншігі бар еді, өйткені 1920 жылы қарашада Гогенцоллерндер отбасы мен Пруссия мемлекеті арасында жасалған уақытша келісімге сәйкес. Қазіргі Польшаның Силезия аймағында орналасқан 10 000 гектар жерді өңдеуге болатын Оэльс қамалы Сесилияның отбасына едәуір табыс әкелді. Күйеуі болмаған кезде, Сесилия бір кездері билік еткен Хогенцоллерн әулетінің жетекші тұлғасына айналды. Бұрынғы мұрагер ханшайым Нидерландыдағы Доорнға жер аударылған қайын атасынан айырмашылығы, империяның қалпына келтірілетініне ешқандай сенімділік танытпады. Оның қайтып келуі мүлдем мүмкін емес еді. 1923 жылдың тамызында Густав Стресманн Веймар Республикасының канцлері болып сайланғанда, бұрынғы мұрагер ханзада үшін келіссөздер басталды. 1923 жылы 13 қарашаның кешінде Сесилия күйеуін Оэльс қасабасында кездестірді. Бір-бірінен ұзақ жылдар бөлек өмір сүргендігі мен Вильгельмнің мінез-құлқы некелерін тек қана формалдыққа айналдырды, бірақ Сесили тіпті алыстан да отбасын сақтап қалуға бел буды. Ол көбінесе Потсдамдағы Сесилиенхофта, ал күйеуі Силезияда тұратын. Ерлі-зайыптылар отбасылық үйлену тойы, балаларды бекіту, шомылдыру рәсімдері және жерлеу рәсімі сияқты отбасылық бірлік үшін қажет болған кезде ғана бірге болады. 1927 жылы Гогенцоллерндер мен Пруссия мемлекеті арасында соңғы қаржылық келісімге қол жеткізілді. Сесили бірнеше қайырымдылық ұйымдары, мысалы, Королева Луиза қоры, Отанның әйелдер одағының төрағасы және Сент-Джон орденінің ханымдары сияқты белсенді болды, сонымен қатар саяси араласудан аулақ болды. 1933 жылы Адольф Гитлер басқарған нацистік партия билікке келгеннен кейін, осындай қайырымдылық ұйымдарының барлығы таратылды.

1933-1939 жылдардағы нацистік Германияның билігі кезінде

1933–1945 жылдары Сесили Сесилиенхофта жеке өмір сүрді. Оның үлкен ұлы Вильгельм 1933 жылғы 3 маусымда Доротея фон Сальвиатиге үйленген кезде болашақ мұрагерлік құқығынан бас тарды. Бұл Доротеяның текті патшалық әулеттен еместігіне байланысты болды. Патшалық үй ресми түрде жойылғанымен, оның қатаң ережелері күшінде қалды. Бұрынғы тәж мұрагері мен ханшайым өз ұлын қуғынға ұшыраған кайзерден гөрі жақсырақ түсінді. Сесили бұл жағдайға бейімделіп, оны жақсы қабылдады және 1934 жылғы 7 маусымда алғаш рет әже болғанда қуанды. 1935 жылы Сесилияның екінші ұлы экономика білімін алғаннан кейін, АҚШ-та Ford Motor Company компаниясында механик болып жұмыс істеді, сосын Lufthansa компаниясына өтті. Оның үшінші ұлы Хубертус шаруашылықпен айналысқаннан кейін әскерге, одан соң ұшқыш болу үшін әуе күштеріне қосылды. Кіші ұлы Фридрих жеке кәсіппен айналысты. 1938 жылғы мамыр айында ханзаде Людовик Фердинанд Ресейдің болашақ тағына үміткер Ұлы князь Кирилл Владимировичтің қызы, Ұлы князесі Кира Кирилловнаға Сесилиенхофта үйленді. Бұл 1939 жылғы қыркүйекте соғыс басталғанға дейін отбасының өткізген соңғы маңызды шарасы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйек айында Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Сесилияның отбасы мен Германия үшін салыстырмалы түрдегі тыныштық аяқталды. Сесилияның 24 жастағы жүрекжары, принц Оскар, Польшаға басып кіргеннен кейін бес күн өткен соң қаза тапты. Тағы бір қайғылы оқиға 1940 жылдың 23 мамырында Францияның Валенсиен қаласында Вильгельм шайқаста қаза тапқанда болды. Ол 26 мамырда Нивельдегі госпитальде көз жұмды. Оның қосылу рәсімі 29 мамырда Потсдамдағы Бейбітшілік шіркеуінде өтті. 50 000-нан астам адам оның әжесі, бұрынғы императрица Августа Викторияның қабірінің жанындағы Ескі ғибадатханасына, соңғы демалыс орнына дейін жол бойы тұрды. Батырларша қаза тапқан ханзадаға деген құрметтің үлкен саны Адольф Гитлерді алаңдатты және ашуландырды. Осының салдарынан, бұрынғы неміс әулеттерінен ешбір ханзада майданға жіберілмеді және 1943 жылы Гитлер оларды қарулы күштерден босатуға бұйрық берді. 1941 жылы бұрынғы кайзер Вильгельм II қайтыс болды. 55 жасқа келгенде Сесилияның күйеуі Гогенцоллерн әулетінің басшысы атанды. Монархия тұсында бұл Сесилия мен оның күйеуі үшін үлкен өзгеріс болғанымен, бұл өзгеріс нацистік Германияның басшысынан қауіпті болуы мүмкін еді. Осы кезеңде Сесилия күйеуімен бірге Берлиннің қауіп-қатерінен алыс, тыныш өмір сүру үшін Ольс сарайына көшіп, уақытын өткізді. Тіпті пойызбен астанадан 30 минуттық қашықтықта орналасқан Потсдам да тым жақын болды. Соғыс нашарлаған кезде Сесилия отбасымен бірге Кеңес әскерінің шабуылынан қашып, 1944 жылдың желтоқсан айында Рождествоны тойлаған Потсдамға оралды. Бұл оның сүйікті үйінде өткізген соңғы мереке болды. 1945 жылдың ақпан айында Сесилия Сесилиенхофты соңғы рет тастап кетті.

Соңғы жылдар

1945 жылы ақпанда Сесилия Кеңес Армиясынан қашып, Бавариядағы Бад-Киссингендегі доктор Пол Сотье (Кайзер Вильгельм II-нің жеке дәрігері) Фюрстенхоф санаториясына келді. 1946 жылдың 20 қыркүйегінде ол 60 жасқа толып, тойлады. Бұл мерекеге күйеуі мен балаларының бір бөлігі қатысты. Вильгельм Хечингендегі шағын үйге қоныстанды. 1950 жылдың 8 сәуірінде тағы бір қайғыға ұшырады – ұлы Хьюбертус аппендициттен көз жұмды. 1951 жылдың басында бұрынғы мұрагер ханзаданың денсаулығы нашарлап, 20 шілдеде дүниеден өтті. 26 шілдеде Хогенцоллерн сарайында оның жерлеу рәсімі өтті, ол марқұм Хьюбертустың күлін сақтаған урнаның жанына жерленді. Ұлы Луи Фердинандтың қолынан ұстап, Сесилия күйеуімен соңғы рет қоштасты. Ол 1952 жылға дейін Бад-Киссингенде тұрды, содан кейін Штутгарттың Фрауенкопф ауданындағы пәтерге көшті. 1952 жылы Сесилияның «Еске алулар» атты естеліктері жарық көрді. Жазылу мен достық қарым-қатынасты нығайту мақсатында, бұрынғы мұрагер ханшайым Сесилия 1952 жылдың мамыр айында Англияға сапары барысында король Георг V-нің жесірі, Мэри патшайыммен кездесті. Сесилия ұлы Фредериктің қызы, Пруссия принцессасы Виктория Маринаның крещение рәсіміне қатысу үшін алғаш рет сапар шекті. Содан кейін тағы бір қайғы орын алды – Сесилияның қарындасы, Данияның ана патшайымы, королева Александрин сол жылдың 28 желтоқсанында қайтыс болды. 1953 жылдың 3 қаңтарында Сесилия Даниядағы Роскилде соборында өткен жерлеу рәсіміне қатысты. Осы оқиғадан кейін бұрынғы ханшайым толыққанды жазыла алмады. Ол отбасының көмегімен күресіп, 1954 жылдың 6 мамырына дейін өмір сүрді, содан кейін Бад-Киссингенге сапары кезінде дүниеден өтті. Бұл күні оның қайтыс болған күйеуінің 72 жылдығы еді. 1954 жылдың 12 мамырында оның жерлеу рәсімі өтті және оның денесі Хогенцоллерн сарайының аумағында мұрагер ханзада Вильгельмнің қабіріне жақын жерленді.