Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд суретші-карикатурисі Уильям "Бад" Нилл (5 қараша 1911 – 28 тамыз 1970) 1940-1960 жылдар аралығында Глазго қаласындағы бірнеше газет үшін карикатуралық жолақтар салған шотланд суретшісі. Оның қайтыс болғаннан кейін, оның туындылары әлемдік деңгейде культты мәртебеге ие болды.
Scottish cartoonist
William "Bud" Neill (5 November 1911–28 August 1970) was a Scottish cartoonist who drew cartoon strips for a number of Glasgow based newspapers between the 1940s and 1960s. Following his death, his work has attained cult status with a worldwide following.
Ерте өмір
Партик қаласында Уильям Нилл болып туған ол, көп ұзамай отбасымен Айрширдегі Трон қаласына көшіп барды. (Оны Айрширден шыққан ақын Уильям Ниллмен шатастыруға болмайды). Сол жерде өскен жас Нилл сенбі күндерін жергілікті кинотеатрда өткізетін, әсіресе үнсіз фильмдердегі батырлардың жұлдызы Уильям С. Харттың оқиғаларына әдемі қызығушылық танытар еді. Бұл оқиғалар Ниллдің балалық шақтағы қиялын қанаттандырып, оның болашақ мансабына үлкен әсер етті. Балалық шақтағы тағы бір үлкен құмарлығы – жылқыға деген сүйіспеншілік. Көміртекті экранның жұлдыздарын тамашалағанда, Ниллді жергілікті ат қорасында жиі көруге болар еді, онда ол жылқыға мініп жүру мүмкіндігі үшін қораны тазалау және жылқыға күтім жасау жұмыстарын атқарды. Мектепті бітіргеннен кейін, ол өнер саласында өте жақсы нәтижелер көрсетіп, Глазгоға оралып, Глазго өнер мектебінде коммерциялық өнер курсына қабылданды.
Born as William Neill in Partick, he moved with his family shortly thereafter to Troon in Ayrshire. (He is not to be confused with William Neill, the poet, also from Ayrshire originally). Growing up there, the young Neill would spend his Saturdays at the local cinema, and was particularly enthralled by the adventures of silent movie Western star William S. Hart. These experiences fuelled Neill's childhood imagination, and proved to be a formative influence for his future career. His other great passion in childhood was a love of horses. When not watching the stars of the silver screen, Neill would often be found at the local stables where he bartered some mucking out and grooming duties in return for the opportunity to ride the horses. After leaving school, where he excelled at art, he returned to Glasgow and enrolled for a course in commercial art at Glasgow School of Art.
Кәсіби мансап
1930 жылдардың соңында Нилл бір жыл бойы Канадада тұрып жұмыс істеді. Ол сол тәжірибеден көп нәрсе үйренді, Солтүстік Америка газет карикатурашыларының шеберлігіне куә болды. Шотландияға оралғаннан кейін Екінші дүниежүзілік соғыста артиллерист болып қызмет етті, бірақ жарақат алып, әскерден босатылды. Глазгоға қайтқан соң, уақытша автобус жүргізушісі болып жұмыс істеді. Осы кездегі тәжірибесі оны қаланың "каурстары" (трамвайлар) мен олардың "клиппилері" (әйел кондукторлар) бейнеленген "қалта мультфильмдері" сериясын жасауға итермеледі. 1944 жылы Нилл Глазго кешкі газеті үшін Глазго өміріне арналған мультфильмдер сериясын бастады. Оның өткір әзіл-қалжыңдары жергілікті соғыс кезеңіндегі көзқарастарға назар аударды және Глазго тілінің бай қорын пайдаланды. Олар жиі "кішкентай әйелдерді" ("wee wifies") көрсететін, алғашқы мультфильмдерде соғыс туралы әңгімелесетін ("Маған Гитлердің жаман қарақшы екенін айтады") және жеңіс туралы ("Егер мені сұрасаңдар, оны ешқашан ұстамайды. Өзінің Люфтваффе ұшақтарының біріне мініп, Тибетке немесе Эдинбургке қашады") пікір білдіретін. Кейінгі мультфильмдерде олар өздерінің "балалары" ("wean") туралы әңгімелесті (біреуі жылап тұрған сәбиін құшақтап: "Бұл оның тістері, иә. Өте қиын. Тіс шығарған аю сияқты") және демалыс күндері Клайд кемелерімен "суға түсетін" ("doon the watter") болды: біреуі яхта блейзері мен офицерлік фуражкасы киген әдемі киінген адамды "Яффаят? Не дейсің?" деп сұраққа тартып мазалады. Ниллдің ең танымал кейіпкерлері алғаш рет 1949 жылдың қаңтарында Evening Times газетіндегі мультфильмдер жолағында пайда болды. Калтон Крик шерифі Лобей Доссер – газетте 1956 жылға дейін жарияланған есте қаларлық серия. 1950 жылдардың соңында Sunday Mail газетінде одан әрі оқиғалар жарияланды. Бұл жолақ глазголықтардың арасында өте танымал болды және ол үнсіз кезеңдегі батыс фильмдерінің оқиғалық стилін дәстүрлі Глазго сахналық юморымен, әсіресе пантомимамен біріктірді. Оның әуесқойлық ойын-сауықтары мен сюрреалистік суреттері уақыт өте келе сақталды және қазір жанкүйерлердің көпшілігін тартады. G. I. Келіншегі жиі қалта мультфильмдерінде пайда болады және Лобей Доссер сериясындағы ұзаққа созылған кейіпкерге айналады, әрқашан Аризонада "баласымен" ("wean") бірге тұрады (баласы, болашақта Нед деп аталады), әрқашан "Сендердің біреулерің Пертикке бара жатыр ма?" сияқты жалбарынулы сөздермен көлік іздеуге тырысады. (G. I. Келіншегінің қола мүсіні қазір Partick станциясында (теміржол және метро), SPT тапсырысымен және Рональд Макколл мүсіншілігімен орнатылған.) Нилл сол кезде театрға жиі баратын, ал бұл кейіпкер, мүмкін, Томми Морганның танымал сахналық кейіпкері Биг Бини, G.I. Соғыс келіншегінен шабыттанған. Глазголық сахналық комедияшының қала мәдениетін пародизациялаушы пантомима стилі Ниллдің назарынан тыс қалған жоқ және оның ең танымал мультфильмдеріне әсер етті.
In the late 1930s Neill lived and worked in Canada for a year. He learnt a great deal from the experience, observing the sophistication of the North American newspaper cartoonists. On his return to Scotland he served as a gunner in the Second World War, but was injured and invalided out of the service. Back in Glasgow, he took up temporary employment as a bus driver. His experiences there led him to develop a series of "pocket cartoons" depicting the city's "caurs" (tramcars) and their "clippies" (female conductors). In 1944 Neill commenced a series of cartoons for the Glasgow Evening Times, themed around Glasgow life. His wry observational humour focused on local wartime attitudes, and plundered the rich resource of the Glasgow vernacular. They frequently featured "wee wifies", in the early cartoons gossiping about the war ("They tell me yon yin Hitler's a richt bad rascal an' a' ") and victory ("if ye ask me, they'll never catch him. He'll tak' yin o' his Luftwuffy airyplanes and scram tae Thibet or Edinbury "). In later cartoons they discussed their wean (one clutching her girning [crying] baby says "It's his teeth, aye. Awfy crabbit. Like a bear wi' nae fags." ) and went "doon the watter" on Clyde steamers for their holidays: one irritating a smartly dressed man in yachting blazer and officer's cap by quizzing him "Yaffayat? Whityatyaffa?". Neill's most famous characters first appeared in the Evening Times cartoon strip in January 1949. Sheriff Lobey Dosser of Calton Creek was a memorable series that ran in the newspaper until 1956. Further adventures were published in the Sunday Mail in the late 1950s. The strip was extremely popular with Glaswegians and it merged the adventurous style of the silent era western movies with traditional Glasgow stage humour, particularly pantomime. The outrageous puns and surrealistic drawings have endured over time and now attract a cult following. The G. I. Bride frequently featured in the pocket cartoons, and became a long running character in the Lobey Dosser series, always standing in Arizona with her "wean" in her arms (her baby, prophetically called Ned), invariably trying to thumb a ride with plaintive cries like "Ony o' youse blokes goin' the length o' Pertick?". (A bronze statue of the G. I. Bride is now in Partick Station, (Rail and Underground), commissioned by SPT and sculpted by Ranald MacColl.) Neill was a regular theatregoer at the time, and this character was probably inspired by Tommy Morgan's popular stage character, Big Beenie, the G. I. War Bride. The popularity of the Glasgow stage comedian's pantomime style parodies of the city's culture was not lost on Neill, and was to influence his best known cartoon strip.
Лоби Доссер
Шығармадағы Калтон-Крик (Калтон – Глазго қаласының ауданы) Аризона штатындағы бір шалқарада орналасқан делінген, бірақ оның тұрғындарының бәрі Калтон ауданынан келген Глазголықтар еді және Глазго акцентімен сөйлейтін. "Лобей Доссер" – шағын денелі, сақалды Калтон-Крик шерифі еді, ол "Эль Фиделдо" (Элфи) деп аталатын, екі аяқты шабыс жолдары бар шаңғысының көмегімен заң мен тәртіпті сақтап, азаматтарды "Ранк Баджин" ("өте жаман жігіт") атты жаман адамның зұлымдық жоспарларынан қорғауға тырысты. Кейіпкерлердің аттары Глазго сөйлеу тілінен алынған және көбінесе Глазголықтар ғана түсіне алатын. Нейлдің бала кезінде батыс фильмдерін көруі және соғыс кезеңіндегі театр мен пантомимаға құштарлығын ескеретін болсақ, "Лобей" комикстері сол жанрдың көптеген стильдік ерекшеліктерін көрсеткені таңқаларлық емес: жақсылық пен жамандықты сәйкесінше ақ және қара түстермен бейнелеу, "Ранк Баджиннің" үлкен зұлымдық схемалары және "Фейри Наффтың" ұйқастырып айтуы жақсы мысалдар. 1950 жылдардың басында "Лобей" эскизі Глазгодағы "Азаматтар театрында" қойылған "Қызыл Жарқын" (Красная Шапочка) спектакліне енгізіліп, оған жауап ретінде ризашылық білдірілді.
The fictional Calton Creek (Calton is a district of Glasgow) was an outpost of the wild west, supposedly located somewhere in Arizona, but its inhabitants were all Glaswegians from the Calton area and spoke with Glasgow accents. "Lobey Dosser" was the pint sized, whiskered Sheriff of Calton Creek who, assisted by "El Fideldo" (Elfie), his resourceful two legged horse, strove to maintain law and order and protect the citizens against the evil plans of "Rank Bajin" ("rank bad yin/one"). The character names drew heavily on the Glasgow vernacular and were often only comprehensible to Glaswegians. Given Neill's childhood exposure to early Westerns, and his passion for wartime theatre and pantomime, it was no surprise that the Lobey strips exhibited many of those genre's stylistic devices: depiction of good and evil as white and black respectively, the overblown evil machinations of "Rank Bajin" and the rhyming speech of "Fairy Nuff" are good examples. The compliment was repaid in the early 1950s when a Lobey sketch was included in a production of Little Red Riding Hood at the Citizen's Theatre in Glasgow.
Мұра
Нейлдің шығармаларының зор танымалдылығы Лоби Доссер әңгімелерінің шағын бір шиллингтік кітапшалар түрінде жарық көруіне себеп болды. Ал, комикс аяқталғаннан кейін он жыл өткен соң да ол әлемнің түкпір-түкпірінен осы аса сирек кітаптардың біреуін сатып алуға тырысатын жанкүйерлерден сұраныстар ала берді. 1970 жылдардың ортасында Глазго суретшісі Рональд Макколл оның өмірбаяны үшін материал жинауға кірісті. Daily Express Глазгодағы баспаханасын жапты, нәтижесінде Нейлдің түпнұсқа жұмыстарының ондаған қоқыс қаптары тасталып кетті. Әйқайымызға орай, тағы бір жергілікті суретші Калум Маккензи, Глазго полиграфиялық студиясы мен галереясының директоры, осы жұмыстардың бір бөлігін тауып сақтап қалды, олар кейіннен «Шотландия карикатуристері» (1979) көрмесінде көрсетілді. Глазгоның Еуропа мәдениет жылында Рональд Макколл Глазго өнер галереясы мен мұражайында Бадтың шығармаларының, соның ішінде жарияланбаған туындыларының толық көрмесін ұйымдастырды. Сол кездегі директор Джулиан Спэлдинг бұл көрмені сол жылдың ең танымал көрмелерінің бірі деп атады.
The immense popularity of Neill's work led to the Lobey Dosser stories being published as small one shilling booklets, and a decade after the strip ended he was still getting enquiries from around the world from fans desperately trying to purchase one of these increasingly rare volumes. By the mid 1970s Glasgow artist Ranald MacColl had begun collecting material for a biography. The Daily Express closed its Glasgow print works and dozens of bin bags of Neill's original work were thrown out. Fortunately, another local artist Calum MacKenzie, Director of The Glasgow Print Studio and Gallery, found and saved some of the works, which eventually were exhibited in the exhibition, The Scottish Cartoonists (1979). During Glasgow's European Year of Culture, Ranald MacColl organised a comprehensive exhibition of Bud's work, including unpublished pieces, at Glasgow's Art Galleries and Museum. Julian Spalding, the Director at this period, pronounced the show one of the most popular of that year.
Партик станциясындағы Г.И. Қалыңдық мүсіні
Шотландияның 2009 жылғы «Үйге оралу» мерекесінің аясында Strathclyde Passenger Transport (жеке демеушімен бірлесіп) жаңадан жөнделген Партик теміржол стансасы үшін Американдық әскери неке қиған қалыңдық пен оның «баласының» қоладан жасалған мүсінін тапсырыс берді. Мүсінші қайтадан Рэнальд Макколл болды, ол суретші/дизайнер және Нилдің туындыларының жанкүйері, ол бұрын оның еңбектерінің үш кітабын жинақтап/жариялаған еді. Бұл туындының және оның орнатылуының негізгі идеясы – «Үйге оралу жылының» ресми мерекесіне орай Американдық әскери неке қиған қалыңдықтың өз үйіне оралуы болды.
As part of the events for Homecoming Scotland 2009, Strathclyde Passenger Transport (in conjunction with a private sponsor) commissioned a bronze statue of the G. I. Bride and her "wean", for the newly renovated Partick railway station. The sculptor was again Ranald MacColl, an artist/designer and avid fan of Neill's work who had compiled/published three books of his work in the past. The underlying idea of the work and its installation was the eventual homecoming of the G. I. Bride on the official Homecoming Year.
Қабырғалық
2017 жылы Глазго қаласының Калтон ауданына көрінетін жаңа қабырға суреті салынды. Ол Бэйн көшесіндегі, G40 мекенжайындағы Биллдің құрал дүкенінің қабырғасында орналасқан.
In 2017 a new mural was added overlooking the Calton area of Glasgow. It is situated on the wall of Bill's Tool Store on Bain Street G40.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
Глазголық жазушы Кристофер Брукмайр 2001 жылы жарық көрген "Биг Бой істеді де қашып кетті" романында және 2008 жылғы "Тозақтағы қар добы" романында Бад Нилдің кейіпкерлеріне, сондай-ақ оның мүсініне сілтеме жасады. Екі кітаптың да басты қарсыласы Саймон Даркорт – полицияға "Қара Рух" деп белгілі террорист, ол жасаған қырғындардың орнында Ранк Баджиннің суреті салынған "визиткаларын" қалдырады.
Glaswegian author Christopher Brookmyre made reference to some of Bud Neill's characters, as well as the statue, in his 2001 novel A Big Boy did it and Ran Away and again in his 2008 novel A Snowball in Hell. Simon Darcourt, the main antagonist in both books is a terrorist who is known to the Police as The Black Spirit and literally leaves "calling cards" at the scenes of his massacres bearing the image of Rank Bajin.
Қайта жариялау
1992 жылы Рональд Макколл «Лобидің кішкентай ұлы!» кітабын жариялады, онда бес сирек шиллингтік кітапша қайта басылды және қысқаша өмірбаяны қоса берілді. Оқиғалар газетте жарияланған тәртіппен емес, логикалық тәртіппен ұйымдастырылған, және Лобидің қашқын сәби ретінде қарақшы кемесімен Аризонаға қалай келгені туралы әңгімесімен басталады, соның ішінде ол шөл аралында «канибалдармен» кездеседі ("Ол оны жеп қояды!") – олардың Клайдбанктен келгені шығады және оларды экспедицияға алып кетеді, онда олар екі аяқты жылқылардың сирек табылын табады. Бір кішкентай жылқы «құлаудан сарсылып» ("Ойбай, жас бие құлап кетті, жарайды!") қалғанда, Лоби оны құтқарады, және екеуі ажырамас дос болады. Нейл, көпке жария етпестен, Эльфи төрт аяқ салу қиын болғандықтан басталғанын қарапайым түрде мойындады. Осы кітаптан кейін «Бад Нилдің сиқыры!» кітабы жарық көрді, онда тағы да өмірбаяны жазылған, сонымен қатар жылдар бойы өзгерген тақырыптары мен стильдерін көрсететін көптеген қалталық карикатуралардың іріктелген жинағы бар. «Кішкентай ұлдың одан әрі оқиғалары» кітабында қола мүсіннің тарихы алғы сөзбен баяндалады және тағы бес шиллингтік кітапша қайта басылды. Бұл оқиғалар стилі жағынан біркелкі емес, кейбіреулерінде реалистік суреттелген кейіпкерлер оның мультфильмдік кейіпкерлерімен араласады, бірақ Нилдің ерекше юморы мен қалам мен қара сыямен жасалған шеберлігінің көптеген мысалдарын ұсынады.
Also in 1992, Ranald MacColl published Lobey's the Wee Boy! reprinting five of the rare shilling booklets together with a brief biography. The stories are set in a logical order rather than in the order they appeared in the newspaper, and start with Lobey's tale of how he came to Arizona as a runaway baby on a pirate ship, including his adventures on a desert island meeting "cannibals" ("He cannibal eve it!") who turn out to be from Clydebank and take him on an expedition during which they find a rare herd of two legged horses. When a wee horse is "stunned wi' fallin" ("Haw, there a wee foal fell, well!") and is rescued by Lobey, the two become inseparable. Less publicly, Neill modestly claimed that Elfie began because four legs were too much trouble to draw. This book was followed by Bud Neill's Magic! again with biographical notes, and with a selection from the many pocket cartoons, showing their changing subjects and styles over the years. Further Adventures of the Wee Boy tells the story of the bronze statue in a foreword, and reprints a further five of the shilling booklets. These stories are patchy in style, including some where more realistically drawn characters mix with his cartoon figures, but give more examples of Neill's quirky humour and fine touch with pen and lamp black ink.