Кіріспе

Rubus hawaiensis өсімдік түрі, сондай-ақ Акала деп аталады, Гавайиге ендемиялық, Гавайилік малина деп белгілі екі түрдің (R. macraei) бірі болып табылады. Ол Кауаи, Молокай, Мауи, Оаху және Гавай аралдарындағы мезиктік және ылғалды ормандарда өседі. Көптеген аймақтарда сирек кездеседі, бірақ кейбір жерлерде (мысалы, Халеакаланың Жоғарғы Кулау Гапы мен Лаупахоэхое табиғи қорығында) жер асты өсімдігінің басым бөлігін құрайды. Гавайидің тағы бір түрі – Rubus macraei-ге сырттай ұқсағанмен, екеуінің де Гавайиге жеке таралып келгендігі айтылады.

Сипаттама

Rubus hawaiensis – жапырақты бұта, көбінесе тік немесе (ұзын болғанда) иілген өркендерден тұрады, ұзындығы шамамен жетеді. Жапырақтары күрделі, үш жапырақшадан тұрады. Жемісі қызыл, ірі (ұзындығы және еніне дейін), жеуге жарамды, бірақ көбінесе желмейді, себебі қышқыл және аздап ащы. Көптеген жағдайларда тікенсіз ("тікенсіз") деп сипатталғанымен және аралдық өсімдіктерде қорғаныс қабілетінің жоғалуының мысалы ретінде жиі пайдаланылса да, көптеген өсімдіктердің, кем дегенде жас кезінде, жұқа тікендері болады. Өркен өскен сайын қабықтың сыртқы қабаты түсіп, тікендермен бірге кетеді. Тамаққа жарамды малинаның "тікенсіз" сорттарын шығаруға деген қызығушылық (мүмкін, тіпті алыс туысқан түрлермен де, себебі көптеген Rubus түрлері оңай будандасады) континенттік Rubus түрлерінің бірнеше түрінің енгізілуіне әкелді, олар кейіннен өсіруден қашып, қауіпті зиянкестерге айналды. Оларға сары Гималай малинасы, Rubus ellipticus, және Флорида тікенді қара жидегі, R. penetrans (R. argutus) жатады.

Әсері

Рубус түрлерінің екі түпкілікті түрмен қатар инвазивті шетелдік түрлерінің кездесуі биологиялық бақылау мәселесін талқылауға алып келді. Атап айтқанда, шетелдік түрлерді бақылауға қабілетті агентті жіберудің дұрыс-бұрыстығы, тіпті ол түпкілікті түрлерге елеулі зиян келтірсе де, егер соңғылары эволюциялық дамудың маңызды бөлігі болмаса және көптеген экожүйелердің құрамында басты рөл атқармаса. Кейбір адамдар бүкіл экожүйені сақтау үшін шағын бөліктен бас тартуға болады десе, енді біреулер адамдардың бұрынғы әрекеттерінен туған зиянды одан әрі арттырмауы керек екенін айтады.

Мифология

Бұл жидек лиму каланың құрлықтағы баламасы деп есептеледі. Екеуі де Кумулипода айтылғандай, жаратылыстың бірінші кезеңінде (ва) пайда болған.