Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Туфа ханшайымы (; жеке аты белгісіз) (қайтыс 423) – қытайлық Батыс Цинь династиясының ханшайымы болған. Оның күйеуі – Чифу Чипан (Вэньчжао ханзадасы). Ол Оңтүстік Лян әулетінің соңғы билеушісі Туфа Рутанның (Цзин ханзадасы) қызы еді. Ол Чифу Чипанға қашан үйленгені толыққанды белгісіз. Мүмкін, шамамен 400 жылы, Чифу Чипанның әкесі Чифу Киангуи (Вуюань ханзадасы) қысқа мерзімге өзінің ағасы Туфа Лилугуға (Кан ханзадасы) бағынып, Чифу Чипан мен оның бауырларын кепіл ретінде қалдырғаннан кейін, Кейінгі Цинь династиясына қашқанда үйленген болуы мүмкін. Бұл туралы сол жылы, Чифу Чипан Кейінгі Циньге қашып, әкесіне қосылуға тырысқанда, бірақ Туфа Лилугу оны қайта ұстағанда, Туфа Рутан оның өлім жазасын тоқтатуға қарсы сөйлеген кезде айтылған болуы мүмкін. Сонымен қатар, 402 жылы Чифу Чипан сәтті түрде Кейінгі Циньге қашып кеткенде, Туфа Рутан оған әйелі мен балаларын тапсырды. Дегенмен, ол 414 жылы Чифу Чипан Оңтүстік Лянды жойғаннан кейін және Туфа Рутанды өзіне бағындыруға мәжбүрлегеннен кейін ғана Чифу Чипанға үйленген болуы да мүмкін. Қалай болғанда да, 414 жылдың соңында Чифу Чипан оны ханшайым етіп жариялады. Чифу Чипан бастапқыда Туфа Рутанды құрметті қонақ ретінде қабылдады, бірақ 415 жылы оны жасырын улады. Туфа Рутан не болып жатқанын түсінген соң, балаларын құтқару үшін медициналық көмек алудан бас тартты. Алайда, Туфа ханшайымы мен оның інісі Туфа Хутай (Түкшаш жолбарыс), Туфа Рутанның тақ мұрагері, осы оқиғаны біліп, әкесінің құрметін қорғау үшін Чифу Чипанды өлтіруді құпия жоспарлады. Бірақ 423 жылы олардың қарындасы, Чифу Чипанның сол жақ әйелі, олардың жоспарларын Чифу Чипанға жасырып айтты, содан кейін Чифу Чипан оны және Туфа Хутайды өлімге кесті.
Queen Tufa (; personal name unknown) (died 423) was a queen of the Xianbei led Chinese Western Qin dynasty. Her husband was Qifu Chipan (Prince Wenzhao). She was the daughter of Tufa Rutan (Prince Jing), the last ruling prince of the Southern Liang dynasty. It is not completely clear when she married Qifu Chipan—it could have been around 400, when Qifu Chipan's father Qifu Qiangui (Prince Wuyuan) briefly surrendered to her uncle Tufa Lilugu (Prince Kang), then ruler of Southern Liang and, after leaving Qifu Chipan and his brothers as hostages, fled to the Later Qin dynasty. This could have been hinted at when, later that year, when Qifu Chipan tried to flee to Later Qin to join his father but was recaptured by Tufa Lilugu, Tufa Rutan spoke against his execution. Further, when Qifu Chipan was finally successful in fleeing to Later Qin in 402, Tufa Rutan delivered his wife and children to him. However, it is also possible that she married Qifu Chipan only after Qifu Chipan finally destroyed the Southern Liang in 414 and forced Tufa Rutan to surrender to him. In either case, in late 414, Qifu Chipan created her queen. Qifu Chipan initially treated Tufa Rutan as an honored guest, but had him secretly poisoned in 415. Tufa Rutan, realizing what was happening, refused medical treatment to try to save his children. However, both Queen Tufa and her brother Tufa Hutai (禿髮虎台), Tufa Rutan's crown prince, found out what happened, and they secretly planned to kill Qifu Chipan to avenge their father. In 423, however, their sister, who was Qifu Chipan's left consort, betrayed their plans to Qifu Chipan, and Qifu Chipan had her and Tufa Hutai executed.