Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби философия
Literary philosophy
Космизм – американдық жазушы Х.П. Лавкрафт өзінің көркем шығармаларында дамытып, қолданған әдеби философия. Лавкрафт – астролдық иелену және шетелдік араласу сияқты құпия құбылыстарды қамтитын қорқынышты әңгімелердің авторы. Оның шығармаларының тақырыптары уақыт өте келе осы философияның қалыптасуына септігін тигізді. Космизм философиясы – "әлемде құдай сияқты танылатын ешқандай құдайлық күш жоқ, ал адамдар галактикалық кеңістіктегі өмірдің үлкен схемасында ерекше маңызға ие емес" деген идея ретінде түсіндіріледі. Басты тақырып – адамзаттың түсініксіз, ұлы әлемдегі өзінің маңызсыздығынан сезінетін қорқынышы: ғарыштық бос кеңістіктен қорқу."
Cosmicism is American author H. P. Lovecraft's name for the literary philosophy he developed and used for his fiction. Lovecraft was a writer of horror stories that involve occult phenomena like astral possession and alien miscegenation, and the themes of his fiction over time contributed to the development of this philosophy. The philosophy of cosmicism is explained as the idea that "there is no recognizable divine presence, such as a god, in the universe, and that humans are particularly insignificant in the larger scheme of intergalactic existence." The most prominent theme is humanity's fear of their insignificance in an incomprehensibly large universe: a fear of the cosmic void.
Талдау
Космосизм мен адам центрлі әлемге қарайтын көзқарас үйлесімсіз. Космизм нигилизммен көптеген ерекшеліктерді бөліседі, алайда маңызды айырмашылығы – космосизм адамзаттың және оның іс-қимылдарының маңызсыздығын баса көрсетуге бейім, ал қандай да бір үлкен мақсаттың (немесе мақсаттардың) болу мүмкіндігін толығымен жоққа шығармайды; мысалы, Лавкрафттың Ктулху әңгімелерінде. Басты кейіпкерлерді қорқытатыны – мәннің жоқтығы емес, керісінше, оларды қоршаған кең, бейжай ғаламда ештеңені өзгерте алмайтындарын білу. Лавкрафт әңгімелерінде ғарыштық жаратылыстардың іс-қимылдарына қандай мағына немесе мақсат жүктелген болса да, ол адам кейіпкерлеріне қолжетімді емес. Лавкрафттың космосизмі – ғылым ашқан «шексіз кеңістіктер» деп атаған нәрсеге байланысты адамзаттың өмірлік әлсіздігін сезінуінің және адамзаттың ғаламның кеңдігі мен бос екендігіне тәуелділігіне сенуінің нәтижесі болды. Оның көркем туындыларында бұл идеялар көбінесе фантастикалық, арман тәрізді повестьтермен («Белгісіз Кадатты іздеу», 1927), оның танымал Ктулху мифологиясымен («Ктулху шақыруы», 1928 және басқалары) және кейде юмормен («Герберт Уэст – Жаңғыртушы», 1922) суреттеледі. Лавкрафттың шығармаларындағы космосизмге қатысты жиі кездесетін тақырыптар – ғаламдағы адамзаттың маңызсыздығы және білім іздеудің апатқа ұшырауы. Лавкрафт кейіпкерлері таныс геометрияның жойылуынан ақылдан безіп кетеді. Лавкрафттың туындылары оқырманға беймәлімге деген қорқынышты сезімді ұқтырады, мысалы «Дунвич қорқынышы» және «Дагон» әңгімелерінде, ол белгісіздікті адамзатқа қауіпті угроза ретінде сипаттайды.
Cosmicism and human centric views of the universe are incompatible. Cosmicism shares many characteristics with nihilism, though one important difference is that cosmicism tends to emphasize the insignificance of humanity and its doings, rather than summarily rejecting the possible existence of some greater purpose (or purposes); e. g., in Lovecraft's Cthulhu stories. It is not the absence of meaning that causes terror for the protagonists, as it is their discovery that they have absolutely no power to change anything in the vast, indifferent universe that surrounds them. In Lovecraft's stories, whatever meaning or purpose may be invested in the actions of the cosmic beings is completely inaccessible to the human characters. Lovecraft's cosmicism was a result of his feeling of humanity's existential helplessness due to what he called the "infinite spaces" revealed by science, and his belief that humanity was fundamentally at the mercy of the vastness and emptiness of the cosmos. In his fictional works, these ideas are often described by fantastic dream like narratives (The Dream Quest of Unknown Kadath, 1927), by his well known Cthulhu Mythos ("The Call of Cthulhu," 1928, and others), and sometimes by humor ("Herbert West–Reanimator", 1922). Common themes related to cosmicism in Lovecraft's fiction are the insignificance of humanity in the universe and the search for knowledge ending with disaster. Lovecraftian characters notably become insane from the elimination of recognizable geometry. Lovecraft's work also tended to suggest fear of the other to the reader, such as in the stories "The Dunwich Horror" and "Dagon", often describing that which is unknown as a terrible threat to humanity.
Космикалық бейтараптық
Космизм пессимистік көрінуі мүмкін, бірақ Лавкрафт өзін пессимист немесе оптимист емес, "ғылыми" немесе "космикалық" бейтарап деп санады, бұл тақырып оның көркем шығармаларында көрінеді. Лавкрафттың туындыларында адамдар көбінесе күшті жандар мен басқа да ғарыштық күштерге тәуелді болады, бірақ бұл күштер адамзатқа қатысты жамандыққа ұмтылмай, керісінше, бейжай болады. Осы бейжайлық космосизмнің маңызды тақырыбы болып табылады. Белгілі Лавкрафт зерттеушісі С.Т. Джоши былай дейді: "Лавкрафт үнемі бірнеше әріптестерімен, әсіресе дінге берілген жазушы және ұстаз Морис В. Моемен дін туралы (көп-кем) пікірталас жүргізіп отырды. Лавкрафт мықты және дінге қарсы атеист болды; ол дінді жалған ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік және саяси прогреске қауіпті деп есептеді". Осылайша, Лавкрафттың космосизмі ешқандай діни сипатқа ие емес, ол оның механикалық материализмінің бір түрі. Лавкрафт осылайша ғарыштық бейтараптық философиясын қабылдады. Ол мағынасыз, механикалық және адамдарға немқұрайлы ғаламға сенеді, ал адамдардың табиғи шектеулі мүмкіндіктері оны толыққанды түсінуге мүмкіндік бермейді. Оның жеке сенімдері ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген діни талаптарға орын бермеді. Оның әңгімелеріндегі түсініксіз, ғарыштық күштер адамзатты адамдардың жәндіктерге қарағандай құрметсіздікпен қарастырады. Лавкрафт жеке өзі дінсіз болғанымен, әңгімелерінде әртүрлі құдайларды кейіпкерлер ретінде пайдаланды, әсіресе Ктулхумен байланысты әңгімелерде космосизмді түсіндіру үшін. Бірақ Лавкрафт оларды ешқашан табиғаттан тыс күштер деп есептемеді, олар – адам санасына сиқырлы көрінетін табиғи заңдарды түсінетін және оларға бағынатын ғарыштан келген жандар. Бұл жаратылыстар (Ұлы Ежелгілер, Сыртқы Құдайлар және т.б.) – адамзатқа қауіпті болғанымен, жақсы немесе жаман ретінде бейнеленбейді, ал адамның моральдық ұғымдары олар үшін маңызсыз. Шындығында, олар адам санасының шегінен шыққан ғарыштық кеңістікте өмір сүреді. Бұл – Лавкрафт сенген ғаламның символы. Осы жандардың кейбіреулері – тіпті кейде оларға табынушылардың культтерін құрғанмен, олардың көпшілігі үшін адамзат соншалықты маңызсыз, оларға ешқандай назар аударылмайды.
Though cosmicism seems pessimistic, Lovecraft thought of himself as neither a pessimist nor an optimist but rather a "scientific" or "cosmic" indifferentist, a theme expressed in his fiction. In Lovecraft's work, human beings are often subject to powerful beings and other cosmic forces, but these forces are not so much malevolent as they are indifferent toward humanity. This indifference is an important theme in cosmicism. The noted Lovecraft scholar S. T. Joshi asserts that "Lovecraft constantly engaged in (more or less) genial debates on religion with several colleagues, notably the pious writer and teacher Maurice W. Moe. Lovecraft was a strong and antireligious atheist; he considered religion not merely false but dangerous to social and political progress." As such, Lovecraft's cosmicism is not religious at all, but rather a version of his mechanistic materialism. Lovecraft thus embraced a philosophy of cosmic indifferentism. He believed in a meaningless, mechanical, and uncaring universe that human beings, with their naturally limited faculties, could never understand completely. His personal beliefs made no allowance for religious claims which could not be evidenced scientifically. The incomprehensible, cosmic forces of his tales have as little regard for humanity as humans have for insects. Though irreligious personally, Lovecraft used various gods as characters in his stories, particularly the Cthulhu related tales, to expound cosmicism. However, Lovecraft never conceived of them as supernatural, but extraterrestrials who understand and obey a set of natural laws which to human understanding seem magical. These beings (the Great Old Ones, Outer Gods and others) – though dangerous to humankind – are portrayed as neither good nor evil, and human notions of morality have no significance for these beings. Indeed, they exist in cosmic realms beyond human understanding. As a symbol, this is representative of the kind of universe that Lovecraft believed in. Though some of these beings have – and in some cases create – cults to honor them, to the vast majority of these beings the human race is so insignificant that they are not given any consideration whatsoever.