Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маори дәстүріндегі діни сенімдер мен амалдар
Religious beliefs and practices in Māoridom
Маори діні – Жаңа Зеландияның полинезиялық түпкілікті халқы – маоридің әртүрлі діни сенімдері мен амалдарын қамтиды.
Māori religion encompasses the various religious beliefs and practices of the Māori, the Polynesian indigenous people of New Zealand.
Дәстүрлі маори діні
Дәстүрлі маори діні, яғни маорилердің еуропалықтармен танысуға дейінгі сенім жүйесі, олардың тропикалық Шығыс Полинезия отанынан (Хавайки Нуи) көп ерекшеленбеді, барлық нәрсені – табиғат элементтерін және барлық тірі жандарды да қоса – ортақ түбірі арқылы, whakapapa немесе шежіре арқылы байланысты деп есептеді. Сәйкесінше, маорилер барлық нәрсенің өмірлік күшке, яғни мауриге ие деп санайтын. Бұл генеалогиялық байланыс тұжырымын көрсететін маңызды тұлғалар еуропалықтармен байланыс орнату кезеңінен бұрын пайда болды:
Traditional Māori religion, that is, the pre European belief system of the Māori, differed little from that of their tropical Eastern Polynesian homeland (Hawaiki Nui), conceiving of everything – including natural elements and all living things – as connected by common descent through whakapapa or genealogy. Accordingly, Māori regarded all things as possessing a life force or mauri. Illustrating this concept of connectedness through genealogy are the major personifications dating from before the period of European contact:
Тангароа – мұхиттың бейнесі және барлық балықтардың атасы немесе шығу тегі. Тане – орманның бейнесі және барлық құстардың бастауы. Ронго – бейбіт қызметтер мен егіс шаруашылығының бейнесі, егістік дақылдарының түпкі атасы. (Кейбір дереккөздерде жоғарырақ тұрған тұлға – Ио туралы айтылады; алайда бұл идея әлі де даулы.)
Tangaroa was the personification of the ocean and the ancestor or origin of all fish. Tāne was the personification of the forest and the origin of all birds. Rongo was the personification of peaceful activities and agriculture and the ancestor of cultivated plants. (Some sources reference a supreme personification: Io; however this idea remains controversial.)
Христиандық
XIX ғасырдың басында көптеген маорилер христиан дінін және оның ұғымдарын қабылдады. Көптеген жандар Англия шіркеуі мен Рим католик шіркеуіне қосылды, екеуі де маори қоғамында әлі де зор ықпалға ие. Аотеароа Жаңа Зеландиядағы Англикан шіркеуінің маори ерекшелігі маори дін қызметкерлерін Аотеароа епископы қызметіне бекіту арқылы ұзақ жылдардан бері мойындалып келеді; бұл атақтың белгілі және кейде даулы иегері – марқұм Most Rev. Сэр Вакахуихуи Верко, ол Вайтанги күні салтанатында Елизавета II патшайымның қатысуымен жасаған тікелей сөзімен еске алынады. Рим-католик шіркеуі де маорилерді жоғары лауазымдарға тағайындайды. XIX ғасырда пресвитериан шіркеуі сияқты, тағы да басқа шіркеулер де жергілікті деңгейде табысқа жетті. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі 1880 жылдардан бастап маорилерді дінге өткізуде үлкен жетістіктерге қол жеткізді, ал 1901 жылы 79 филиалда 4000-ға жуық маори мүшесі болды. Бүгінде христиандық дұға (каракия) – маорилердің көптеген қоғамдық жиындарының басталуы мен аяқталуының қалыпты тәсілі саналады. Сондай-ақ, көптеген жаңа жобалардың, жеке сапарлардың және кәсіптердің басталуында да дұғалар оқылады.
In the early 19th century, many Māori embraced Christianity and its concepts. Large numbers of converts joined the Church of England and the Roman Catholic Church, both of which are still highly influential in Māori society. The Māori aspect of the Anglican Church in Aotearoa New Zealand has long been recognised by the ordination of Māori priests as Bishop of Aotearoa; a well known and sometimes controversial holder of that title was the late Most Rev. Sir Whakahuihui Vercoe, who is remembered for a frank speech he delivered in the presence of Queen Elizabeth II during a Waitangi Day ceremony. The Roman Catholic Church also ordains Māori to high positions. Other churches were also locally successful in the 19th century, including, among others, the Presbyterian Church. The Church of Jesus Christ of Latter day Saints was also very successful in gaining Maori converts from the 1880s on, and by 1901 there were nearly 4,000 Maori members in 79 branches. Today, Christian prayer (karakia) is the expected way to begin and end Māori public gatherings of many kinds. Prayers are also made at the beginning of many new projects, personal journeys, and endeavours.
Ислам діні
Маорилердің ислам дінін ұстанатындардың үлесі аз. Маори мұсылмандарының саны 20 ғасырдың соңында қарқынды өсіп, 2006 жылғы халық санағы бойынша 1074 адамға жеткенімен, Жаңа Зеландияда маори екенін айтқан адамдардың жалпы саны 565 329 болды. Осылайша, 2006 жылы маори мұсылмандарының саны маори халқының 0,19 пайызын құрады. 2018 жылғы халық санағында бұл көрсеткіш 0,1 пайызға төмендеді.
The proportion of Māori followers of Islam is low. Although the number of Māori Muslims grew rapidly at the end of the 20th century to 1,074 at the 2006 census, the total number of New Zealanders identifying as Māori was 565,329. Thus, the total number of identified Māori Muslims was 0.19 percent of the Māori population in 2006. This dropped to 0.1 percent in the 2018 census.
Индуизм
Маорилердің индуизм және басқа да дхармдық/үнді діндерін ұстанатындардың саны аз. 20 ғасырдың соңында маори үндістерінің саны 2006 жылғы халық санағы бойынша 2610-ға дейін жылдам өскенімен, жаңа мүмін болғандардың көпшілігі Харе Кришна қозғалысын ұстанады. Сонымен қатар, сикхизм және буддизм сияқты басқа дхармдық діндерді ұстанатын азшылық та бар.
The proportion of Māori followers of Hinduism and other Dharmic/Indic religions are low. Although the number of Māori Indians grew rapidly at the end of the 20th century upto 2,610 at the 2006 census, Most of the new converts are followers of the Hare Krishna Movement. There is also a minority who follow other Dharmic faiths including Sikhism and Buddhism.