Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы шіркеу және саяси қозғалыс
New Zealand church and political movement
Ратана қозғалысы – 20 ғасырдың басында Тахупотики Вирему Ратана (Т. В. Ратана) құрған Жаңа Зеландиядағы маори шіркеуі және пан-иви саяси қозғалысы. Ратана шіркеуінің (маори: Te Haahi Rātana) бас кеңсесі Ухангуи маңындағы Ратана Па елді мекенінде орналасқан. 2001 жылы Ратана шіркеуімен байланысы бар Жаңа Зеландия тұрғындарының саны 48 975 адамды құрады. 2018 жылғы Жаңа Зеландия халық санағында 43 821 адам осы дінді ұстанғанын көрсетті.
The Rātana movement is a Māori church and pan iwi political movement in New Zealand, founded by Tahupōtiki Wiremu Rātana (T. W. Ratana) in the early 20th century. The Rātana Church (Māori: Te Haahi Rātana) has its headquarters at the settlement of Rātana Pā near Whanganui. In 2001 the total number of New Zealand residents that were affiliated with the Rātana church was 48,975. In the 2018 New Zealand census, 43,821 people identified with the religion.
Тарих
Ратана қозғалысы 1918 жылы Т. В. Ратана бастады, оның негізінде Киелі кітап пен Уайтанги шарты жатты. Ратананың әкесі Нгахина болды және ол Нга Ваирики мен Нгати Апа маори тайпалары атынан Уайтанги шартына қол қойған. Нгахина қой және мал шаруашылығымен айналысқан, англикан дінінде болған және үкіметке адал болған. Ратананың анасы методист еді. Мере Рикирики Ратанаға және Ратана қозғалысына зор әсер етті. Рикирики Ратанаға тәрбие берді және ол одан жиі кеңес сұратын. Ол Те Вити о Ронгомай мен Тоху Какахипен бірге Парихакада болды, Паревануиде өз шіркеуін құрды, сондай-ақ сеніммен емдеуші және ронга тәжірибешісі болды. Рикирики 1912 жылы жаңа пайғамбардың келетінін болжады және ол Ратана екенін растады. 1924 жылға дейін ол маорилердің саны көбейіп, өзін «маори керемет адамы» деп таныстырды. Бастапқыда бұл қозғалыс христиандық жаңару ретінде қарастырылды, бірақ ол тез арада басқа шіркеулерден алшақтады. 1925 жылдың 31 мамырында Те Хаахи Ратана (Ратана шіркеуі) жеке шіркеу ретінде құрылды және оның негізін қалаушы Те Мангай, яғни Құдайдың сөзі мен даналығын жеткізуші ретінде мойындалды. 1925 жылдың 21 шілдесінде Ратана шіркеуінің конституциясы Бас тіркеуші тарапынан қабылданды және неке қиюға уәкілетті «апостолдардың» (пасторлардың) тізімі Жаңа Зеландия газетінде жарияланды.
The Rātana movement began in 1918 started by T. W. Rātana with the Bible and the Treaty of Waitangi as foundations. Rātana's grandfather was Ngahina and was a signatory of the Treaty of Waitangi for the iwi, Māori nations of Ngā Wairiki and Ngāti Apa. Ngahina was a sheep and cattle station owner, Anglican and pro government loyalist. Rātana's mother was Methodist. Mere Rikiriki had an influence on Rātana and the Rātana movement. Rikiriki taught Rātana and he often consulted her. She had been at Parihaka with Te Whiti o Rongomai and Tohu Kākahi, had established her own church in Parewanui and was a faith healer and rongoā practitioner. Rikiriki foretold the coming of a new prophet in 1912 that she confirmed was Rātana. Until 1924 he preached to increasingly large numbers of Māori and established a name for himself as the "Māori Miracle Man". At first, the movement was seen as a Christian revival, but it soon moved away from mainstream churches. On 31 May 1925, Te Haahi Rātana (the Rātana Church) was established as a separate church and its founder was acknowledged as the bearer of Te Mangai or God's Word and Wisdom. On 21 July 1925, the constitution of the Rātana Church was accepted by the Registrar General and a list of 'apostles' (ministers) who were authorised to conduct marriages was published in the New Zealand Gazette.
Түре Тангата (зайырлы қозғалысы)
1924 жылы Ратана және оның әйелі Те Уруманао Нгапаки Бейкер, өкілі Пита Моко бар 38 адамнан тұратын топ Еуропаға сапар шекті. Олар жерді тартып алу және Уайтанги шарты бойынша шағымдарын Георг V патшасына және Ұлттар Лигасына жеткізуге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады.
In 1924 a group of 38 people including Rātana and his wife Te Urumanao Ngāpaki Baker and spokesperson Pita Moko journeyed to Europe to unsuccessfully present a petition to George V and the League of Nations on land confiscations and the Treaty of Waitangi.
Еңбек партиясымен одақтасу
1935 жылы Бірінші лейбористік үкімет құрылғаннан кейін екі Ратана депутаты лейбористермен бірге дауыс беруге келісті. Бұл одақ 1936 жылғы 22 сәуірде Ратана мен премьер-министр Майкл Савиджтің кездесуінде Ратана қозғалысының Лейбористік партияға қосылуымен ресми тіркелді. Премьер-министрге төрт символдық сыйлықтар табыс етілді: картоп, сынған алтын сағат, pounamu hei tiki және huia қауырсыны. Картоп – маори жері мен күнкөріс жолының жоғалуын, сынған сағат – Вайтанги шартының бұзылған уәделерін, ал пунаму – маори халқының манасын білдірді. Егер Савидж осы үш нәрсені қалпына келтірсе, ол huia қауырсынын кию құқығын иеленеді, бұл оның басшылық мәртебесін көрсетеді. Бұл сыйлықтар соншалықты құнды саналды, олар 1940 жылы Савиджтің мемлекеттік жерлеу рәсімінде бірге жерленді. Төрт маори сайлау округі Ратанамен байланысты лейбористердің мүшелері ондаған жылдар бойы иеленді: Шығыс маори округі – 1963 жылға дейін, Солтүстік маори – 1980 жылға дейін, ал Батыс және Оңтүстік маори округтері – 1996 жылға дейін. Лейбористік партияның барлық маори депутаттары Ратана шіркеуінің мүшелері болған жоқ, бірақ барлық маори сайлау округтері 1993 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауында Тау Хенаре Солтүстік маори округінде жеңіске жеткенге дейін шіркеу қолдаған лейбористік депутаттармен ұсталды. 1946–1948 және 1957–1960 жылдардағы парламентте лейбористік үкіметтің құрылуы Ратана қозғалысы мүшелерінің дауысына байланысты болды. Ратана қозғалысының Парламент мүшелеріне Тапихана Параир Пайкеа, Хаами Токуру Ратана, Маттей Ратана, Ириака Ратана, Коро Ветере, Параоне Ревети, Маттей Рата және Вхету Тирикатен Салливан кірді. Мита Риринуи 1999 жылдан 2005 жылға дейін Вайарики маори орындығын иеленді, ал 2005 жылдан 2011 жылға дейін тізімдік депутат болды. Ол – Ратананың дін қызметкері.
Following the formation of the First Labour Government in 1935, the two Rātana MPs agreed to vote with Labour. This alliance was formalised with the Rātana movement joining the Labour Party in a meeting between Rātana and Prime Minister Michael Savage on 22 April 1936. The Prime Minister was given four symbolic gifts: a potato, a broken gold watch, a pounamu hei tiki, and a huia feather. The potato represented loss of Māori land and means of sustenance, the broken watch represented the broken promises of the Treaty of Waitangi, and the pounamu represented the mana of the Māori people. If Savage could restore these three, he would earn the right to wear the huia feather to signify his chiefly status. The gifts were regarded as so precious they were buried with Savage at his state funeral in 1940. The four Māori electorates were held by Rātana affiliated members of Labour for decades: until 1963 for the Eastern Maori electorate, 1980 for Northern Maori, and 1996 for Western and Southern Maori electorates. Not all Labour Party Māori MPs have been members of the Rātana Church, but all Māori electorates were held by Labour MPs who had at least been endorsed by the church until Tau Henare won Northern Maori in the 1993 New Zealand general election. In both the parliaments of 1946–1948 and 1957–1960, the formation of a Labour Government depended on the votes of the Rātana Movement members. Rātana movement Members of Parliament have included Tapihana Paraire Paikea, Haami Tokouru Rātana, Matiu Rātana, Iriaka Rātana, Koro Wētere, Paraone Reweti, Matiu Rata, and Whetu Tirikatene Sullivan. Mita Ririnui, who held the Māori seat of Waiariki from 1999 to 2005 and was a List MP from 2005 to 2011, is a Rātana minister.
Таңбалар
Шіркеудің басты символы (тоху) – бес бұрышты жұлдыз және жарты ай, whetū mārama (бұл «жұлдыз және ай» және «жарық жұлдыз» дегенді білдіреді), ол mōrehu (шашыраған қалдық, Rātana ізбасарлары) киімдеріне түйреуіш ретінде де, шіркеу ғимараттарының маңызды жерлерінде де орналастырылады. Алтын немесе көк түсті жарты ай (ағартуды бейнелейді) түрлі түсті жұлдыздың әртүрлі бөліктеріне қарауы мүмкін: көк – Те Матуа (Ата), ақ – Те Тама (Ұл), қызыл – Те Уайруа Тапу (Киелі Рух), күлгін – Нга Анахера Поно (Адал періштелер) және алтын/сары – Те Маңгай (Жаратқан Иенің сөзі, Ture Wairua), бірақ бұл түс кейде қызғылт түспен алмастырылып, ПириВириТуа (саяси мәселелердегі жақтас, Ture Tangata) бейнеленеді. Те Вэту Марама – жарық патшалығы немесе Мараматгана, қараңғылық күштеріне (макуту) қарсы тұрады.
The main symbol (tohu) of the church is a five pointed star and crescent moon, the whetū mārama (which means both "star and moon" and "shining star"), which is worn on the lapels of mōrehu (the scattered remnant, Rātana followers) and at pivotal points on church buildings. The golden or blue crescent moon (symbolising enlightenment) can face different parts of the coloured star: blue represents Te Matua (The Father), white is Te Tama (The Son), red is Te Wairua Tapu (The Holy Spirit), purple is Ngā Anahera Pono (The Faithful Angels) and gold/yellow is Te Māngai (The Mouthpiece (of Jehovah), Ture Wairua), although this colour is sometimes replaced with pink, representing PiriWiriTua (The Campaigner (of Political Matters), Ture Tangata). Te Whetū Mārama represents the kingdom of light or Māramatanga, standing firm against the forces of darkness (mākutu).
Басқа
Хеберт, Д. Г. (2008). Музыкалық транскультурация және маори мысық тобы дәстүріндегі идентичность. Р. Камю және Б. Хабла (ред.), Alta Musica, 26 (173–200 бб.). Түтцинг: Шнайдер. Ньюман, Кит (2002). Ояқталмаған алып.
Hebert, D. G. (2008). Music Transculturation and Identity in a Maori Brass Band Tradition. In R. Camus & B. Habla, (Eds. ), Alta Musica, 26 (pp. 173–200). Tutzing: Schneider. Newman, Keith (2002). A Sleeping Giant
Вестра, Анс (1963). Т. В. Ратана және Ратана шіркеуінің фотосуреттері.
Westra, Ans (1963). T. W. Ratana and the Ratana Church photos