Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырдағы ықпалды литвалық епископ
Influential 19th century Lithuanian bishop
Мотьеюс Казимерас Валанчюс (сонымен қатар Жотеика және Ксиандж Мачиек аттарымен де белгілі; 1801–1875) – Самогитияның католик епискобы, тарихшы және XIX ғасырдағы ең белгілі литвалық/Самогития жазушыларының бірі болған.
Motiejus Kazimieras Valančius (, also known by his pen name Joteika and Ksiądz Maciek; 1801–1875) was a Catholic Bishop of Samogitia, historian and one of the best known Lithuanian/Samogitian writers of the 19th century.
Өмірбаян
Мотьюс Валанчюс 1801 жылғы 28 ақпанда Кретинга ауданындағы Насренай ауылында шаруа отбасында дүниеге келді. Жастық шағында крещение туралы жазба өзгертіліп, оның ақсүйек тегінен екені көрсетілді; отбасының тегі полякшаланып Волончевский болып өзгертілді. Мұндай практика, өркендеген ауыл тұрғындары арасында жиі кездесетін, шаруа балаларына білім алу мүмкіндігін берудің бір жолы болды. 1816 жылы ол Жемайтыш Кальвариядағы доминикан мектебіне қабылданды, ал алты жылдан кейін Варниадағы теологиялық семинарияда оқуын жалғастырды. 1824 жылы Вильнюс діни семинариясына ауысып, 1828 жылы бітірді. Сол жылы дін қызметкері болып тағайындалып, келесі алты жыл бойы Беларусьте дін сабақтарын оқытты. 1834 жылы Литваға оралып, Кразей колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1840 жылы Вильнюс теологиялық семинариясына тағайындалды, онда пасторальдық теология және библиялық археологиядан дәріс берді, сондай-ақ 1842 жылы теология ғылымының докторы ғылымын қорғады. Сол жылы патшаның бұйрығымен академия, оның оқытушылары мен студенттері Санкт-Петербургке көшірілді. Валанчюс 1845 жылы денсаулығына байланысты Литваға қайтып оралып, Варняй діни семинариясының ректоры болып тағайындалды және 1850 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1831 жылғы Ресейге қарсы көтеріліс кезінде Литвадан тыс болғандықтан, Валанчюс салыстырмалы түрде саяси бейтарап деп есептелді, сондықтан Ресей үкіметі оны Самогития епископы лауазымына кандидат ретінде ұсынғанда қарсылық танытпады.
Motiejus Valančius was born February 28, 1801, into a well to do peasant family in Nasrėnai [lt] village, Kretinga district. Early in his youth, he had his baptismal records altered to indicate noble birth; the family name was Polonized to Wołonczewski. This practice, not uncommon among prosperous villagers, was a means of providing educational opportunities otherwise denied to peasant children. In 1816 he entered the Dominican school at Žemaičių Kalvarija and six years later began his studies at the Theological Seminary in Varniai. He transferred to the Vilnius Priest Seminary in 1824, from which he graduated in 1828. Ordained a priest that same year, he spent the next six years teaching religion in Belarus. In 1834 he returned to Lithuania to take up a teaching position at the Kražiai College. In 1840 he was assigned to the Vilnius Theological Seminary, where he lectured in pastoral theology and biblical archaeology and where he earned his doctorate in theology in 1842. That same year on orders of the Tsar, the Academy, its teaching staff and student body, was moved to St. Petersburg, Russia. Valančius came back to Lithuania because of health problems in 1845 and was appointed rector of the Varniai Priest Seminary, serving in this capacity until 1850. Having been absent from Lithuania during the anti Russian uprising in 1831, Valančius was considered to be relatively apolitical, and thus the Russian government did not object when he was proposed as an Episcopal candidate for the see of Samogitia.
Епископ
1850 жылы ол епископқа назарант етілді, бұл епархияны басқарған алғашқы шаруа болды. Өкілдігін бастағаннан кейін, ол келесі 25 жыл бойы епархияны басқарды, бұл жылдар Самогитияда ғана емес, бүкіл Литвада діни, саяси және әлеуметтік өзгерістерге толы болды. Ол Самогитияның шіркеу мектептерінің желісін кеңейтіп, жақсартты, көптеген діни кітаптар жазды және 1858 жылы ұстамдылық қозғалысын құрды, ол шамамен миллионға жуық мүшеге жетті, бұл округ халқының жартысына жуығын құрады. Ол сонымен қатар Самогития епархиясының литва тіліндегі алғашқы тарихын жазды, ол бүгінге дейін ғылыми құндылығын жоғалтпаған. Оның діни қызметі мен білім беру жұмысы 1863-1864 жылдардағы көтеріліспен тоқтатылды және көтеріліс жеңілгеннен кейін Ресей үкіметінің бақылауын күшейтуі салдарынан өте қиын болды. Дегенмен, осы жағдайлар оны билікпен тікелей қақтығысқа түсетін бағытты ұстауына кедергі болмады. Ол үкіметтің орыстандыру саясатын жоюға бар күшін жұмсады. 1874 жылы Валанчюс ауырып, 1875 жылдың 29 мамырында Каунаста қайтыс болды. Ол Каунас соборының базиликасындағы мазарға жерленді.
He was consecrated bishop in 1850, the first peasant to head over that diocese. Taking up his duties, he guided the diocese for the next 25 years, years of religious, political and social change not only within Samogitia but in Lithuania as a whole. He expanded and improved the Samogitian parochial school network, wrote many religious books, and in 1858 inaugurated a temperance movement, which grew to encompass nearly a million members, almost half of the county’s population. He also wrote the first Lithuanian language history of the Samogitian diocese, which has not lost its scientific value even nowadays. His pastoral and educational work was interrupted by the uprising of 1863–1864 and was made extremely difficult as the Russian government tightened its reins after the revolt's defeat. Yet these circumstances did not prevent him from following a course that brought him into direct conflict with the authorities. He made every effort to undermine the government’s scheme of Russification. In 1874 Valančius fell ill and died in Kaunas on May 29, 1875. He was interred in the crypt of the Kaunas Cathedral Basilica.