Кіріспе

Құранда әйелдер туралы айтылғандар жоқ. Құрандағы әйелдер – исламдағы оқылатын оқиғалар мен моральдық ұстанымдардың маңызды кейіпкерлері және тақырыптары. Құрандағы көптеген әйелдер көшбасшылардың немесе пайғамбарлардың аналары немесе әйелдері ретінде бейнеленеді. Олар кейбір жағдайларда еркектерден тәуелсіздік танытты; мысалы, Құран күйеулерінен бұрын исламды қабылдаған әйелдерді немесе Мұхаммедке адалдық серт берген әйелдерді сипаттайды. Құран тікелей Мариямнан басқа есімдерді атамаса да, әйелдер оның көптеген оқиғаларында маңызды рөл атқарады. Бұл оқиғалар патриархалды қоғамдардың классикалық түсіндірмелерінде де, танымал әдебиеттерде де манипуляцияға және қатаң түсіндіруге ұшырады. Патриархаттың мәдени нормалары осы қоғамдардың мәтінге қатынасын қалыптастырды және болашақ ұрпақтардың осы оқиғаларды және Құрандағы әйелдердің рөлін түсіну жолын анықтаған тұрақты баяндама жасады. Тарих бойында, түрлі ислами түсіндірушілер мен заңгерлер осы заманның үстем идеологиясы мен тарихи контекстінің нәтижесінде Құрандағы әйелдерді үнемі қайта түсіндіріп келді. Қазіргі заманның дамуы мен ислами феминизмнің өркендеуіне байланысты көптеген ғалымдар түпнұсқа мәтінге қайта оралып, әйелдер туралы қабылданған классикалық түсіндірмелерді қайта қарастырып, Құрандағы әйелдердің рөлін қайта қарастыруда. Адам мен Хауаның жаратылуы мен күнәсі туралы Құрандағы баяндама еврей және христиан дәстүрлеріндегі толық әңгімеден тақырыптық тұрғыдан ерекшеленеді. Христиандық және еврей аңыздарына ұқсас, Алла Адам мен Хауаны және олардың өмір сүретін жерін – жұмақты жаратты. Алайда, Құранда Хауаның рөлі минималды, себебі ол адамның күнәсіне бастамашы емес, оған қатысушы. Адамға Алла шайтанның олардың жауы екенін және жұмақтан қуылғанын ескертті. Құранның түпнұсқа мәтіні көбінесе Хауаға тағылатын кінәні жояды. Адамның күнәға батуына себепкер болған әйел ретінде бейнеленбеген Хауа күнәде де, жазада да теңдей қатысқан. Алайда, жаратылыс және күнә туралы оқиғаға қатысты алғашқы сындық түсіндірмелерге христиандық және еврейлік Хауа туралы кең таралған түсініктер зор әсер етті. Сондықтан, ерте ортағасырлық түсіндірмелер Хауаны моральдық және психикалық тұрғыдан кемсіткен ретінде бейнелеуге баса назар аударды. Христиандық және еврей дәстүріндегідей, Хауа пайғамбар Адамды күнәға азғырған деп есептеледі. Хадис негізіндегі ғалым әл-Табаридің ертедегі еңбегінде Хауаның ақымақтығының тікелей салдарынан әйелдердің етеккір циклі мен бала туудың қиындықтары пайда болғаны туралы көптеген мәліметтер келтірілген. Алайда, қазіргі заманда Хауа туралы түсіндірмелер мен жалпы түсінік өзгерді және осы мәселе бойынша пікірталас жүруде. Оның әлемдегі алғашқы әйел ретіндегі мәртебесі маңызды, себебі ол өзінің жынысы үшін үлгі және Алланың әйел архетипі ретінде қарастырылады. Бұған жауап ретінде, либералды түсіндірмелер Хауаның "бұрмаланған қабырғадан" жаратылғаны туралы тікелей және даусыз шындықты келтірмейді; олар мұндай ұсыныстар тексерілген көздерден туындамайды деп мәлімдейді. Керісінше, олар жаратылыс пен күнә оқиғасының мақсатын түсінуге тырысады. Бұл екі жыныстың адам табиғатын кінәлау үшін емес, Алланың басшылығы, жазасы және түпкілікті кешіріміне үлгі ретінде қызмет ету үшін жасалды. Лұттың әйелі Содом халқымен бірге қайтыс болды деп есептеледі, себебі ол әйел ретінде өз міндетіне опасыздық жасап, бұзылған халықпен сөз байласты. Хажардың күресі, Сахих әл-Бухариде кеңінен қарастырылған, ислам дәстүрі үшін маңызды, себебі көптеген мұсылмандар оны барлық арабтардың анасы және исламға дейінгі ізашарлардың бірі ретінде бейнелейді. Оқиға Зөләйханың Жүсіпті алдап, онымен қарым-қатынас жасауға тырысуымен жалғасады. Осы оқиғаның салдарынан Жүсіп түрмеге қамалды. Патша әйелдер мен Зөләйханың өз рөлдерін түсіндіргенде олар былай деп жауап береді: Құраннан тыс осы оқиғаның аудармалары тарихи тұрғыдан әйелдердің табиғи екіжүзді және айлакер табиғатын анықтауға тырысты. Алайда, соңғы уақытта Зөләйханың айналасындағы сыншыл түсінік әр түрлі мүмкін түсіндірмелерді ұсынуға дейін кеңейді. Көп жағдайда бұл оқиға қазір алегория ретінде қолданылады, бұл жағдайда пайғамбардың, осы жағдайда, пайғамбардың, осы дүниенің азғырулары мен қиындықтарын жеңу қабілетін бейнелейді. Ол баланы сүтпен қоректендіріп, өз өмірі үшін қорқып, оны өзенге лақтырып жіберсін. Себебі Алла ...

Асия, перғауынның әйелі

Кейбір дәстүрлерде Асия деп аталатын перғауынның әйелі Мұсаның өмірінде маңызды рөл атқарды, себебі ол оның асырап алған анасы болды. Ол Мұсаның бала кезінен бастап, Аллаға сенбейтін үйдің ортасында өскенін көрді және Құдайдың қамқорлығымен Мұсаның өмірін сақтап қалды. Көптеген адамдар оны Мұсаны тірі қалдырудағы рөлі үшін ізгі әйел деп санайды, бұл туралы Q 28:9-да айтылған. Сонымен қатар, Асия мақтауға лайық, өйткені ол Мединаның соңғы кезеңінде жазылған 66:11-де Алладан оған жұмақта үй салып беруін және зұлым күйеуі перғауыннан құтқаруын сұрады. Ортағасырлық дәстүрдің өкілі Ибн Катир перғауынның әйелі туралы пайғамбардың «аспандық әйелдерінің» бірі ретінде айтады. Бұл – пайғамбардың жердегі әйелдерімен және Мәрияммен теңдес мәртебе. Сүлеймен патшайымға хат жазды. Ол ұйықтағанда, оны көкірегіне қойып, сарайға жеткізді. Содан кейін Билкис Сүлейменге сыйлықтар дайындап, оның «тақуа» немесе «дүниелік» пайғамбар екенін сынау үшін бірнеше жұмбақтар берді. Патшайым Сүлейменге сапарға шықты. Кейбіреулер Сүлейменнің тағын сиқырмен жылжытқанын, ал енді біреулер оның таққа ие болуға ниеттенгенін және патшайым мен оның ізбасарлары Аллаға мойынсұнғанша оны алу керектігін айтады. Көптеген тарихшылар Сава патшайымын кемсітуге тырысты. 10 ғасыр тарихшысы Масуди Билкис толыққанды адам болмағанына сенді, себебі оның тағы бар және ол халыққа жетекшілік етті. Оның әкесі адам, ал анасы жын болған деді, өйткені ол Билкиске шабуыл жасап, оның адамгершілігін күмәндандыру қажеттігін сезінді, себебі ол саяси биліктегі әйел екендігімен күресудің жолы. Исламның классикалық авторлары Сәба патшайымына қатысты мәселені және оның әйел билеушілерге тигізер ықпалын талқылаудан жаңылды. Ол әйелдік қасиеттерін пайдаланып, патшаға жақындап, оны алдады. Замандастарының алған сабағы – тек Аллаға ғана мойынсұну. Егер сенушілердің арасында біреуін екіншісінен артық санасаңдар, онда ол – Алланың елшісі (с.а.у.) десіңдер. Бір айта кетерлігі, Имран есімі Мәриямның әкесіне де, Мұса мен Харунның әкесіне де қатысты, бірақ түсіндірушілер бұл екі адамды шатастыруға болмайды дейді. Оның есімі Құранда Жаңа өсиеттен гөрі көбірек кездеседі, сонымен қатар ол 19-шы сүренің атауы болып табылады, ол Исаның тууы, Исаның алғашқы сөздері туралы айтады, ол туылмас бұрын және бесікте айтылған. «Құран тарауларының атаулары ретінде қолданылатын басқа жеке есімдердің көпшілігі пайғамбарларға арналған». 4:3 сүресі мұсылман еркектерінің төрт әйел алуына шектеу қойса, хадис пайғамбардың шексіз көп әйел алу құқығы Алланың сүннеті барлық пайғамбарларға берген артықшылық екенін айтады: Оның жердегі өкілінің «табиғи құқығы». Мұхаммедтің әйелдері ислам мен мұсылмандық тәжірибеде маңызды рөл атқарады; «олардың Мұхаммедке жақын болуына байланысты, олардың арнайы құдайлық нұсқауларды қабылдауы оларға ерекше мәртебе береді». Олар исламдағы әйелдердің мәртебесінің негізін құрайды, сондықтан гендерлік пікірталастар мен зерттеулер үшін маңызды. Тек бірнешеуі ғана «хадистерде нақты аяндарға қатысты мағыналар («аян беру жағдайлары», Асбаб әл-нузұл) туралы негізгі тұлғалар ретінде тұрақты түрде ұсынылады». Стовассер былай дейді: «Олай болса, пайғамбардың әйелдеріне қатысты Құран заңдары толыққанды Мединадан шыққан және пайғамбардың өмірінің соңғы алты немесе жеті жылына жатады». 33:50 сүресінде Мұхаммедке үйленуге болатын заңды «әйелдердің санаттары» көрсетілген: «Пайғамбардың некеге тұрып, оған ерлік берген әйелдері; олжаның бір бөлігі ретінде оған түскен әйелдер тұтқындары (құлдар); Мәдинаға бірге көшіп келген әке жағынан да, ана жағынан да туыстары; және «егер ол өзін Пайғамбарға берсе және [Ол] онымен некеге тұруды қаласа, онда мұсылман әйел» (Құран 33:50). Айшадан басқа Мұхаммед тек жесірлер мен ажырасқан әйелдерге үйленген. Айша бинт Әбу Бәкір пайғамбардың сүйікті әйелі деп саналады. Ол Құранның 24:11–26 сүресіндегі жалғанға қарсы бұйрықтарына байланысты, ол «жалған іске [немесе, жалғанға]» (әл ифк) қатысқандығы үшін, онда оны басқа ер адаммен, Сафван ибн әл Муаттал әл Суламимен «болған» деп жалған айыптаған. Ол «Әлем мен оның әшекейлерін» емес, «Алла мен Оның Пайғамбарын» таңдаған алғашқы әйел деп саналады. 33:28–29 сүресінде, Мұхаммедтің әйелдерінің материалдық игіліктерге деген құмарлығынан кейін, Мұхаммедтің ашулануынан кейін, Құдай Мұхаммедтің әйелдеріне өздерінің таңдауын жасауға бұйырды. Айша да негізгі...

Мұхаммедтің қыздары

Мұхаммедтің Хадижа бинт Хувайлид әйелінен төрт қызы болды: Зәйнәп, Умм Күлтум, Руқайя және Фатима. Құран 33:59 аятта Мұхаммедтің қыздары туралы айтылады. Құран қыздарды жиынтығында «банатика» деп атайды, есімдерімен есімдерін көрсетпейді.

Күйеуіне бола Құдайға шағым айтқан әйел

Құранның 58-ші сүресінде (Әл Мужадила) күйеуіне шағымданған әйел туралы айтылады, бірақ оның есімі аталмайды. Хадис оның атын Хаула бинт Талаба деп көрсетеді. Одан кейінгі аяттар күйеуі әйеліне зұлымдық жасаған жағдайда, оның (сондай-ақ осындай жағдайдағы басқа әйелдердің) құқықтарын қайтару үшін түсірілген. Мұсылмандар Алланың мейірімін көрсету үшін осы әйел мен оның оқиғасын мысалға келтіреді.

" Жігіт өзінен кейін де әйелдің қамын ойлайды " .

Құран Кәрімнің 16 (ан Нахл) сүресінде, аты аталмаған, өзінің мықты тоқылған жібін кері бұрған әйел туралы айтылады. Тафсир әл Жалалайн оны "күні бойы жіп иіріп, сосын оны кері айналдырып тастайтын мекелік ақылсыз әйел" деп сипаттайды.

Әбу Ләһабтың әйелі

Құранның 111-ші сүресі «Ал-Масадта» Әбу Лахабтың әйелі туралы айтылады, бірақ оның есімі аталмайды. Хадис бойынша, оның есімі Умм Жамиль бинт Харб, және ол Әбу Суфянның қарындасы. Ол Мұхаммедті қорлап, мазақтап, оның жолына қан кетуі үшін тікендер қойып, бірде Әбу Бәкірмен бірге Қағбада намаз оқып жатқанда, Мұхаммедтің арқасына түйенің ішегін салып, оның қатында екенін білмей, оның және оның дінінің жайлы жаман сөздер айтқан. Сондықтан Құран Мұхаммедке зиян келтіргені үшін оның күйеуімен бірге тозақта жазаланатынын сипаттайды.