Ислам көзқарасымен Ибраһим пайғамбар (Islam kózqarasymen İbrahım paighambar)

Кіріспе

Ыбырайымның исламдық көзқарасы

Ыбырайым – Ислам діні бойынша Алланың пайғамбары және елшісі, исмаил арабтары мен израильдіктердің атасы. Ыбырайым яһуди, христиан және ислам діндерінде сенімнің үлгісі ретінде маңызды орын алады. Құран Ыбырайымды үлгі, мінез-құлықтың жолбасшысы, Аллаға бойынсұнушы және санамсыздықтан сақтанған адам ретінде жоғары бағалайды. Осы тұрғыдан алғанда, Ыбырайым "әлемдегі Аллаға толық бағынған бірінші адам" деп сипатталған, бұл діндердің арасындағы айырмашылықтарға дейін Құдайға деген таза сенімді білдіреді. Мұсылмандар Ыбырайымның өз заманында адалдардың басшысы болғанына және арқасында аднанит арабтары мен израильдіктердің пайда болғанына сенеді. Ислам дінінің сенуі бойынша, Ыбырайым сол кездегі әлемді жалған құдайларға табынудан тазартуға зор үлес қосты. Ыбырайым Арабия түбегі мен Кәнаандағы бұзық діндерді жойды, рухани және физикалық тұрғыдан ғибадат орындарын қасиеттеп тазартуға атсалысты. Ыбырайым мен Ысмағұл (Исмаил) қажылық (Хаж) рәсімдерін қалыптастырды, олар бүгінге дейін мұсылмандар тарапынан сақталып келеді. Мұсылмандар Ыбырайымның Алладан оның ұлдары Ысмағұл мен Исақ (Исақ) арқылы тараған ұрпақтарын нығметке бөлеуін және барлық ұрпақтарын Алланың қорғауында ұстауын тілегенін айтады.

Отбасы

Мұсылмандар Ыбырайымның әкесі Азар емес, бірақ Тарах екенін айтады, ол еврей Библиясында Терах деп белгілі. Ыбырайымның Ысмағұл мен Ысқақ есімді екі ұлы болған, олар екеуі де кейіннен пайғамбарларға айналды. Ыбырайымның сіңілі баласы Лут (Лұт) елші болған, ол Ыбырайыммен бірге өз қауымынан көшіп кеткен басқа да адамдардың бірі еді. Ыбырайымның өзі Нұхтың ұлы Шем арқылы тараған ұрпағы екендігі айтылады.

Жеке тұлға және даналық

Ыбырайымның (а.с.) тұлғасы мен мінезі – Құрандағы ең терең сипаттамалардың бірі, және Ыбырайым мейірімді әрі қайырымды адам ретінде ерекше аталады. Мұсылмандар Ыбырайымның әкесі зұлым, білімсіз және бұтқа табынушы адам болған деп санайды, ол ұлының барлық кеңестерін назарға алмады. Ыбырайым мен оның әкесі арасындағы қарым-қатынас, Құранда Азар деп аталған, Ыбырайымның тарихының орталық бөлігі болып табылады, мұсылмандар оны Ыбырайымның тұлғасының маңызды бөлігін қалыптастыру үшін түсіндіреді. Құранда Ыбырайымның (а.с.) әкесі, егер ол адамдарға уағыздауын тоқтатпаса, ұлын таспен ұрып өлтіретінін айтқаны туралы баяндалған. Осыған қарамастан, Құранда Ыбырайым (а.с.) өмірінің соңғы жылдарында барлық ұрпақтары мен ата-аналарының күнәларын кешіруді тілеп, Аллаға дұға жасағаны айтылады. Мұсылмандар Ыбырайымның мінез-құлқын, әсіресе өз ата-анасына мейірімді болудың үлгісі ретінде жиі келтіреді. Ыбырайымның қайырымдылығының тағы бір мысалы – періште Жәбірейіл арқылы Алланың Содом және Ғомор қалаларының халқына қатысты жоспарын естігеннен кейін, олар үшін дұға етуі. Періште Жәбірейіл Ыбырайымға Алланың жоспары соңғы шешім екенін және оның дұғаларының нәтижесі болмайтынын жеткізсе де, Құран осы оқиға арқылы Ыбырайымның мейірімділігін нығайтады.

Жастық шақ

Ибрахим ежелгі халдейлік Ур қаласында, қазіргі Ирактағы 'Ур' деп аталатын жерде, бұтқа табынушылардың үйінде дүниеге келді. Бұл жағдайда, бұтқа табынушылар ежелгі Месопотамияның болжамдық дінін ұстанған болуы мүмкін. Әкесі Азар халықтың құдайлары деп есептейтін бұттарды жасаумен аты шықты. Кішкентай Ибрахим әкесінің тас немесе ағаштан бұттар жасағанын көріп өседі. Әкесі оларды аяқтаған соң, Ибрахим олардың неге қимылдамайтынын, сұрақтарға жауап бере алмайтынын сұрап, оларды мазақтап отыратын. Сондықтан әкесі оны ата-бабаларының дәстүрін ұстанбағаны үшін, бұттарын мазақ еткені үшін жиі сөгіп отыратын. Ибрахим бұтқа табынуға қарсы болғанымен, әкесі Азар оны базарға бұттарын сатуға жіберіп отыратын. Базарда Ибрахим өтетін адамдарға: "Кім менің бұттарымды сатып алады? Олар сізге көмектеспейді де, зиян да келтірмейді! Кім менің бұттарымды сатып алады?" - деп айғайлап, сосын бұттарды мазақтап отыратын. Оларды өзенге алып барып, беттерін суға малып: "Ішіңдер! Ішіңдер!" - деп бұйрық беретін. Тағы да әкесіне: "Қандай құдайларға табынасың? Олар көрмейді, естімейді, саған еш пайдасы жоқ нәрсеге не үшін табынасың?" - деп сұрады. Азар: "Біздің халықтың құдайларын жоққа шығарасың ба? Көзімнен кет!" - деді. Ибрахим: "Алла сені кешірсін. Мен енді сенің және сенің бұттарыңды құрметтемеймін, сіздермен бірге өмір сүрмеймін" - деп жауап берді. Осыдан кейін Ибрахим әкесінің үйінен мүлдем кетіп қалды. Қалада мереке күндері халық ғибадатханаға жиналып, бұттарына тамақ сыйлап, құдайларға шалынатын құрбандықтарды ұсынатын. Ур қаласының ең танымал ғибадатханасы – Ұлы Зигкурат, оны бүгін де көруге болады. Ибрахим олардан: "Неге табынасыңдар? Осы бұттар шақырғанда ести ме? Сізге көмектесе алады ма, әлде зиян келтіре алады ма?" - деп сұрады. Халық: "Бұл біздің ата-бабаларымыздың жолы" - деп жауап берді. Ибрахим: "Мен сіздердің құдайларыңызға қарсымын! Мен олардың жауымын!" - деп мәлімдеді. Бірнеше жыл өткен соң Ибрахим жас шағына келді. Ол әлі де халықтың бұттарға табынып жатқанына сенгісі келмейтін. Олар ғибадатханаға кіргенде, бас иіп, бұттарға ең жақсы тамақтарын сыйлап, жылап, кешірім сұрағанда күліп отыратын. Ол халыққа ашуланып, олардың осы бұттардың пайда да, зиян да келтіре алмайтын қара тас екенін түсінбегеніне қынжылды.

Ibrahim was born in a house of idolaters in the ancient city of Ur of the Chaldees, likely the place called 'Ur' in present day Iraq, in which case, the idolaters would have been practitioners of the hypothesized Ancient Mesopotamian religion. His father Azar was a well known idol sculptor that his people worshiped. As a young child, Ibrahim used to watch his father sculpting these idols from stones or wood. When his father was finished with them, Ibrahim would ask his father why they could not move or respond to any request and then would mock them; therefore, his father would always scold him for not following his ancestors' rituals and mocking their idols. Despite his opposition to idolatry, his father Azar would still send Ibrahim to sell his idols in the marketplace. Once there, Ibrahim would call out to passersby, "Who will buy my idols? They will not help you and they cannot hurt you! Who will buy my idols?" Then Ibrahim would mock the idols. He would take them to the river, push their faces into the water and command them, "Drink! Drink!" Once again, Ibrahim asked his father, "How can you worship what does not see or hear or do you any good?" Azar replied, "Dare you deny the gods of our people? Get out of my sight!" Ibrahim replied, "May God forgive you. No more will I live with you and your idols." After this, Ibrahim left his father's home for good. During one of the many festivals that would take place in the city, the people would gather in their temple and place offerings of food before their idols. Ur's most prominent temple is the Great Ziggurat, which can be seen today. Ibrahim would ask them, "What are you worshipping? Do these idols hear when you call them? Can they help you or hurt you?" The people would reply, "It is the way of our forefathers." Ibrahim declared "I am sick of your gods! Truly I am their enemy." After several years, Ibrahim became a young man. He still could not believe that his people were worshipping the statues. He laughed whenever he saw them entering the temple, lowering their heads, silently offering the statues the best of their food, crying and asking forgiveness from them. He started feeling angry towards his people, who could not realize that these are only stones that could neither benefit nor harm them.

Шындықты іздеу

Бір түні Ыбырайым тауға шығып, бір тасқа сүйеніп, аспанға қарады. Ол жарқыраған жұлдызды көріп, өзіне-өзі: "Бұл менің Раббым болса керек?" деді. Бірақ ол батқанда: "Батқан нәрселерді мен ұнатпаймын", - деді. Жұлдыз жоғалып кеткендіктен, ол Құдай бола алмайды. Құдай әрқашан бар. Сосын ол айдың күшімен көтеріліп келе жатқанын көрді де: "Бұл менің Раббым болса керек?" деді. Бірақ ай да батты. Таң атқанда ол күннің шығып келе жатқанын көрді де: "Бұл менің Раббым болса керек! Бұл ең үлкен және ең жарқын!" деді. Күн де батқанда ол: "Эй, халқым! Мен сендердің Құдаймен бірге басқаларды да теңдестіретін нәрселеріңнен пәкпін. Мен аспан мен жерді жаратқан Құдайға бет бұрдым және ешқашан Құдайға серік қоспаймын. Раббымыз – аспан мен жерді және олардың арасындағы барлық нәрсені жаратқан. Ол жұлдыздарды шығарып, батыруға күшті." деді. Осы сөздерінен кейін Құдай оған: "Ыбырайым!" деп дауыстады. Ол дірілдеп: "Міне мен, Раббым!" деді. Құдай: "Маған бойынсұн!" деді. Ыбырайым жылап, жерге жатты. Ол: "Мен әлемдердің Раббына бойынсұндым!" деді. Содан ол күн батқанша сәжде етіп тұрды. Кейін ол орнынан тұрып, үйіне қайтты, көңілі тыныш және Құдай оны тура жолға басшылық еткеніне толық сенімді.

Үлкен от

Ыбырайымның өртеу жазасына кесілгені ғибадатхананың дін қызметкерлері мен Бабыл патшасы Нымрод тарапынан бекітілді. Бұл жаңалық патшалықта өрттей тарады, және адамдар өлім жазасын көру үшін барлық елден жинала бастады. Үлкен шұңқыр қазылып, көп мөлшерде ағаш үйілді. Содан кейін адамдардың өмірінде көрген ең зор өрт тұтанды. Жалын аспанға сонша көтерілді ki, тіпті құстар да өртеніп кетпес үшін одан асып өте алмады. Ыбырайымның қолы мен аяғы тізбектелді, және ол лақтырылуға дайын катапультаға орналастырылды. Осы сәтте, Габрііл періште оған келіп: "Әй, Ыбырайым! Саған қалауың бар ма?" деді. Ыбырайым өрттен құтылуды немесе алысқа кетіп қалуды тілеуі мүмкін еді, бірақ ол: "Алла маған жеткілікті, Ол - істерімнің ең жақсы басқарушысы" деп жауап берді. Катапульта босатылып, Ыбырайым отқа лақтырылды. Сосын Алла отқа бұйрық берді: "Эй, от! Ыбырайым үшін салқындық пен амандық бол!" Бір керемет оқиға болды, от бұйрыққа бағынып, оның тізбектерін ғана өртеді. Ыбырайым бақтан шыққандай, тыныш, жүзі нұрлы, киімдеріне бір де бір түтін тимеген күйі шықты. Адамдар таңғалып, "Таңғажайып! Ыбырайымның Алласы оны оттан құтқарды!" деді.

Нымродпен қарсыласу

Құранда әділетсіз билеуші мен Ыбырайым арасындағы өте қысқа әңгіме келтіріледі. Құранда патшаның аты айтылмаса да, бұл факт баяндауда ең маңызсыз деп есептелген, Құраннан тыс, атап айтқанда, кейбір тәпсірлерде бұл патша Нымрод екені айтылады. Ибн Катирдің 14 ғасырлық тәпсірінде, Нымродтың өзіне құдайлық тағайындауы сияқты, баяндауда көптеген толықтырулар бар. Тәпсірде Нымродтың Ибрахиммен дауласуы, оның (Нымродтың) қатты ашуға білінуі және 'надандық пен қарсылық' көрсету арқылы тиранға айналуы сипатталады. Римдік-яһуди тарихшысы Иосиф Флавийдің айтуынша, Нымрод Құдайдың еркіне қарсы өз еркін қойған адам болған. Нымрод өзін тірі құдай деп жариялап, халқы оған табынған. Нымродтың әйелі Семирамидке де құдайша табынылған. (Нинусқа да қараңыз.) Ыбырайым тумас бұрын, жұлдыздардағы бір белгі Нымрод пен оның жорамалшыларына Ыбырайымның тууы туралы хабар береді, ол жалған құдайларға табынуды тоқтатар еді. Сондықтан Нымрод барлық жаңа туған сәбилерді өлтіруге бұйрық береді. Бірақ Ыбырайымның анасы далаға қашып, жасырын түрде бала туады. Иосиф Флавий Ибрахимнің Нымродқа қарсы шығып, оған жалған құдайларға табынуын тоқтатуды айтқанын, ал Нымродтың оны тірідей өртеуге бұйырғанын айтады. Нымрод өзінің халқына Ыбырайымды әлемдегі ең үлкен отқа лақтыру үшін жеткілікті отын жинауға бұйрық береді. Бірақ от тұтанғанда және Ыбырайым ішіне тасталғанда, Ыбырайым зардапсыз шығып кетеді. Исламда, Ибрахимді тірідей өртеу туралы шешім Нымрод пен храм дін қызметкерлерінен шыққан ба, әлде халықтың өзі бастама көтеріп, оны өртеу жоспарын жасаған ба деген пікірталас бар. Мұсылман комментаторларының айтуынша, Ибрахим үлкен өрттен аман қалғаннан кейін, оның беделі қоғамда одан да арта түсті. Нымрод, Вавилон патшасы болғандықтан, оның тағы қауіпке ұшырады және билігінен айырылып қалды, себебі Ибрахимнің өрттен аман-есен шыққанын көргеннен кейін, қоғамның көп бөлігі Аллаға және Ибрахимнің Алланың пайғамбары екеніне сенді. Осыған дейін Нымрод өзін құдай деп көрсетіп келген. Ол (Нымрод) онымен дебаттасып, халқына өзінің құдай екенін және Ибрахим жалғаншы екенін көрсеткісі келді. Нымрод Ибрахимнан: "Саған Құдайдың бере алатын қабілеті менің бере алмайтын қабілетім қандай?" - деп сұрады. Ибрахим: "Менің Раббым - тірілтіп, өлтіруші", - деп жауап берді. Нымрод: "Мен тірілтіп, өлтіремін! Мен көшеден адам алып келіп, жазалап өлтіре аламын, сондай-ақ өлім жазасына кесілген адамды кешіріп, өмірін сақтай аламын", - деді. Ибрахим: "Күн шығыстан туады. Сен оны батыстан тудыра аласың ба?" - деп сұрады. Нымрод ойын қозғады. Ол өз аумағында, өз халқының алдында жеңіліске ұшырады. Ибрахим оны сөзге келмей қалдырып, халықты Аллаға ғибадат етуге шақыру миссиясына қайта оралды. Бұл оқиғаның маңыздылығы осы, мұсылмандық көзқарас бойынша, ол болашақ пайғамбарлардың, ең бастысы Мұса пайғамбардың пайғамбарлық жолына көрініс болды. Ибрахимнің патшамен дауласуы кейбіреулер тарапынан Мұсаның перғауынға уағыздауының алғы күші ретінде түсіндіріледі. Ыбырайымға қарсы шыққан билеуші де, Мұсаның шақыруын тыңдамай, Қызыл теңізде батып кеткен Мысырдың перғауыны да өзін құдай деп жариялады. Бұл оқиғада ғалымдар Ибрахимнің "ақылға қонымды, дана және мақсатқа бағытталған" сөйлеу өнерін, мағынасыз пікірталасқа түспеуін айрықша атап көрсетті. Көптеген мұсылман үшін Ибрахим кез келген адамға қажетті жоғары моральдық құндылықтардың символы болды. Құран періштелердің Ибрахимға келіп, Исмаилдің тууы туралы хабарлағанын егжей-тегжейлі баяндайды. Онда Ибрахим періштелерді көргенде, "оларды ыстыққа шақырып, қайнатылған бұзауды ұсынды" делінген. Бұл әрекетті барлық ғалымдар үлгі ретінде қарастырды; көптеген ғалымдар осы бір әрекетті түсіндіріп, ол Ибрахимнің жоғары моральдық деңгейін көрсетеді және осылайша адамдар ұқсас жағдайда қалай әрекет ету керектігінің үлгісі болып табылады деді. Бұл оқиға мұсылман теологиясында Ибрахимнің "икемді" мінезін одан әрі күшейтті.

The Quran discusses a very short conversation between an unrighteous ruler and Abraham. Although the king in the Quran is unnamed, and this fact has been recognized as being least important in the narrative, outside of the Quran, namely in some of the tafasir, this king has been suggested to be Nimrod. This Tafsir by Ibn Kathir, a 14th century scholar, has many embellishments in the narrative like Nimrod claiming divinity for himself. The Tafsir describes Nimrod's quarrel with Ibrahim, how he (Nimrod) became extremely angry and in his 'utter disbelief and arrant rebellion' became a tyrant. According to Romano Jewish historian Flavius Josephus, Nimrod was a man who set his will against that of God. Nimrod proclaimed himself as a living god and was worshipped as such by his subjects. Nimrod's consort Semiramis was also worshipped as a goddess at his side. (See also Ninus.) Before Abraham was born, a portent in the stars tells Nimrod and his astrologers of the impending birth of Abraham, who would put an end to idolatry. Nimrod therefore orders the killing of all newborn babies. However, Abraham's mother escapes into the fields and gives birth secretly. Flavius Josephus mentions that Abraham confronts Nimrod and tells him face to face to cease his idolatry, whereupon Nimrod orders him burned at the stake. Nimrod has his subjects gather enough wood so as to burn Abraham in the biggest fire the world had ever seen. Yet when the fire is lit and Abraham is thrown into it, Abraham walks out unscathed. In Islam, it is debated whether the decision to have Ibrahim burned at the stake came from Nimrod and the temple priests or whether the people themselves became vigilantes and hatched the plan to have him burned at the stake. According to Muslim commentators, after Abraham survived the great fire, notoriety in society grew bigger after this event. Nimrod, who was the King of Babylon felt that his throne was in danger, and that he was losing power because upon witnessing Ibrahim coming out of the fire unharmed, a large part of society started believing in God and Abraham being a prophet of God. Up until this point, Nimrod was pretending that he himself was a god. Nimrod wanted to debate with him and show his people that he, the king is indeed the god and that Ibrahim was a liar. Nimrod asked Ibrahim, "What can your God do that I cannot?" Ibrahim replied, "My Lord is He who gives life and death." Nimrod then shouted, "I give life and death! I can bring a person from the street and have him executed, and I can grant my pardon to a person who was sentenced to death and save his life." Abraham replied, "Well, my lord God makes the sun rise from the East. Can you make it rise from the West?" Nimrod was confounded. He was beaten at his own game, on his own territory and in front of his own people. Abraham left him there speechless and went back to his mission of calling people to worship God. This event has been noted as particularly important because, in the Muslim perspective, it almost foreshadowed the prophetic careers of future prophets, most significantly the career of Moses. Abraham's quarrel with the king has been interpreted by some to be a precursor to Moses's preaching to Pharaoh. Just as the ruler who argued against Abraham claimed divinity for himself, so did the Pharaoh of the Exodus, who refused to hear the call of Moses and perished in the Red Sea. In this particular incident, scholars have further commented on Abraham's wisdom in employing "rational, wise and target oriented" speech, as opposed to pointless arguments. Abraham, in the eyes of many Muslims, also symbolized the highest moral values essential to any person. The Qur'an details the account of the angels coming to Abraham to tell him of the birth of Ismael. It says that, as soon as Abraham saw the messengers, he "hastened to entertain them with a roasted calf." This action has been interpreted by all the scholars as exemplary; many scholars have commentated upon this one action, saying that it symbolizes Abraham's exceedingly high moral level and thus is a model for how men should act in a similar situation. This incident has only further heightened the "compassionate" character of Abraham in Muslim theology.

Табаридің есебі

Құранның классикалық түсіндірмешісі және тарихшысы Табари екі нұсқасын ұсынды, кімді құрбандыққа шалуға Ыбырайымға бұйрық берілді. Бірінші дерек бойынша, Ыбырайым ізгі ұл тіледі, сосын оған періште пайда болып, ол ізгі ұлға ие болады, бірақ туғаннан кейін және жас жеткенде Құдай үшін құрбандыққа шалуға тиіс екенін хабарлады. Кейіннен періште Хажарға болашақ бала туралы хабар жеткізді. Ысмағұл өскенде, бір кісі Ыбырайымға келіп, оған берген антын орындауға шақырды. Ысмағұл есейгенде, бір кісі Ыбырайымға түсінде аян беріп: "Берген антыңды орында! Құдай Хажар арқылы саған ұл сыйлады, оны құрбан етесің", - деді. Сонда ол Ысмағұлға: "Келіңдер, Құдайға құрбандық шалайық!" - деді. Ол пышақ пен арқан алып, онымен бірге таудың бір жеріне жеткенше жүрді. Баласы оған: "Әке, әке, құрбандықтарың қайда?" - деді. Ол: "Уа, балам, мен түсімде сені сойып тастайтынымды көрдім. Сондықтан көріп тұрғаныңа назар сал!" - деді. Ол: "Әке, бұйрық етілгеніңді орында, Құдай қаласа, мені шыдамдылардың бірі ретінде көресің", - деді. Сонда Ысмағұл оған: "Мені жақсылап байла, мен сенің киіміңді тартып алмайын, қанның бір тамшысы да оған түспесін, Хажар көріп қайғырмасын. Асық! Мойнымды кес, өлім маған жеңіл болсын. Хажарға барғанда, оған сәлем айт!" - деді. Ыбырайым оған жақындап, жылап, оны байлады. Ысмағұл да жылап, көз жасын жанына жинады. Сосын ол мойнына пышақ жүргізді, бірақ пышақ кеспеді, себебі Құдай Ысмағұлдың мойнына мыс жапқан еді. Ол мұны көргенде, оны бетіне бұрып, басының артына шапты, Құранда айтылғандай: Екеуі де мойынсұнып, істі Құдайға тапсырды. Сонда дауыс келді: "Ыбырайым, сен аянды орындадың!" Ол айналып қараса, қошқар тұр екен. Ол оны алып, ұлын босатып, ұлына иіліп: "Балам, бүгін сен маған сыйландың", - деді. Бұл туралы Құранда: "Біз оны үлкен құрбандықпен құтқардық", - делінген. Табари ұсынған екінші дерек бойынша, Ыбырайым ұлы Ысмағұлды құрбандыққа шалуға дайындалып жатқанда, Ібіліс адам кейпінде құрбандықтың алдын тоқтату үшін пайда болды. Ібіліс (Шайтан), адам түріне еніп: "Қайда бара жатырсың, шейх?" - деді. Ол: "Мен осы тауларға бара жатырмын, себебі онда бірдеңе істеуім керек", - деп жауап берді. Ібіліс: "Аллаға ант етемін, мен түсіңде Шайтанның саған келіп, осы кішкентай ұлыңды құрбандыққа шалуды бұйырғанын көрдім. Сен соны сойып өлтіруге ниеттісің бе?!" - деді. Сонда Ыбырайым оны танып: "Құдайдың жауы, менің алдымнан кет! Аллаға ант етемін, Раббым бұйырған нәрсені істеуді жалғастырамын", - деді. Ібіліс, Құдайдың жауы, Ыбырайымнан бас тарды, бірақ сосын Ыбырайымның артынан келе жатқан Ысмағұлға кездесті, ол ағаш пен үлкен пышақты алып жүрген еді. Ол оған: "Ой, жас жігіт, әкең сені қайда алып бара жатыр екенін білесің бе?" - деді. Ол: "Отбасымызға таудан ағаш жинап әкелу үшін", - деді. Ол: "Аллаға ант етемін, оның нағыз ниеті сені құрбандыққа шалу!" - деді. Ол: "Неге?!" - деді. Ібіліс: "Ол Раббысының оған бұйырғанын айтады!" - деді. Ысмағұл: "Ол Раббысының бұйрығын орындауы керек, міндетті түрде!" - деді. Жас жігіт оны мойынсұнбағандықтан, Ібіліс Ысмағұлдың анасы Хажарға, үйінде отырғанға барды. Ібіліс оған: "Уа, Ысмағұлдың анасы! Ыбырайым Ысмағұлды қайда алып бара жатқанын білесің бе?" - деді. Ол: "Олар бізге таудан отын жинап әкелу үшін кетті", - деп жауап берді. Ол: "Шын мәнінде, ол оны құрбандыққа шалу үшін кетті!" - деді. Ол: "Жоқ, мұндай болмайды! Ол оған тым мейірімді және тым сүйіспеншілікпен қарады, олай істемейді!" - деді. Ібіліс: "Ол Құдайдың оған бұйырғанын айтады!" - деді. Хажар: "Егер оның Раббысы оған бұйырған болса, онда ол Құдайдың бұйрығына мойынсұнуы керек!" - деді. Сондықтан Құдайдың жауы Ыбырайымның отбасына қалағанын істей алмағанына ашуланып, қайта оралды.

The classical Quranic exegete and historian Tabari offered two versions, whom Abraham was ordered to sacrifice. According to the first strand, Abraham wished for a righteous son, whereupon an angel appeared to him informing him, that he will get a righteous son, but when he was born and reached puberty, he must be sacrificed for God. Later, the angel appeared to Hagar to inform her about the upcoming child. When Ishmael was grown, someone appeared to Abraham, invites him to keep his vow. When Ishmael was grown, someone appeared to Abraham in a dream and said to him: "Keep your vow which you made! God bestowed upon you a boy by Hagar so that you may sacrifice him" So he said to Ishmael: "Let us go offer a sacrifice to God!" So he took a knife and some rope and went with him until they reached a place in the mountains. The boy said to him: "Oh father! Where is your sacrifice?" He replied: "Oh my son, I saw in a dream, that I will slaughter you. So pay attention to what you see". He said, "Oh my father, do what you have been commanded; you will find me, Insha Allah (if God wills), one of the patient". Ishmael then said to him: "Make tight my bonds, so that I will not struggle to pull back your clothes so that none of my blood will be shed on them for Hagar will see it and be grieved. Hurry! Pass the knife over my throat so that death will be easy for me. When you come to Hagar, greet her'. Abraham began to approach him and, while crying, tied him up. Ishmael too was crying such that the tears gathered by the cheek of Ishmael. He then drew the knife along his throat but the knife did not cut, for God had placed a sheet of copper on the throat of Ishmael. When he saw that, he turned him on his forehead and nicked him on the back of the head just as God has said in Quran : When they had both submitted and he flung on his forehead, that is they had submitted the affair to God. A voice called out: 'Abraham, you have fulfilled the vision!" He turned around and behold, there was a ram. He took it and released his son and he bent over his son saying: "Oh my son, today you have been given to me". That comes in God's saying in Quran : We ransomed him with a great sacrifice. The second strand, provided by Tabari, states that Abraham was about to sacrifice his son Ishmael, and Iblis appeared in form of a man to prevent the sacrifice. Iblis (Satan), who had taken on the form of a man, said: "Where are you going, O Shaikh?" He replied: " I am going to these mountains because I must do something there'. Iblis said: "By God, I have seen that Shaytan has come to you in a dream and ordered you to slaughter this little son of yours. And you intend to do that slaughtering!" Thereupon Abraham recognized him and said: "Get away from me, enemy of God! By God, I will most certainly continue to do what my Lord has commanded". Iblis, the enemy of God, gave up on Abraham but then he encountered Ishmael, who was behind Abraham carrying the wood and the large knife. He said to him: "O young man, do you realize where your father is taking you?" He said: "To gather wood for our family from the mountains". He replied: "By God, his actual intention is to sacrifice you!" He said: "Why?!" Iblis replied: "He claims that his Lord has ordered him to do so!" Ishmael replied: "He must do what his Lord commands, absolutely!" When the young man had rebuffed him, Iblis went to Hagar, the mother of Ishmael who was still at home. Iblis said to her: "Oh mother of Ishmael! Do you realize where Abraham is going with Ishmael?" She replied: "They have gone to gather wood for us in the mountains". He said: "He has actually gone in order to sacrifice him!" She replied: "It cannot be! He is too kind and too loving towards him to do that!" Iblis said: "He claims that God has ordered him to do that!" Hagar said: "If his Lord has ordered him to do that then he must submit to the command of God!" So the enemy of God returned exasperated at not being able to influence the family of Abraham as he wished.

Кереметтер

Ыбырайым өмірінде Алланың бірнеше кереметтеріне куә болды. Құран бірнеше негізгі кереметтерді баяндайды, бірақ аяттарға әртүрлі түсіндірмелер берілген. Құрандағы кереметтердің кейбіреулері:
Ыбырайымға аспан мен жердің патшалығы көрсетілді. Ыбырайым мен құстардың кереметі. Ыбырайым отқа тасталды, ол оған «салқын» және «тыныш» болды. Бірінші аят сөзбе-сөз, теңеу ретінде немесе басқаша түсіндірілді. Кейбір түсіндірушілер бұл аяттың Ыбырайымға аспан патшалығының (Жәннаттың) толық бейнесі көрсетілген физикалық керемет туралы айтатынын, ал басқалары бұл Ыбырайымның рухани түсінігіне қатысты екенін айтады. Соңғы ғалымдар халдейлер жұлдыздарды бақылауда шебер болғанын, бірақ олардың арасында өмір сүрген Ыбырайым физикалық әлемнен тыс, жоғары рухани әлемді көре білгенін мәлімдейді. Екінші аятта Құран түсіндірушілері арасында кең таралған түсінік бар: Ыбырайым төрт құсты алып, оларды бөліктеп, әрқайсысының бөліктерін жақын төбелерге қойды; ол оларға шақырғанда, әр бөлік бірігіп, төрт құс Ыбырайымға қайта ұшып келді. Бұл керемет, Құранда айтылғандай, Алланың Ыбырайымға өлгендерді қалай тірілтетінін көрсетуі болды. Аятта құстарды кесу туралы тікелей айтылмағандықтан, кейбір түсіндірушілер басқаша түсіндірмелер ұсынды, бірақ бәрі де кереметтің мақсаты – Алланың өлгендерді қайта тірілтуге күші бар екенін Ыбырайымға көрсету еді. Үшінші аят та сөзбе-сөз және теңеу ретінде түсіндірілді. Түсіндірушілер «от» негізгі екі мәселеге сілтеме жасайды дейді. Біріншіден, от – физикалық жалын, Ыбырайым одан зардап шекпей аман қалды. Екіншіден, от – қуғын-қудалау оты, Ыбырайым одан құтылып, әйелі Сарасымен және жүйесі Лотпен бірге халқын тастап кетті.

Abraham encountered several miracles of God during his lifetime. The Quran records a few main miracles, although different interpretations have been attributed to the passages. Some of the miracles recorded in the Quran are:
Abraham was shown the kingdom of the Heavens and the Earth. Abraham and the miracle of the birds. Abraham was thrown into a fire, which became "cool" and "peaceful" for him. The first passage has been interpreted both literally, allegorically, and otherwise. Although some commentators feel that this passage referred to a physical miracle, where Abraham was physically shown the entire kingdom of Heaven (Jannah), others have felt that it refers to the spiritual understanding of Abraham; these latter scholars maintain that the Chaldeans were skilled in the observance of the stars, but Abraham, who lived amongst them, saw beyond the physical world and into a higher spiritual realm. The second passage has one mainstream interpretation amongst the Quranic commentators, that Abraham took four birds and cut them up, placing pieces of each on nearby hills; when he called out to them, each piece joined and four birds flew back to Abraham. This miracle, as told by the Quranic passage, was a demonstration by God to show Abraham how God gave life to the dead. As the physical cutting of the birds is not implied in the passage, some commentators have offered alternative interpretations, but all maintain that the miracle was for the same demonstrative purpose to show Abraham the power God has to raise the dead to life. The third passage has also been interpreted both literally and metaphorically, or in some cases both. Commentators state that the 'fire' refers to the main aspects. They maintained that, firstly, the fire referred to the physical flame, from which Abraham was saved unharmed. The commentators further stated that, secondly, the fire referred to the 'fire of persecution', from which Abraham was saved, as he left his people after this with his wife Sarah and his nephew Lot.

Атау

Ыбырайымға Ислам дінінде Халилулла (خَلِیْل ٱلله) атағы берілген. «Құдайдың досы» деген бұл атақ ислам теологиясына ғана тән емес. Басқа діни дәстүрлер бұған көп мән бермесе де, Ыбырайым Еврей кітаптарындағы (Ескі өсиет) Екінші Жылнамалар кітабында және Ишая кітабында, сондай-ақ Жаңа өсиетте де Құдайдың досы деп аталған.

Ислам ғибадатханаларымен байланысы

Ыбырайымның ислам теологиясындағы ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – Қағбаны салудағы рөлі. Дәстүр бойынша, Адам ата алғашқы Қағбаны салған, бірақ оны Нұх заманындағы Ұлы су тасқыны қиратқан. Ыбырайым оны бастапқы түрінде қайта салған деп сендіреді. Құран, мұсылмандық көзқарасы бойынша, тек қана қажылық заңдарын бекітеді немесе күшейтеді. Осы рәсімдерді Ыбырайым қалыптастырған, және барлық мұсылмандар үшін қажылық – Ыбырайымның иманының толықтығына қайта оралудың жолы. Медине қаласын "Пайғамбар қаласы" немесе "Мұхаммед қаласы" деп атағандай, Мекке де жиі "Ыбырайым қаласы" деп аталады, себебі Ыбырайымның бірқұдайлық дінін жаңартуы Меккеде болған деп есептеледі.