Ислам дәстүріндегі шайтандық аяттар және олардың қайтарылуы
Satanic Verses
Ислам тарихындағы «Шайтандық аяттар» туралы аңыз: пайғамбар Мұхаммедке (ﷺ) шайтанның жіберген сөздері, кейіннен жоққа шығарылған. Талқылаулар мен ғылыми пікірлер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ислам дәстүріндегі жалған аянды қайтарып алу – діни аяттар
Retracted false revelation in Islamic tradition
the religious verses
«Шайтандық аяттар» – ислам пайғамбары Мұхаммедтің шайтанның әсерінен туған ойларды құдайлық аян деп қате қабылдағаны туралы айтылатын сөздер. Бұл терминді ағылшын тілінде алғаш рет 1858 жылы сэр Уильям Мьюр қолданған. Бұл сөздер үш мекелік пұтқа табынушылық құдайларын мадақтайды: әл-Лат, әл-Узза және Манат. Оларды Мұхаммедтің өмірбаяндарынан – әл-Вакиди, Ибн Сад және әл-Табаридің тафсирлерінен оқуға болады. Ислам дәуірінің алғашқы екі ғасырында діни қайраткерлер бұл оқиғаны қабылдады. Алайда, 13 ғасырдан бастап ислам ғалымдары (уламалар) Мұхаммедтің «кемшіліксіздігімен» (‘исма) үйлеспейтінін, яғни Мұхаммедтің қате жасауы мүмкін емес екенін және шайтан оны адастай алмайтынын айта бастады. Оқиғаның әртүрлі нұсқалары ертедегі тафсирлерде (Құран түсіндірмелері) және Ибн Исхақ сияқты Пайғамбардың өмірбаянында жазылған. Оқиғаның мәнісі мынада: Мұхаммед Меккедегі туыстары мен көршілерін ислам дініне өткізуді армандаған. Ол «Нәжм» сүресінің аяттарын оқып отырғанда, оларды періште Жәбірейілден келген аян деп есептеді: «Әл-Лат пен әл-Узза туралы ойладыңыз ба? Ал үшіншісі – Манат туралы не деуге болады?» (Құран 53:19–20).
The Satanic Verses are words of "satanic suggestion" which the Islamic prophet Muhammad is alleged to have mistaken for divine revelation. The first use of the expression in English is attributed to Sir William Muir in 1858. The words praise the three pagan Meccan goddesses: al Lāt, al 'Uzzá, and Manāt and can be read in early prophetic biographies of Muhammad by al Wāqidī, Ibn Sa'd and the tafsir of al Tabarī. Religious authorities embraced the story for the first two centuries of the Islamic era. However, beginning in the 13th century, Islamic scholars (Ulama) started to reject it as being inconsistent with Muhammad's "perfection" ('isma), which meant that Muhammad was infallible and could not be fooled by Satan. The different versions of the story are recorded in early tafsirs (Quranic commentaries) and biographies of the Prophet, such as Ibn Ishaq's. In its essential form, the story reports that Muhammad longed to convert his kinsmen and neighbors of Mecca to Islam. As he was reciting these verses of Sūrat an Najm, considered a revelation from the angel Gabriel:"Have you thought of al Lāt and al 'Uzzá? And about the third one, Manāt?" –Quran 53:19–20
Содан кейін шайтан оны келесі жолды айтуға итермеледі:
Satan tempted him to utter the following line:
Әл-Лат, әл-Узза және Манат – Меккеліктердің исламнан бұрын құдайлары болған үш араб әйқыны. «Гараньик» сөзінің нақты мағынасын анықтау қиын, себебі ол тек бір рет қолданылған сөз (хапакс легомен). Түсіндірушілер бұл сөзді «лелектер» деп түсіндірді. Араб тілінде бұл сөз әдетте «лелек» дегенді білдіреді – жекеше түрінде ghirnīq, ghurnūq, ghirnawq және ghurnayq болып келеді. Сондай-ақ, бұл сөздің құстарды білдіретін басқа да сөздермен байланысы бар, мысалы, «қарақасқа», «қарға» және «бүркіт». Сөздік мағынасында «көтерілген гараньик» шығыстанушы Уильям Мьюр «көтерілген әйелдер» деп аударған, ал қазіргі заманғы ғалым Мұхаммед Маназир Ахсан осы сөзді «биікке көтерілгендер (құдайлар)» деп аударған. Осылайша, бұл сөздердің үш «пұтқа» құдайлық қасиеттер тағайындау мақсатында айтылған-айтылмағаны күмәнді. Дегенмен, ғалымдар аяттың екінші жартысының – «оның шапағатына үміт артамыз» деген мағынасы туралы бір пікірде.
Al Lāt, al 'Uzzā, and Manāt were three pre Islamic Arabian goddesses worshipped by the Meccans. Discerning the precise meaning of the word gharāniq has proven difficult, as it is a hapax legomenon (i. e. used only once in the text). Commentators wrote that it meant "the cranes". The Arabic word does generally mean a "crane" – appearing in the singular as ghirnīq, ghurnūq, ghirnawq and ghurnayq, and the word has cousin forms in other words for birds, including "raven, crow" and "eagle". Taken as a segment, "exalted gharāniq" has been translated by Orientalist William Muir to mean "exalted women", while contemporary academic Muhammad Manazir Ahsan has translated the same segment as "high soaring ones (deities)". Thus, whether the phrase had intended to attribute a divine nature to the three "idols" is a matter of dispute. In either case, scholars generally agree on the meaning of the second half of the verse, "whose intercession is hoped for".
Табаридің есебі
Оқиғаның толық сипаттамасы әл-Табаридің "Тарих" еңбегінде (6-том, шамамен 915 ж.б.э.) кездеседі:
An extensive account of the incident is found in al Tabarī's history, the Tarīkh (Vol. VI) (c. 915 CE):
Ертедегі ислам
Шахаб Ахмед, ертедегі исламдағы шайтандық аяттар туралы кітаптың авторы, ертедегі тәпсірлер мен сира/мағази әдебиеттері дәуірінде шайтандық аяттар оқиғасы ертедегі мұсылман қауымы тарапынан көбінесе қабылданғанын және пайғамбарлық концепциясының үздіксіз күресті қамтитынын атап көрсетті. Кейіннен, хадис жинақтарының дәуіріндегі логика және одан кейінгі ортодоксия қатесіз пайғамбарды қажет етті. Ибн Таймияның сөзіне сәйкес: "Тұңғыш ислам ғалымдары (Салаф) Құранға сәйкес Кран аяттарын бірлесіп қарастырды. Ал кейінгі ғалымдар (Халафтар), бұрынғы ғалымдардың пікірін ұстанғандар, бұл риуаяттар дұрыс тізбек бойынша жазылғанын және оларды жоққа шығару мүмкін емес екенін, ал Құранның өзі оған куәлік ететінін айтады." Мұхаммедтің ең ертедегі өмірбаяны, Ибн Исхақ (761–767) жоғалып кетті, бірақ оның дәстүрлер жинағы негізінен екі дереккөзден сақталды: Ибн Хишам (833) және әл-Табари (915). Оқиға әл-Табариде кездеседі, ол Ибн Исхақты тарату тізбегіне қосады, бірақ Ибн Хишамда жоқ, ол мәтінінің кіріспесінде Ибн Исхақтың өмірбаянынан "кейбір адамдарды мазалаған" мәселелерді алып тастағанын мойындайды. Ибн Сад және әл-Уақиди, Мұхаммедтің тағы екі ертедегі өмірбаянының авторы, оқиғаны баяндайды. Пауль Арно Эйхлер (1928) мұсылмандардың Құдайдың жіберген сынағы ретінде, құдайлық аянға шайтанның араласуына сенетінін сипаттайды. Ол мұсылмандардың бұл түсіндіруін исламдық ойлауда шайтанның (Иблис) өзі азғырушы емес, тек Құдай өзінің құлдарын сынау үшін пайдаланатын құрал екендігімен түсіндіреді.
Shahab Ahmed, author of a book on the satanic verses in early Islam, observed that in the era of early tafsirs and sīrah/maghazi literature, the satanic verses incident was near universally accepted by the early Muslim community and illustrative of a concept of prophethood involving an ongoing struggle. Later, the logic of the era of hadith collections and subsequent orthodoxy required an infallible prophet. According to Ibn Taymiyyah: "The early Islamic Scholars (Salaf) collectively considered the Verses of Cranes in accordance with Quran. And from the later coming scholars (Khalaf), who followed the opinion of the early scholars, they say that these traditions have been recorded with authentic chain of narration and it is impossible to deny them, and Quran is itself testifying it." The earliest biography of Muhammad, Ibn Ishaq (761–767) is lost but his collection of traditions survives mainly in two sources: Ibn Hisham (833) and al Tabari (915). The story appears in al Tabari, who includes Ibn Ishaq in the chain of transmission, but not in Ibn Hisham, who admits in the preface of his text that he omitted matters from Ibn Ishaq's biography that "would distress certain people". Ibn Sa'd and Al Waqidi, two other early biographers of Muhammad relate the story. Paul Arno Eichler (1928) describes Muslims as believing that Satan's interference in divine revelation as a test sent by God. He explains this interpretation of Muslims by the fact that in Islamic thought, Satan (Iblīs) himself is not the tempter, but merely the instrument through which God tests his subjects.
Орта ғасырдың кейінгі кезеңдері
Оның даулы сипатына байланысты, «Шайтандық аяттар» дәстүрі ешқашан канондық хадис жинақтарына енбеген (дегенмен, оқиғаның қысқартылған нұсқалары болған). Табаридің тәфсірінде кездесетін бұл оқиға, сондай-ақ Муқатил, ʽАбд әл-Раззақ әл-Санʽани және Ибн Катирдің тәфсірлерінде, Әбу Джафар ән-Наххастың нәсх (түсіндірмесінде), Вахидидің «асбаб әл-нузұл» жинағында және тіпті орта ғасырдың соңында Сүютидің «әд-Дурр әл-Мантхур фил Тафсир биль Матур» жинағында қолданылған. Оқиғаға қарсылықтар төртінші ислами ғасырында, мысалы, ән-Наххастың еңбегінде көтерілген, және Әбу Бәкір ибн әл-ʽАраби (1157 жылы қайтыс болған), Фахр әд-Дин Рази (1220 ж.), әл-Құртуби (1285 ж.) сияқты ғалымдар арқылы кейінгі ұрпақтарда да жалғасты. Оқиғаның фактілігіне қарсы ең толық аргумент Кади Иядтың «әш-Шифа» еңбегінде келтірілген. Тағы бір заманауи ғалым, Шаһаб Ахмед, сахаба Ибн ʽАббастан жеткен 50 риуаятты (хабарларды), сондай-ақ тәбиʽүндерден (кейінгі буын) – Мухаммад ибн Каʽб әл-Құрази, Саʽид ибн Жубайр, ʽУрва ибн әз-Зубайр, Қатада ибн Диʽама, Әбу Бакр ʽАбд әл-Рахман ибн әл-Харит, әл-Хасан әл-Басри және Мужахид ибн Жабрден жеткен хабарларды мұқият зерттеді. Ол олардың көптегенінің сахих мүрсал (яғни, тізбегі пайғамбардың сахабасы емес, тәбиʽүнмен аяқталады) екенін атап өтті. Сондай-ақ, тізбектері Ибн ʽАббасқа дейін жететін кейбір хабарларды талқылады, оның ішінде кейбір ғалымдар сенімді деп санайтын (Ахмед кітабындағы 40-риуаят), бірақ әл-Альбани бір хабар жеткізуші туралы толық ақпараттың болмауына байланысты қабылдамаған, және ұқсас (41-риуаят), Ахмедтің «кейінгі түсіндірушілер байқамаған сияқты, тіпті одан да сенімді» деп сипаттаған хабарды да қарастырды. Оның айтуынша, бұл хабардың «кемшіліксіз иснады» бар және әл-Альбани атап өткен кемшіліктерден мүлдем құрылған.
Due to its controversial nature, the tradition of the Satanic Verses never made it into any of the canonical hadith compilations (though possible truncated versions of the incident did). In addition to appearing in Tabarī's tafsīr, it is used in the tafsīrs of Muqātil, ʽAbd al Razzaq al Sanʽani and Ibn Kathir as well as the [[naskh (exegesis) of Abu Ja'far an Nahhās, the [[asbab al nuzul collection of Wāhidī and even the late medieval as Suyūtī's compilation al Durr al Manthūr fil Tafsīr bil Mathūr. Objections to the incident were raised as early as the fourth Islamic century, such as in the work of an Nahhās and continued to be raised throughout later generations by scholars such as Abu Bakr ibn al ‘Arabi (d. 1157), Fakhr ad Din Razi (1220) as well as al Qurtubi (1285). The most comprehensive argument presented against the factuality of the incident came in Qadi Iyad's ash Shifa'. Another modern academic scholar, Shahab Ahmed, carefully examined 50 riwayahs (transmissions) of the hadith narrated from the companion Ibn 'Abbās, and successors (tabi'un) including Muhammad bin ka'b Al Qurazi, Sa'id b. Jubayr, 'Urwah b. al Zubayr, Qatada b. Di'amah, Abu Bakr 'Abd al Rahman b. al Harith, al Hasan al Basri, and Mujahid b. Jabr. He notes that many of these are sahih mursal (i. e. sound except that the chain of narration ends at the successor instead of a companion of the prophet). He also discusses some narrations whose chains go back to Ibn 'Abbās, including one (riwayah 40 in Ahmed's book) which was considered reliable by some scholars, though al Albani rejected it due to limited biographical information on one of the transmitters, and a similar one (riwayah 41) which Ahmed describes as "an equally if not more reliable isnād that has apparently gone unnoticed by later commentators". This, he says, has an "immaculate isnād" and lacks the deficiency noted by al Albani.
Салман Рушди
Бұл мәселе діни пікір-таластың маргіналды бөлігі ғана болды, бірақ 1988 жылы Салман Рушдидің "Сатаникалық аяттар" романы жаңалықтардың бірінші бетіне шықты. Роман ислам тарихына қатысты ойдан шығарылған сілтемелерді қамтиды, бұл қырқыс дау мен ашуға себеп болды. Әлемдегі мұсылмандар кітаптың басылып шығуына қарсылық білдірді, ал Иранның аятолласы Хомейни кітаптың Мұхаммед пен оның әйелдерін құрметсіздікке ұшыратқанын айтып, Рушдиге өлім жазасын тағайындаған фетва шығарды.
This entire matter was a mere footnote to the back and forth of religious debate, but was rekindled by Salman Rushdie's 1988 novel, The Satanic Verses, which made headline news. The novel contains some fictionalized allusions to Islamic history, which provoked both controversy and outrage. Muslims around the world protested the book's publishing, and Iran's Ayatollah Khomeini issued a fatwa sentencing Rushdie to death, saying that the book blasphemed Muhammad and his wives.