Иран мен Араб мемлекеттері қарым-қатынасы: шиеленіс пен әріптестік
Arab League–Iran relations
Иран мен Араб мемлекеттері лигасы арасындағы қарым-қатынас, діни және саяси айырмашылықтарға байланысты шиеленіске толы. Саудия Арабиясымен қақтығыс күшейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб мемлекеттері лигасы мен Иран Ислам Республикасы арасындағы қарым-қатынас өзгеше болып келді, себебі Иранның әрбір елмен екітарапты қарым-қатынасы әртүрлі сипатта болды. Иран, 22 араб мемлекетінен тұратын және Иранның да құрамына кіретін Таяу Шығыс пен Солтүстік Африканың көп бөлігін қамтитын Араб Лигасының ең шығыс шекарасында орналасқан. Араб Лигасы халқының көп бөлігі этникалық арабтардан, ал Иран халқының көп бөлігі этникалық парсылардан тұрады; екі тараптың да ортақ діні – Ислам болғанымен, олардың діни бағыттары әртүрлі: Араб Лигасында сунниттер басым, ал Иранда шииттер басым. 1979 жылғы Иран Ислам революциясынан бері елдің шиит теократиясы барлық мұсылмандардың заңды діни және саяси басшысы болуға тырысып келеді, бұл мәртебе әдетте Мекке мен Медина қалалары орналасқан суннит көпшілігі Сауд Арабиясына тиесілі деп есептеледі. Осы араздық, Иран мен Сауд Арабия арасындағы өкілдік соғыс ретінде көрініс беріп, мұсылман әлемінде шиит-суннит алауыздығын күшейтті. Таяу Шығыста араб-иран қарым-қатынасы бейбіт өмір сүру мен ашық жаулық арасында ауысып келді. Иран-Ирак соғысы Араб Лигасының бір мемлекеті мен Иран арасындағы тікелей қарулы қақтығыстың соңғы мысалы болып табылады. Араб Лигасының кейбір мемлекеттері, әсіресе шиит үкіметтері бар елдер, Араб Лигасынан гөрі Иранмен жақын байланыста деп есептеледі. Басқа да факторлармен қатар, бұл жағдай соңғы жылдары араб-израиль қақтығысына елеулі әсер етті, себебі Иранның Израиль мен көптеген араб елдеріне төндірген өзара қаупі, Иран-Сауд Арабиясы және Иран-Израиль арасындағы өкілдік соғыстардың нәтижесінде «араб-израиль одағының» құрылуына жағдай жасады; көптеген араб елдері Иран үкіметінің әскери және саяси мақсаттарына қарсы аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Израильмен дипломатиялық қарым-қатынасты жаңартты, бұл Израилге қатысты Араб Лигасының ұзақ жылдар бойғы бойкотын бұзды.
The dynamic between the League of Arab States and the Islamic Republic of Iran has been ambivalent, owing to the latter's varying bilateral conduct with each country of the former. Iran is located on the easternmost frontier of the Arab League, which consists of 22 Arab countries and spans the bulk of the Middle East and North Africa, of which Iran is also a part. The Arab League's population is dominated by ethnic Arabs, whereas Iran's population is dominated by ethnic Persians; and while both sides have Islam as a common religion, their sects differ, with Sunnis constituting the majority in the Arab League and Shias constituting the majority in Iran. Since Iran's Islamic Revolution in 1979, the country's Shia theocracy has attempted to assert itself as the legitimate religious and political leadership of all Muslims, contesting a status that has generally been understood as belonging to Sunni majority Saudi Arabia, where the cities of Mecca and Medina are located. This animosity, manifested in the Iran–Saudi Arabia proxy conflict, has greatly exacerbated the Shia–Sunni divide throughout the Muslim world. Within the Middle East, the Arab–Iranian relationship has rotated between peaceful co existence and open hostility. The Iran–Iraq War remains the most recent instance of a direct armed conflict between an Arab League country and Iran. Some Arab League countries, especially those with Shia dominated governments, have been perceived as more closely affiliated with Iran than with the Arab League itself. Among other phenomena, this reality has significantly impacted the Arab–Israeli conflict in recent years, as the mutual threat presented by Iran to Israel and many Arab countries has enabled the formation of the so called Arab–Israeli alliance, which came to fruition in light of the Iran–Saudi Arabia proxy conflict and the Iran–Israel proxy conflict; many Arab countries have normalized diplomatic ties with Israel in pursuit of regional security against the Iranian government's military and political ambitions, effectively breaking from the long running Arab League boycott of Israel.
Иран Ислам революциясы
Иран революциясынан кейін Иранның сыртқы саясаты күрт өзгерді. Көп жағдайда дипломатиялық жауынгерлік араб мемлекеттері Иранмен ынтымақтасуға көшті, ал бұрын қолдау көрсеткен кейбір елдер қолдауын азайтты. Революцияның көшбасшысы, Иран Ислам Республикасының негізін қалаушысы және оның алғашқы Жоғарғы Басшысы Рухолла Хомейни: «Монархия тұжырымы Исламға толыққанды қайшы келеді» деп мәлімдеді. Сондықтан араб көшбасшылары Иран Ислам Республикасына деген қарым-қатынаста жаулық таныта бастады. Хомейнидің мустазафин (әділетсіздікке ұшырағандар) мен мустакбирлерге (жоғарыпарлыларға) қарсы тұру идеясы, кейбір араб режимдерін ирандық дін ғалымдары мустакбирлердің қатарына жатқызғандықтан, көрші елдермен көптеген мәселелерге әкеп соқты. Аятолла Хомейни мұсылман әлемінің басқа бөліктеріне революцияны тарату ниетін жасырмады.
After the Iranian Revolution the foreign policy of Iran changed dramatically. In many cases diplomatically inimical Arab nations became more cooperative with Iran, while some formerly supportive nations decreased their support. Ruhollah Khomeini, leader of the revolution, founder of the Islamic Republic of Iran, and its first Supreme Leader, declared that "The concept of monarchy totally contradicts Islam." Therefore, Arab leaders developed a hostile attitude towards the Islamic Republic of Iran. Khomeini's idea of supporting the mustazafeen (those who are wronged or oppressed) – as opposed to the mustakbareen (those who are arrogant) – led to many problems with neighboring countries due to some Arab regimes being judged by Iranian jurists to be among the mustakbareen. Ayatollah Khomeini was open about his intention to export the revolution to other parts of the Muslim world.
1980 жылдар: Иран-Ирак соғысы
1980 жылдардың басында Иран аймақтық және халықаралық деңгейде оқшауланды. Бұл дипломатиялық және экономикалық оқшаулау Иран-Ирак соғысы кезінде одан да күшейді, онда Сирияны қоспағанда, барлық көрші араб мемлекеттері Иракты логистикалық және экономикалық тұрғыдан қолдады. Кейбір сарапшылар пікірінше, Саддам Хусейн Иранды өздерінің тұрақтылығына қауіп деп қараған басқа араб мемлекеттерінің атынан соғысты. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында революциялық құлшыныс басылып, ирандық саясаткерлер белгілі бір деңгейде прагматизмге көшті.
During the early 1980s, Iran was isolated regionally and internationally. This diplomatic and economic isolation intensified during the Iran–Iraq War in which almost all neighboring Arab states, except Syria, supported Iraq logistically and economically. According to some observers, Saddam Hussein fought on behalf of other Arab states that viewed Iran as a potential threat to their stability. In the late 1980s and early 1990s, the revolutionary zeal cooled, and a degree of pragmatism was adopted by Iranian policymakers.
1990 жылдар
Акбар Хашеми мен Мұхаммед Хатами президенттік кезеңінде Иранның сыртқы саясаты халықаралық қарым-қатынастағы шиеленісті төмендетуге бағытталды және Иран араб көршілерімен қарым-қатынасын жақсартуға тырысты. 1990 жылдардың басында АҚШ Иракқа шабуыл жасаған кезде, бұл әрекет Иранның Таяу Шығыстағы саяси ықпалын күшейтті.
During the presidency of Akbar Hashemi and Mohammad Khatami, Iranian foreign policy switched to reducing international tensions and Iran tried to normalize its relations with its Arab neighbors. When the United States attacked Iraq in the Gulf War of the early 1990s, it unintentionally promoted Iran's political influence in the Middle East.
2000-шы жылдар: Ирак соғысы
2000 жылдан бері жағдай түбегейлі өзгерді. Ең маңызды фактор – 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруіне қабылданған шешім, ол шиит Иранының аймақтық ықпалын теңестіруге тырысқан, жалпы арабтық көзқарастарға ие Баас партиясының көшбасшысы Саддамның құлауына әкелді. Саддамның биліктен кетуімен Иран өзінің кеңеюіне кедергі келтіретін маңызды тосқауылды жойды. Бұл Иранға Таяу Шығыста маңызды ойыншы ретінде көзге түруге жақсы мүмкіндік берді. Ричард Хаас 2006 жылы айтқандай, "Иран аймақтағы ең қуатты екі мемлекеттің бірі болады. Иранның және оған байланысты топтардың ықпалы артты". Иран Сирия, Ливан, Кувейт және Ирак сияқты араб елдерінен одақтастар таба алады. Екінші жағынан, Сауд Арабиясы, Иордания және Біріккен Араб Эмираттары АҚШ-тың қолдауымен Иранға қарсы бірікті. Басқа араб елдері Иранмен қалыпты қарым-қатынасты сақтап қалды. Иран мен араб елдері арасындағы шиеленістің тағы бір себебі – діни ағымдардың қақтығысы. Иран революциясының басында аятолла Хомейни шииттер мен сүнниттер арасындағы келіспеушілікті азайтуға тырысып, Әлиден бұрынғы халифаларды сынауға тыйым салды. Сондай-ақ, ол шииттерге сүнни имамдардың артында намаз оқуға рұқсат берді. Дегенмен, Иранның шекара сыртындағы шиит қауымдастықтарына әсері және араб көршілерімен аумақтық даулар, сондай-ақ басқа да мәселелер араб-иран қарым-қатынастарында шиеленіс тудыруда.
Since the 2000s, the situation has changed completely. The most significant factor was the United States administration's decision to invade Iraq in 2003, which led to the fall of Saddam, a Ba'athist Leader with pan Arab sympathies who was determined to balance Shi'a Iran's regional influence. With the deposition of Saddam, Iran found a major obstacle to its expansion removed. This gave Iran a good chance to emerge as a major player in the Middle East. As Richard Haass stated in 2006, "Iran will be one of the two most powerful states in the region. The influence of Iran and groups associated with it has been reinforced." Iran could find allies in Arab world comprising Syria, Lebanon, Kuwait and Iraq. On the other hand, Saudi Arabia, Jordan and United Arab Emirates united against Iran, with support from the United States. Other Arab countries continued to have normal relations with Iran. Another aspect of tension between Iran and Arab countries has been sectarianism. During the early days of the Iranian Revolution, Ayatollah Khomeini endeavored to bridge the gap between Shias and Sunnis by forbidding criticizing the Caliphs who preceded Ali. He also declared it permissible for Shiites to pray behind Sunni imams. However, the influence of Iran on Shiite communities outside its borders and the territorial disputes with Arab neighbors among other issues remain sources of tension in Arab Iranian relations.
2010 жылдар
2010 жылы жарияланған дипломатиялық хабарламалар араб елдерінің басшылары Иранды аймақтық тұрақтылыққа ең үлкен қауіп деп атағанын көрсетті, бірақ олар бұл туралы көпшілікке айтудан бас тартып, АҚШ дипломаттарымен жеке сөйлескенде, батысқа қарсы мұсылман мемлекетіне қолдау көрсеткені үшін ішкі мәселелерге тап болатындарын жеткізді. Хабарламаларда Сауд Арабиясы мен Бахрейннің Иранның ядролық бағдарламасын тоқтату мақсатында Иранға қарсы әскери шабуылды қолдағандығы көрсетілген. 2016 жылдың 4 қаңтарында Сауд Арабиясы мен Бахрейн Иранмен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп жіберді. Сауд Арабиясы Тегерандағы Сауд Арабиясының елшілігіне жасалған шабуылды себеп ретінде көрсетті, бұл шабуыл негізінен сунниттік Сауд Арабиясының шиит дін өкілін атқа жазалауынан кейін болды. Бахрейн Иранның Бахрейн және басқа араб елдеріне жасаған "ашық және қауіпті араласуын" себеп ретінде атады.
Diplomatic cables leaked In 2010 revealed Arab leaders singled out Iran as the greatest threat to regional stability, yet refuse to speak publicly, telling US diplomats in private, they would face domestic troubles if they were seen as siding with the West against a Muslim country. The cables showed that Saudi Arabia and Bahrain supported a military attack against Iran aimed to stop the Iranian nuclear program. On 4 January 2016, Saudi Arabia and Bahrain severed diplomatic ties with Iran. Saudi Arabia cited attacks on the Saudi embassy in Tehran following predominantly Sunni Saudi Arabia's execution of a Shiite cleric. Bahrain cited Iran's "blatant and dangerous interference" in Bahrain and other Arab countries.
Алжир
Иран революциясынан кейін 1981 жылы Алжирдің рөлі Иранда ұсталған АҚШ дипломатиялық тұтқындарын босатуда шешуші болды. 1998 жылы Иран Алжирдің қауіпсіздік күштерінің қатаң әрекеттеріне, әсіресе мұсылманның қасиетті Рамазан айында болған бірнеше қырғын кезінде сын айтты және Алжирге халықаралық қауымдастық арқылы гуманистік қағидаларға сәйкес әрекет етуге қысым жасады. Алжир өз кезегінде қырғынға Иранды кінәлады. Он жыл өткен соң, 2000 жылдың қыркүйек айының басында Иран президенті Мохаммад Хатами мен оның алжирлік әріптесі Абделазиз Бутефлика БҰҰ Мыңжылдық Саммитінің шеңберінде Алжир мен Иран арасындағы дипломатиялық және сауда қатынастарын қайта жаңарту туралы шешім қабылдады. Қатынастарды қайта орнату "сот істері, қаржы, өнеркәсіп және әуе көлігі салаларындағы екіжақты ынтымақтастық туралы" бірқатар келісімдерге мүмкіндік берді. Осыдан кейін қарым-қатынастар тез күшейді, 2002 жылы Иранның қорғаныс министрі Али Шамхани мен Алжирдің Бірлескен Штаб Бастығы Мұхамед әл Имари Иранда әскери және техникалық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. 2006 жылы БҰҰ-да Иранның ядролық бағдарламасы бойынша өткен дауыс беруде Алжир дауыс беруден бас тартты.
Following the Iranian Revolution, in 1981 Algeria's role was instrumental in the release of the US diplomatic hostages held in Iran. In 1998, Iran became increasingly critical of Algeria's heavy handed security forces, especially during several massacres during the Muslim holy month of Ramadan and led efforts to pressure Algeria to act more humanely through the international community. Algeria in turn blamed Iran for the massacre. After a decade, in early September 2000, diplomatic and trade relations between Algeria and Iran were re established in a decision made by Iranian President Mohammad Khatami and his Algerian counterpart Abdelaziz Bouteflika on the sidelines of the United Nations Millennium Summit. The resumption of relations paved the way for number of agreements "on bilateral cooperation in the areas of judicial affairs, finance, industry, and air transport". Relations continued to strengthen rapidly after that to the extent that in 2002 Iranian Defense Minister Ali Shamkhani and Algerian Joint Chief of Staff Muhamed al Imari Wednesday signed an agreement for military and technical cooperation in Iran. In the recent 2006 UN vote on Iran's nuclear program, Algeria abstained from voting.
Бахрейн
Иран 1970 жылдың наурызына дейін Бахрейнге тарихи құқығы болды, бірақ Шах Мохаммад Реза Пахлави құпия англо-ирандық келіссөздер нәтижесінде бұл талаптан бас тартты. Саясатты қайта бағалаудан кейін екі ел 1970 жылы шекаралау туралы келісімге қол қойды. Иран революциясынан кейін 1981 жылы Бахрейндегі шиит фундаменталистері «Бахрейнді азат етуге арналған ислами фронт» атты ұйымның қолдауымен төңкеріс жасауға әрекеттенді. Төңкеріс сәтті болған жағдайда, Иранда эмиграцияда тұрған шиит дін ғалымы, Худжат әл-Ислам Хади әл-Мударриси теократиялық үкіметтің басшысы болып тағайындалатын еді. Бахрейн үкіметі бұл төңкерісті Иранның сүнни үкіметін құлатуға жасаған әрекеті деп қарады. Иран бұл мәлімдемені жоққа шығарып, фундаменталистердің Иран революциясынан шабыттанғанын, бірақ Ираннан ешқандай қолдау алмағанын мәлімдеді. Бұл оқиғаның қайталануынан қорқып, Бахрейн шиит халқына қатысты шектеулерді күшейтті, мыңдаған адамды түрмеге қамады және Иранмен қарым-қатынасты одан әрі нашарлатты. Соңғы кезде екі елдің қарым-қатынасы жақсара бастады және бірнеше бірлескен экономикалық жобалар іске асырылуда. Иран Бахрейннің Парсы шығанағында АҚШ-тың 5-ші флотын орналастыруын қатты сынға алды. 2015 жылдың тамызында Бахрейн билігі Бахрейнде болған кемінде бір жарылысқа қатысы бар, сондай-ақ Ливандық Хезболла және Иранның «Революциялық гвардиясынан» көмек алған деген күдік туған террористік ұйымның бес мүшесін ұстағанын хабарлады. 2016 жылдың 4 қаңтарында Бахрейн Иранның «ашық және қауіпті араласуына» байланысты Иранмен дипломатиялық қарым-қатынасын үзіп жіберді. Бұл Сауд Арабиясының Иранмен дипломатиялық байланысын үзуінен кейін болды. 2016 жылдың қаңтарында Комор аралдары Сауд Арабиясымен ынтымақтастық пен ынтымақты білдіру мақсатында Ираннан елшісін шақырды. Комор аралдарының бұрынғы президенттерінің бірі, Ахмед Абдалла Мохамед Самби, Иранның Кум қаласындағы ислами семинариясын бітірген. Тегерандағы «Табнак» жаңалықтар агенттігінің хабарлауынша, Самби сол жерде Аятолла Мешбах Яздиден дәріс алған. Джибути 2016 жылдың 3 қаңтарында Сауд Арабиясымен ынтымақтастық таныту үшін Иранмен дипломатиялық байланысын үзіп жіберді, бұл Эр-Риядтың Иранмен дипломатиялық қарым-қатынасын үзуінен кейін болды. Бұрын екі ел 2005 жылы сауданы арттыру мақсатында сауда келісімдеріне қол қойған. 2006 жылы Иранға ресми сапармен келген Джибути президенті Исмаил Омар Гуэль Иранның болашақта қорғаныс саласындағы ынтымақтастықты кеңейтуге қызығушылық танытқанын мәлімдеді. Сол жылы президент Иранның бейбіт мақсаттарда ядролық энергияны пайдалану құқығын қолдады.
Iran had a historic claim to Bahrain until March 1970 when Shah Mohammad Reza Pahlavi abandoned the claim as a result of secret Anglo Iranian negotiations. Following this realignment of policy, the two countries signed a demarcation agreement in 1970. Following the Iranian Revolution, Bahraini Shia fundamentalists in 1981 orchestrated a failed coup attempt under the auspices of a front organization, the Islamic Front for the Liberation of Bahrain. The coup would have installed a Shia cleric exiled in Iran, Hujjat al Islam Hādī al Mudarrisī, as supreme leader heading a theocratic government. The Bahraini Government unofficially regarded the coup as Iran attempting to overthrow their Sunni government. Iran denied all knowledge saying the fundamentalists were inspired by the Iranian revolution but had received no support from Iran. Fearful of a recurrence, the episode caused Bahrain to crack down on its Shia population putting thousands into jail and further souring relations with Shia Iran. Recently the countries are beginning to enjoy closer relations again and have engaged in many joint economic ventures. Iran has been severely critical of Bahrain hosting the US navy Fifth Fleet within the Persian Gulf. In August 2015, Bahraini authorities announced arresting of five members of a terrorist group which was linked to at least one bombing attack in Bahrain and was believed to accept aid and training from Lebanese Hezbollah and Iran based Revolutionary Guards. On 4 January 2016, Bahrain severed diplomatic relations with Iran, citing Iran's "blatant and dangerous interference" in Bahrain and other Arab countries. This directly followed Saudi Arabia's dissolution of diplomatic ties with Iran. In January 2016, Comoros recalled their ambassador from Iran in an expression of cooperation and solidarity with Saudi Arabia. Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, one of the former presidents of Comoros was a graduate from the Islamic seminaries at Qom, Iran. According to the Tehran based Tabnak news agency, while Sambi was there, he studied under Ayatollah Mesbah Yazdi. Djibouti cut its diplomatic ties with Iran out of solidarity with Saudi Arabia after Riyadh cut off diplomatic relations with Iran on 3 January 2016. The countries had previously signed trade agreements to increase trade in 2005. In 2006, while on an official visit to Iran, Djiboutian president Ismaïl Omar Guelleh stated that Iran had expressed interest in expanding cooperation on defense issues in the future. In the same year the President also supported Iran's right to use nuclear energy for peaceful purposes.
Мысыр
1939 жылы Египет пен Иран арасындағы дипломатиялық қатынастар елшілік деңгейіне көтерілді, ал Юсеф Зулфикар-паша Тегерандағы Египеттің алғашқы елшісі болып тағайындалды. Сол жылы Египет ханшайымы Фаузия, король Фарук I-нің қарындасы, Иранның сол кездегі тәж мұрагері (кейін шах) Мұхаммед Реза Пахлавиге үйленді. Гамал Абдель Насер президенттігі кезінде Иран мен Египет арасындағы қарым-қатынас ашық жаулыққа ұшырады. 1970 жылы Садат қайтыс болғаннан кейін, президент Садат оны тез арада ашық және жылы достыққа айналдырды. 1971 жылы Садат Тегерандағы Иран парламентіне тиянақты парсы тілінде сөз сөйлеп, екі ұлттың 2500 жылдық тарихи байланысын сипаттады. Бір түндік уақытта Египет пен Иран қас жаулардан тез дос болып кетті. Қаһире мен Тегеран арасындағы қарым-қатынас соншалықты жақсы болды, Иран шахы (Парсы) Мұхаммед Реза Пахлави Садатты "құрметті бауырым" деп атады. 1973 жылы Израильмен соғыстан кейін Иран Суэц каналын тазалау және қайта іске қосуда жетекші рөл атқарды, үлкен инвестициялар жасады. Иран сондай-ақ Израильдің Синай жарым аралынан кетуіне көмектесті, егер олар Батыс Синайдағы египеттік мұнай кендерінен кетсе, египеттік мұнайдың орнын ирандық мұнаймен тегін ауыстыруға уәде берді. Бұл Садат пен Иран шахы арасындағы достықты одан әрі нығайтты. 1978-1979 жылдары Иран төңкерісі кезінде екі ел арасындағы қарым-қатынас қайтадан нашарлады. Шах құлағаннан кейін Египет оның орнын басатын Рухолла Хомейниді мақұлдамады, ол да осы сезімге толыққанды жауап берді. Сонымен қатар, 1979 жылы Анвар Садат Иранның қуылған шахы Мұхаммед Реза Пахлавиді қысқа, бірақ мерзімі белгісіз болатын уақытқа қабылдап, жаңа иран үкіметін ашуға себеп болды. 1979 жылы Иран Египетпен барлық байланысты ресми түрде үзіп жіберді. Бұл қадам 1978 жылғы Кемп-Дэвид келісімдеріне, сондай-ақ Иран-Ирак соғысында Египеттің Иракты қолдауына жауап болды. 1981 жылы Иран Садаттың қатылушысы Халед Исламбулиге символдық түрде бір көшені арнады. Американдық бір есепке сәйкес, Мубарак Иранды Египет алдындағы басты ұзақ мерзімді сын-қатер деп санайды, ал египеттік бір шенеунік Иранның Египеттің ішінде Египет үкіметін құлатуға бағытталған агенттерін жұмыс істететінін айтты. Саяси сарапшы Хани Сулейман (Аль-Масри Аль-Юммен сұхбатта): Иран мен Египет Ислам Республикасы президенттерінің Эр-Риядтағы кездесуінің шетінде өткен кездесуі кейбір мәселелерге байланысты өте маңызды деп есептеледі, себебі аталған кездесу осы екі елдің басшылары арасындағы ұзақ үзілістен кейінгі алғашқы кездесу болып саналады. Сонымен қатар, сионистік режимнің агрессиясының жалғасуын ескере отырып, аталған кездесу сыртқы әлемге, әсіресе Америка, Израиль және Батыс елдеріне аймақтық тараптардың ынтымағы мен жақындығын күшейту туралы хабарламалар жібереді, және бұл сионистік режим үшін қауіпті болып табылады және ол жағдайды АҚШ-тың бақылауынан шығарады.
In 1939, diplomatic relations between Egypt and Iran were upgraded to ambassadorial level, and Youssef Zulficar Pasha was appointed as Egypt's first ambassador in Tehran. In the same year, Princess Fawzia of Egypt, the sister of King Farouk I, married Mohammad Reza Pahlavi, the then crown prince (later Shah) of Iran. The relationship between Iran and Egypt had fallen into open hostility under Gamal Abdel Nasser presidency. Following his death in 1970, President Sadat turned this around quickly into an open and cordial friendship. In 1971, Sadat addressed the Iranian parliament in Tehran in fluent Persian, describing the 2500 year old historic connectivity between the two nations. Overnight, Egypt and Iran were turned from bitter enemies into fast friends. The relationship between Cairo and Tehran became so friendly that the Shah of Iran (Persia), Mohammad Reza Pahlavi, called Sadat his "dear brother." After the 1973 war with Israel, Iran assumed a leading role in cleaning up and reactivating the blocked Suez Canal with heavy investment. Iran also facilitated the withdrawal of Israel from the occupied Sinai Peninsula by promising to substitute with free Iranian oil the loss of the oil to the Israelis if they withdrew from the Egyptian oil wells in Western Sinai. All these added more to the personal friendship between Sadat and the Shah of Iran. Once again, relations between the two countries collapsed with the sudden eruption of the Iranian Revolution in Iran in 1978–79. When the Shah fell, Egypt was bound to disapprove of his replacement, Ruhollah Khomeini, who returned the sentiment in full measure. Furthermore, in 1979, Anwar Sadat infuriated the new Iranian government by welcoming Mohammad Reza Pahlavi, the exiled Shah of Iran, for a short, but indefinite, stay. In 1979, Iran officially cut all ties with Egypt. This move was a response to the 1978 Camp David Accords, as well as Egypt's support for Iraq in the Iran–Iraq War. In 1981, Iran symbolically dedicated a street to Khaled Islambouli, Sadat's assassin. According to one American report, Mubarak views Iran as the primary long term challenge facing Egypt, and an Egyptian official said that Iran is running agents inside Egypt in an effort to subvert the Egyptian regime. Hani Suleiman, a political analyst (in a conversation with Al Masry Al Youm): The meeting between the presidents of the Islamic Republic of Iran and Egypt, on the sidelines of the Riyadh meeting is considered to be very significant because of some issues, because the mentioned meeting is regarded the first meeting between the heads of these 2 countries after a long time away. Likewise, considering the continuation of the Zionist regime's aggressions, the mentioned meeting has messages for the outside world, particularly America, Israel, and Western countries to strengthen the solidarity and closeness of the regional parties, and it is a danger for the Zionist regime and it takes the affairs out of the control of the United States.
Ирак
1980 жылғы 17 қыркүйекте Ирандағы Ислам революциясы тобыққаннан кейін, Саддам Хусейн басқаратын Ирак Иранмен шекаралық дауларды реттеудің бұрынғы келісімін күштен шығарылған деп жариялады. Бірнеше күн өткен соң, 22 қыркүйекте Ирак Иран-Ирак соғысын бастап, Иранға шабуыл жасады. 1988 жылға дейін жалғасқан қатыгез соғыс бір миллионнан астам адамның өмірін қиды және араб-иран қарым-қатынастарын күрт нашарлатты. Иракта бұл қақтығыс тұрақты түрде арабтар мен парсылар арасындағы тарихи қақтығыс ретінде ұсынылды. Соғыстың салдары аймақтағы қарым-қатынастарға зор зиян келтірді; Иракқа жалпы араб тарапынан көрсетілген қолдау және шиит мұсылмандарына деген қорқыныш Иран мен Перс шығанағы елдері арасында көптеген келіспеушіліктерге әкелді. Соғыс Иран ішінде арабтарға қарсылықтың күшеюіне басты себеп болды, бұл осыған дейін көбінесе көзге түспеген еді. Соғыс БҰҰ демеушілігімен бейбіт келісімге қол жеткізумен аяқталды.
On 17 September 1980, after the Islamic Revolution in Iran settled down, Iraq under Saddam Hussein declared the previous settlement of border disputes with Iran null and void. Several days later on 22 September, Iraq invaded Iran in the Iran–Iraq War. Lasting until 1988, the brutal war killed over one million people and critically soured Arab–Iranian relations. In Iraq, the conflict was continually presented in a historical context as Arab versus Persian. The impact of the war was devastating to relations in the region; general Arab support for Iraq and a fear of Shia Muslims led to many disputes between Iran and the other Persian Gulf states. The war was a primary cause for the rise of anti Arabism within Iran, which had until then been largely insignificant. The war ended with an UN sponsored cease fire.
Иордания
1980 жылы Иран-Ирак соғысы басталга́н соң, Иран Иорданиямен барлық қарым-қатынастарын үзіп тастады. Екі ел арасындағы қарым-қатынас 1991 жылы қайта жанданды. 2000 жылдың қыркүйегінде король Абдулла Нью-Йорктегі Мыңжылдық саммиті барысында Иран президенті Мохаммад Хатамимен кездесті. Содан кейін Иордания мен Иран арасындағы сауда күрт өсті. Иорданияның Орталық банкінің мәліметтері бойынша, "2001 жылы Иордания мен Иран арасындағы сауда көлемі 20 миллион долларға жетті, бұл өткен жылғы 13,7 миллион доллардан 46 пайызға артық". 2003 жылдың 2 және 3 қыркүйегінде король Абдулла II Тегеранға сапар жасады, ол Иранда 1979 жылы Ислам революциясы басталғалы Тегеранға барған алғашқы иорданиялық патша болды.
In 1980, Iran cut all ties with Jordan after the outbreak of Iran–Iraq War. Relations between the two nations resumed in 1991. In September 2000, King Abdullah met with Iranian President Mohammad Khatami on the sidelines of the Millennium Summit in New York. Shortly thereafter, trade between Jordan and Iran increased dramatically. According to figures from Jordan's Central Bank, "trade between Jordan and Iran reached $20 million in 2001, up some 46 percent on the previous year's $13.7 million." On 2 and 3 September 2003, King Abdullah II visited Tehran, making him the first Jordanian king to visit "Tehran since the launching of the Islamic revolution in Iran in 1979".
Кувейт
Кувейт пен Иран тығыз дипломатиялық, экономикалық және әскери байланыстарды бөліседі, бұл сунниттік араб мемлекеті үшін ерекше жағдай, тіпті АҚШ-тың одақтасы үшін де, оның үстіне бұл байланыстар үзіліс-үзіліс болатын. 1979 жылғы Иран революциясынан кейін Кувейт премьер-министрі Сабах әл-Сабах (кейін Кувейт әмірі болған) Иранға сапар шегіп, Иран революциясын құттықтады. Бірақ, Кувейт Ирактың Иранға қарсы соғысында Иракты қолдағаннан кейін жағдай тез нашарлады, және Иран революциясының салдарынан туындаған қауіптен сескенгеннен кейін Кувейт пен Иран арасында 10 жылға жуық ресми қарым-қатынас болмады. 1990 жылы, Персыш шығанағы соғысынан кейін Ирак-Кувейт қарым-қатынасы күрт нашарлады, нәтижесінде Кувейт-Иран қарым-қатынасы айтарлықтай жақсара бастады. Екіжақты қарым-қатынастар біртіндеп нығайтылды, өйткені Иран мен Кувейт екеуі де Ирактың шабуылына ұшырады, және ирандық және кувейттік саяси және экономикалық делегацияларының алмасуы бірнеше экономикалық және саудалық келісімдерге қол қоюға әкелді. 2006 жылдың ақпан айында Иран президенті Махмуд Ахмадинежад Кувейтке сапар шегіп, екі ел арасындағы қарым-қатынаста жаңа кезең ашты. Көп талқыланған бұл сапар 27 жыл ішінде Кувейтке жоғары лауазымды ирандық шенеуніктің алғашқы сапары болды.
Kuwait and Iran share close diplomatic, economic, and military ties, which is unusual for a Sunni Arab state and even more unusual for a U. S. ally even if it is sporadic. After the Iranian Revolution in 1979, Kuwaiti Prime Minister then Sabah Al Sabah (the future Emir of Kuwait) visited Iran and congratulated the Iranian Revolution. However, this quickly turned sour when Kuwait supported Iraq on its war against Iran, and there had been no official relations between Kuwait and Iran for nearly 10 years after it started to fear about the threat from the legacy of the Iranian Revolution. In 1990, following the Gulf War, Iraqi–Kuwaiti relations suffered bitterly and consequently Kuwaiti–Iranian relations began to greatly improve and flourish. Bilateral relations were gradually strengthened, partly because Iran and Kuwait were both invaded by Iraq and with exchanges of Iranian and Kuwaiti political and economic delegations leading to the signing of several economic and trade agreements. In February 2006, Iranian President Mahmoud Ahmadinejad visited Kuwait opening a new chapter in relations between the two countries. The well reported visit was the first to Kuwait by a high ranking Iranian official in 27 years.
Ливан
Иран Ливанмен тығыз байланыста және оны өкілдес санайды. Иран Ливанның «Хезболла» саяси партиясымен және оның жауынгерлік жасақтарымен де тығыз байланыста, және оларға жылына 100 миллион долларға дейін жарақаттар мен қару-жарақпен қамтамасыз етеді деген хабар бар. Ливан армиясына қаржыландыруды тоқтату туралы американдық қауіптен кейін, егер «Хезболла» оған қол жеткізуіне жол берілмесе, Ливанның сол кездегі қорғаныс министрі Элиас Мурр қарулы күштерге көмек көрсету үшін қор құрды. Бірнеше аптадан кейін Ливан президенті Мишель Сулейман Ираннан Ливан армиясына заманауи әскери техника сатуды қарастыруды сұрады. «Хезболла» президенттің бұл ұсынысын қолдады. Келесі күні Иранның қорғаныс министрі Ахмад Вахиди Ливанға әскери көмек көрсетуге дайын екенін мәлімдеді. Иран президенті Махмуд Ахмадинежад 2010 жылдың қазан айында Ливанға сапар шегуді жоспарлаған, бірақ АҚШ, Израиль және 14 наурыз альянсының бір бөлігі, мысалы Самир Геагеа, бұл сапарды тоқтату үшін қысым көрсетті және наразылық білдірді. Дегенмен, оны шақырған Ливан президенті Мишель Сулейман және басқа да оппозициялық саяхатшылар бұл сапарды құттықтады. 8 наурыз альянсының парламенттік жетекшісі Мишель Аун, «Хезболла» ұйымының бас хатшысының орынбасары шейх Наим Касем және Ливанның бұрынғы премьер-министрі Салим Хосс оның сапарын қолдады.
Iran has close ties with Lebanon and considers it an ally. Iran also has close ties with the Lebanese political party Hezbollah and its militia force to whom it reportedly provides as much as $100 million in supplies and weaponry per year. Following American threats to cut off funding for the Lebanese Army should it not be verified that Hezbollah would be kept from getting access to it, Lebanon's then Defense Minister Elias Murr set up a fund to ask for donations to the armed forces. A few weeks later, Lebanese president Michel Suleiman asked Iran to consider selling advanced military equipment to the Lebanese Army. Hezbollah supported the president's call. The next day, Iran's then Defense Minister Ahmad Vahidi expressed readiness to offer military aid to Lebanon. Iranian President Mahmoud Ahmadinejad planned to visit Lebanon in October 2010, amidst controversy and pressure from the United States, Israel, and a section of the March 14 alliance such as Samir Geagea to cancel the trip. However, his Lebanese counterpart, Michel Suleiman, who had invited him, and other opposition figures hailed the visit. The March 8 alliance's parliamentary leader Michel Aoun, Hezbollah's Deputy Secretary General Sheikh Naim Qassem and former Lebanese Prime Minister Salim Hoss supported his visit.
Ливия
Ливия Иран-Ирак соғысы кезінде көптеген араб елдерінен өзгеше, Иранды қолдады. 2011 жылғы Ливия азамат соғысынан кейін Каддафи үкіметі құлағаннан соң, Иран Ұлттық ауысу кеңесі үкіметін таныған елдердің бірі болды.
Libya broke rank with most of the Arab countries when it came out in support of Iran during the Iran–Iraq War. Following the collapse of the Gaddafi government in the aftermath of the 2011 Libyan Civil War, Iran was also one of the countries to recognize the National Transitional Council government.
Мавритания
1987 жылдың маусым айында президент Мауя Ульд Сид Ахмет Тая Иранның Иран-Ирак соғысын аяқтау үшін келіссөздерге түсуден бас тартқан деген шағымға наразылық ретінде Иранмен барлық дипломатиялық қатынастарды үзіп жіберді.
In June 1987, President Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya severed all diplomatic relations with Iran in protest of the nation's supposed refusal to negotiate an end to the Iran–Iraq War.
Марокко
1981 жылы Иран, патша Хасан II-нің қуғынға ұшыраған шахқа пана беру туралы шешіміне жауап ретінде Рабатпен барлық дипломатиялық байланысты үзіп жіберді. Он жыл өткен соң екі елдің арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас жаңартты, бірақ Марокко премьер-министрі Абдеррахман Юссуфидің Иран Ислам Республикасына алғашқы марокколық делегацияны жетектеп баруы үшін тағы бір он жыл күтуге тура келді. Иранның Батыс Сахара мәселесіндегі ұстанымына көршілес елдермен – Марокко мен Алжирмен дипломатиялық қарым-қатынастары зор ықпал етті. 1979 жылдың қаңтар айының соңынан бастап, Персияның биліктен тайдырылған шахы Мұхаммед Реза Пахлавиге Хасан II Мароккода пана берді және оны Иранға соттау үшін қайтарудан бас тартты, нәтижесінде 1981 жылы Иран мен Марокко арасындағы қарым-қатынас үзілді. Осыған дейін, 1980 жылдың 27 ақпанында Иран Сахара Араб Демократиялық Республикасын Батыс Сахара аумағының заңды үкіметі деп ресми түрде мойындады. 1980 жылдары Полисарио фронтына көрсетілген қолдау Сахара ұлттық азаттық қозғалысына Тегеранда дипломатиялық өкілдік ашуға мүмкіндік берді.
In 1981, Iran cut off all diplomatic ties with Rabat in response to King Hassan II's decision to give asylum to the exiled Shah. A decade later, diplomatic relations between the two nations were renewed, but another decade would have to pass before Abderrahmane Youssoufi, the prime minister of Morocco, would lead the first Moroccan delegation to the Islamic Republic of Iran. The posture of Iran about the Western Sahara dispute had been heavily influenced by its diplomatic relations with the neighbouring countries, Morocco and Algeria. Since late January 1979, the deposed Shah of Persia, Mohammad Reza Pahlavi, had been granted asylum in Morocco by Hassan II, who refused to repatriate him back to Iran to be judged, causing finally the break of relations between Iran and Morocco in 1981. Previously, on 27 February 1980, Iran gave formal diplomatic recognition to the Sahrawi Arab Democratic Republic as the legitimate government of the territory of Western Sahara. The support to the Polisario Front continued during the 1980s, allowing the Sahrawi national liberation movement to open a diplomatic representation in Tehran.
Оман
Оман мен Иранның дипломатиялық, экономикалық және әскери байланыстары тығыз. Конгресс зерттеу қызметінің Кеннет Катцманның айтуынша, "Оманның Иранмен ынтымақтастық дәстүрі Иран шахының режиміне дейін барып жатыр және Оман Ираннан тараған қауіптен басқа Перс шығанағының мемлекеттеріне қарағанда көбінесе алаңдаушылық білдірмейді". Перс шығанағындағы көрші мемлекеттердің көпшілігінен айырмашылығы, Оман 1980-1988 жылдардағы Иран-Ирак соғысы кезінде екі тараппен де дипломатиялық қарым-қатынасты сақтап, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қақтығысты тоқтату жөніндегі қарарларын нық қолдады. Соғыс кезінде екі қарсыластың арасында Маскатта құпия атысты тоқтату келіссөздері өтті. Бұл келіссөздер кезінде келісімге қол жеткізілмегенімен, олар екі жақтың да сенімсіздігін азайтты. Сонымен қатар, соғыстан кейін Оман Иран мен Сауд Арабиясы, Иран мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қарым-қатынасты қалпына келтіру жөніндегі келіссөздерді жеңілдетті. Персия шығанағындағы соғыс кезінде Иранның Персия шығанағындағы танкерлердің қозғалысына шабуыл жасауы және Ормуз бұғазында кемеге қарсы зымырандарды орналастыруы Оман-Иран қарым-қатынасына нұқсан келтірді. Содан бері Перс шығанағының көршілері байланыстарын қалпына келтіріп, 2011 жылдың ақпанында бірлескен әскери оқу-жаттығулар өткізді. Оман басшысы Сұлтан Қабус 1979 жылғы революциядан кейін 2009 жылы алғаш рет Иранға сапар шекті. АҚШ екі рет Иран туралы талқылау үшін жоғары деңгейдегі шенеуніктерді Оманға жібергенімен, Оманның Иранның ядролық бағдарламасы бойынша алаңдаушылықты ашық білдірмеуі екі мемлекеттің тығыз байланыстарын сақтап қалуының себебі болуы мүмкін. Иран мен Оманның мықты дипломатиялық және саяси байланыстарымен қатар, олар энергетиканы қоса алғанда бірнеше сала бойынша экономикалық ынтымақтастық көрсетеді. Соңғы кезде Перс шығанағының көршілері Ираннан Оманға үлкен көлемде табиғи газ жеткізу туралы алғашқы келісімге қол қойды, бұл жобаның құны бұрын 7-12 миллиард долларға бағаланған. Бұл ірі экономикалық жобалардан басқа, екі ел өзара қаржылық операцияларды жеңілдету үшін бірлескен банк ашты, Перс шығанағындағы Киш және Хенгам газ кен орындарын дамытуға келісті және 800 миллион долларлық бірлескен мұнай-химиялық жобаға қатысты түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Иранның ядролық бағдарламасы туралы Оман үкіметінің ресми ұстанымы: "Сұлтандық Вашингтонның Иранның ядролық бағдарламасы бойынша дағдарысты шешу үшін Тегеранмен "тікелей диалог" жүргізуіне үміттенеді. Сұлтандық Иранның бағдарламасының тек бейбіт мақсатта екеніне сенуіне себеп жоқ. Бұл аймақ, әрине, әскери қақтығыс немесе шиеленіс болмауын қалайды". 2012 жылдың шілдесінен 2013 жылдың қазанына дейін Ұлыбританиядағы Иранның барлық мүдделерін Лондондағы Оман елшілігі қамтамасыз етті.
Oman and Iran share close diplomatic, economic, and military ties. According to Kenneth Katzman of the Congressional Research Service, "Oman has a tradition of cooperation with Iran dating back to the Shah of Iran's regime and Oman has always been less alarmed by the perceived threat from Iran than have the other Gulf states." Unlike the majority of its Gulf neighbors, Oman managed to uphold diplomatic relations with both sides during the Iran–Iraq War from 1980 to 1988 and strongly supported UN Security Council resolutions to end the conflict. Secret cease fire talks between the two adversaries were held in Muscat during the war, and although an agreement was never reached during these talks, they did reduce distrust on both sides. Moreover, after the war, Oman mediated talks to restore diplomatic ties between Iran and Saudi Arabia and Iran and the United Kingdom. During the Persian Gulf War, Iran–Oman relations were damaged after Iran began running attacks on tanker movements in the Persian Gulf and placed anti ship missile launchers along the Strait of Hormuz. The Gulf neighbors have since restored their ties and have conducted joint military exercises as recently as February 2011. Oman's leader Sultan Qaboos traveled to Iran in 2009 for the first time since Iran's 1979 revolution. Though on two occasions the U. S. has dispatched high level officials to discuss Iran with Oman, the fact that Oman has avoided publicly expressing any concerns regarding Iran's nuclear program is likely a reason why the two states have managed to maintain strong ties. In addition to strong diplomatic and political ties, Iran and Oman cooperate economically on several fronts, including energy. Most recently, the Gulf neighbors signed an initial agreement to begin supplying large quantities of natural gas from Iran to Oman, a project that was earlier reported to be worth between $7–12 billion. In addition to these major economic projects, the two countries have opened a joint bank to facilitate their mutual financial dealings, agreed to develop the Kish and Hengam gas fields in the Gulf, and signed a memorandum of understanding for a potential joint petrochemical project valued at $800 million. About Iran nuclear program, the Omani government's official position on Iran's nuclear program is as follows: "The sultanate hopes Washington will engage in a 'direct dialogue' with Teheran to resolve the crisis over the Iranian nuclear program. The sultanate has no reason not to believe Iran's assurances that its program has purely civilian purposes. This region, no doubt, does not want to see any military confrontation or any tension". From July 2012 to October 2013, all Iranian interests in the United Kingdom were maintained by the Omani embassy in London.
Палестина аумақтары
Ислам революциясынан кейін жаңа теократиялық үкімет Иран мен Израиль арасындағы қарым-қатынасты тоқтатты; Тегерандағы Израиль елшілігін жауып, оны Палестинаны азат ету ұйымына қайта бағыттағанға дейін Израильдің егемендігін мойындаудан бас тартты. Иран ресми түрде Израильді (немесе "сионистік құрылымды") жоюды қолдайды, Израиль мен Палестина аумақтарын қамтитын, Иерусалимді астанасы еткен бір Палестина мемлекетінің құрылуын жақтайды. Хамас сияқты бірнеше палестиналық содырлар тобы Иранның жақын одақтастары болып табылады. Иран үкіметі Газа секторындағы Хамас үкіметіне де айтарлықтай көмек көрсетеді, оның бюджетінің шамамен 90% сыртқы көмекке тәуелді. Алайда, ирандық қолдау шартсыз болған жоқ, 2011 жылдың шілде және тамыз айларында Иран 2011 жылғы Сирия көтерілісі кезінде Сирия президенті Башар Асадты қолдап, қоғамдық митингтер өткізбегеніне наразылық білдіру үшін қаржыландыруды тоқтатты. Осы себепті Хамас өзінің "40 мың мемлекеттік және қауіпсіздік қызметкерлерінің" шілде айына жалақысын төлей алмады. Иран кейде ресми түрде "Оккупацияланған Палестина" терминін (мысалы, ирандық паспортта) Израильге сілтеме жасағанда қолданады. Ислам революциясынан бұрын Израиль Пахлави Иранды – араб әлемінің шетіндегі араб емес державаны – Израиль премьер-министрі Давид Бен-Гурионның "шет елдердің одағы" аясында арабтардың мүдделеріне қарсы табиғи одақтас және тепе-теңдік ретінде қарастырды.
After the Islamic Revolution, the new theocratic government brought an end to the Iran–Israel relationship; it rescinded the country's recognition of Israeli sovereignty before closing the Israeli embassy in Tehran and repurposing it for the Palestine Liberation Organization. Iran officially endorses the destruction of Israel (or the "Zionist entity"), favouring the establishment of one Palestinian state encompassing both Israel and the Palestinian territories, with Jerusalem as its capital city. Several Palestinian militant groups, including Hamas, are close Iranian allies. The Iranian government also gives substantial assistance to the Hamas government in the Gaza Strip, which depends on foreign aid for an estimated 90% of its budget. Iranian support has not been unconditional however, and in July and August 2011, Iran cut funding to show its displeasure at "Hamas's failure to hold public rallies in support" of Syrian president Bashar al Assad during the 2011 Syrian uprising. In part for this reason, Hamas was unable to pay the July salaries of its "40,000 civil service and security employees." Iran sometimes formally uses the term "Occupied Palestine" (e. g., on the Iranian passport) to refer to Israel. Before the Islamic Revolution, Israel regarded Pahlavi Iran—a non Arab power on the periphery of the Arab world—as a natural ally and counterweight to Arab ambitions as part of the "alliance of the periphery" of Israeli prime minister David Ben Gurion.
Қатар
1969 жылы Иран мен Катар шекара туралы келісімге қол қойды.
In 1969, Iran and Qatar signed a demarcation agreement.
Сауд Арабиясы
Иран-Ирак соғысы басталғаннан кейін ирандық қажылар Сауд Арабиясының АҚШ-қа қарай бет бұрып, Израилге қарсы шаралар қабылдамауына наразылық білдіріп, Меккедегі хаж кезінде саяси демонстрация ұйымдастырды. 1987 жылы олар мұраттарына жетті, бірақ Сауд Арабиясы полициясы демонстрацияны күшпен таратып, ирандық қажыларды көтеріліс жасауға мәжбүр етті. Көтерілістен кейін Рухолла Хомейни мұсылмандарды қажылардың өліміне жауап ретінде Сауд Арабиясының патшалық отбасын құлатуға шақырды. Сауд Арабиясы үкіметі көтеріліске ирандық қажыларды айыптап, оның өз билігін тұрақсыздандыру мақсатында жасалған қастандық екенін мәлімдеді. Келесі күні наразылар Тегерандағы Сауд Арабиясының елшіліктеріне шабуыл жасады. 2001 жылы Иран мен Сауд Арабиясы есірткі саудасымен және ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресу үшін маңызды қауіпсіздік келісіміне қол қойды. 2008 жылы Сауд Арабиясының королі Абдулла Иранның бұрынғы президенті Али Акбар Хашеми Рафсанджаниді ислам конференциясына қатысу үшін Сауд Арабиясына шақырды. Рафсанджани бұл мүмкіндікті "Иран мен Сауд Арабиясы мұсылман әлеміндегі келіспеушіліктерді шешуге мүмкіндік беретін жол" деп сипаттады. 2010 жылы WikiLeaks сайты АҚШ және оның одақтастарына қатысты құпия құжаттарды жариялады, онда Сауд Арабиясының королі Абдулла АҚШ-ты Иранға шабуыл жасауға үндеткені анықталды. 2015 жылдың 24 қыркүйегінде Минада болған "жапсарылу және қағысу" салдарынан 2000-нан астам қажы қаза тапты. Ирандағы қазалар саны 464 адамды құрады. Иран Ислам Республикасының Жоғарғы көшбасшысы аятолла Али Хаменеи Иранда үш күндік аза тұру жариялады. Апаттың себебі әлі де даулы мәселе болып қалып отыр. Минадағы оқиға Сауд Арабиясы мен Иран арасындағы шиеленісті күшейтті, ол Таяу Шығыстағы жалпы жағдайдың нашарлауына байланысты бұрыннан бері жоғары деңгейде болған еді. 2016 жылдың 4 қаңтарында Сауд Арабиясы Тегерандағы Сауд Арабиясының елшілігіне жасалған шабуылға және шиит дін қызметкерінің өліміне жауап ретінде Иранмен дипломатиялық қарым-қатынасын үзіп жіберді. Бұған Бахрейннің Иранмен дипломатиялық байланысын тоқтатуы тікелей ілесіп келді. 2023 жылдың 10 наурызында Иран мен Сауд Арабиясы Қытайдың делдалымен жасалған келісімге сәйкес қарым-қатынастарды қалпына келтіретіндерін мәлімдеді. Иран елшілігі 6 маусымда, ал Сауд Арабиясының Ирандағы елшілігі 9 тамызда қайта ашылды.
Following the outbreak of the Iran–Iraq War, Iranian pilgrims held a political demonstration about Saudi moving in the direction of the United States and do not take any action against Israel during the Hajj in Mecca. In 1987, they succeeded; however, Saudi police crushed the demonstration violently causing the Iranian pilgrims to riot. Immediately following the riot, Ruhollah Khomeini called for Muslims to avenge the pilgrims' deaths by overthrowing the Saudi royal family. The Saudi government blamed the riot on the Iranian pilgrims and claimed that the pilgrim riot had been part of a plot to destabilize their rule. The following day mobs attacked the Saudi embassies in Tehran. In 2001, Iran and Saudi Arabia signed a "major security accord to combat drug trafficking and organized crime". In 2008, the Saudi King Abdullah invited former Iranian President Ali Akbar Hashemi Rafsanjani to visit Saudi Arabia for the purpose of attending an Islamic conference. Rafsanjani responded by saying that the opportunity was a way "Iran and Saudi Arabia can resolve differences in the Muslim world." In 2010, the website WikiLeaks disclosed various confidential documents pertaining to the United States and its allies which revealed that Saudi Arabian King Abdullah urged the US to attack Iran. The crush took place in Mina On 24 September 2015, an event described as a "crush and stampede" caused deaths estimated at well over 2,000 pilgrims. Iran had the highest number of casualties with 464 casualties. Ayatollah Ali Khamenei, the Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran, declared three days of national mourning in Iran. The cause of the disaster remains in dispute. The Mina disaster inflamed tensions between regional rivals Saudi Arabia and Iran, which were already elevated due to the wider turmoil in the Middle East. On 4 January 2016, Saudi Arabia severed diplomatic relations with Iran, following attacks on the Saudi embassy in Tehran after predominantly Sunni Saudi Arabia's execution of a Shiite cleric. This was directly followed by Bahrain's dissolution of diplomatic ties with Iran. On 10 March 2023, both Iran and Saudi Arabia announced the restoration of relations after a deal brokered by China. The Iranian embassy reopened on 6 June while the Saudi embassy in Iran reopened in 9 August.
Сомали
2006 жылы Ислам соттары одағы ЦРУ қолдаған ARPCT-ден Могадишуді басып алды. Иран халық көтерілісін қолдаған бірнеше елдің бірі болды. Премьер-министр Али Мохаммед Гедидің сөзіне қарағанда, Иран, Египет және Ливия жасақтарға көмек көрсетуде. Сомали премьер-министрі бұл елдерді Сомалидегі қақтығысты одан әрі қыздыруды көздейді деп айыптайды, бұл өтпелі үкіметтің Байдоадан тысқары жерлерде билігін орната алмауымен байланысты сияқты, және осыны Ислам Республикасы да мойындайды.
In 2006, the Islamic Courts Union took over Mogadishu from CIA backed ARPCT. Iran has been one of several nations backing the public uprising. According to Prime Minister Ali Mohammed Ghedi, Iran, Egypt, and Libya are helping the militia. The Somali prime minister accuses these countries of wanting more conflict in Somalia, which seems contradictory because of the transitional government's inability to extend authority beyond Baidoa, which is something the Islamic Republic sees.
Судан
1991 жылы Судан мен Иран арасындағы экономикалық және әскери байланыстардың күшейгеніне куәліктер болды. Шамамен 2000 Иран революциялық гвардиясы Судан армиясын даярлауға көмектесу үшін Суданға жіберілді деген мәлімдеме тарады, ал желтоқсан айында Иран президенті Рафсанжани Суданға ресми сапар жасады, оның нәтижесінде екі ел арасында сауда келісіміне қол қойылды. 1993 жылдың қарашасында Иран Суданның 20 қытайлық шабуылдық ұшақтарын сатып алуына қаржылық көмек көрсеткені хабарланды. 1996 жылдың сәуірінде үкімет Иран әскери-теңіз күштеріне қару-жарақ сатып алу үшін қаржылық қолдау алмасу шартымен теңіздік нысандарды пайдалануға рұқсат бергені туралы ақпарат тарады. Алайда, 1997 жылы Суданның әскери көмек сұрауына жауап ретінде Иран тек әскери техникалық қызмет көрсетумен ғана көмектесті. 2006 жылдың сәуір айының соңғы аптасында Судан президенті Омар Хасан Ахмад әл-Башир Тегеранда Иранның Жоғарғы көшбасшысы Али Хаменеи және президент Махмуд Ахмадинежад сияқты бірқатар қоғамдық қайраткерлерімен кездесті. 24 сәуірде әл-Баширмен бірлескен баспасөз конференциясында Ахмадинежад екі ел арасындағы қарым-қатынастың кеңеюі екі елдің, аймақтың және ислам әлемінің мүддесіне, әсіресе бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайту тұрғысынан қызмет ететініне сенім білдірді. Конференция аяқталғаннан кейін әл-Башир Иранды "бейбіт мақсаттар үшін ядролық қуатты" игерудегі табысымен құттықтады, ал Ахмадинежад Дарфурдағы БҰҰ бейбітшілік сақшыларының қатысуына қарсылығын қайталады.
In 1991, "there was evidence of increasing economic and military links between Sudan and Iran Some 2,000 Iranian Revolutionary Guards were allegedly dispatched to Sudan to assist with the training of the Sudanese army, and in December President Rafsanjani of Iran made an official visit to Sudan, during which a trade agreement between the two countries was concluded. In November 1993, Iran was reported to have financed Sudan's purchase of some 20 Chinese ground attack aircraft. In April 1996, the Government was reported to be granting the Iranian navy the use of marine facilities in exchange for financial assistance for the purchase of arms although, in response to a Sudanese request for military aid in 1997, Iran provided assistance only with military maintenance." During the last week of April 2006, Sudanese President Omar Hasan Ahmad al Bashir met with a number of Iranian public figures in Tehran, including the Supreme Leader Ali Khamenei and President Mahmoud Ahmadinejad. In a joint news conference with al Bashir on 24 April, Ahmadinejad explained to the public his belief that "expansion of ties between the two countries serves the interests of both nations, the region, and the Islamic world, particularly in terms of boosting peace and stability." Before the conference ended, al Bashir congratulated Iran for its successful pursuit of "nuclear power for peaceful purposes," while Ahmadinejad restated his opposition to the participation of UN Peacekeepers in Darfur.
Сирия
Сирия мен Иран стратегиялық одақтастар. Сирияны көбінесе Иранның «ең жақын одақтасы» деп атайды, Сирия билігіндегі Баас партиясының араб ұлтшылдығы идеологиясына қарамастан. Иран-Ирак соғысы кезінде Сирия араб емес Иранның жауы Иракқа қарсы тұрды және Сауд Арабиясы мен кейбір араб елдері тарапынан оқшауланды, Ливия, Ливан, Алжир, Судан және Оманнан басқа. Иран мен Сирия Саддам Хусейнге қарсы ортақ наразылығы мен АҚШ пен Израильге қарсы координациясының арқасында осы кезден бері стратегиялық одақтас болып келеді. Сирия мен Иран Израильмен шекаралас Ливандағы «Хезболла» тобына Ираннан қару-жарақ жеткізілімін ұйымдастыруда ынтымақтасады. 2006 жылдың 16 маусымында Иран мен Сирияның қорғаныс министрлері Израиль мен АҚШ тарапынан туындаған «ортақ қауіптерге» қарсы әскери ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Келісімнің толық мәліметтері жарияланбады, бірақ Сирияның қорғаныс министрі Наджар: «Иран Сирияның қауіпсіздігін өзінің қауіпсіздігі деп санайды, ал біз өз қорғаныс мүмкіндіктерімізді Сирияның мүмкіндіктері деп есептейміз» деді. Бұл сапар нәтижесінде Сирияға ирандық әскери техника жеткізілді. Әскери техниканы алумен қатар, Иран Сирия экономикасына миллиардтаған доллар инвестициялады. Сирия басшылығы, оның ішінде президент Ассадтың өзі, көбінесе шиит исламының алауит тармағына жатады. Қазіргі уақытта Иран Сирияда бірнеше өнеркәсіптік жобаларды іске асыруға қатысады, оның ішінде цемент зауыттары, автомобиль құрастыру желілері, электр станциялары және астық сақтаушы құрылыстар. Иран болашақта иран-сириялық бірлескен банк құруды жоспарлап отыр. 2007 жылдың ақпан айында президенттер Махмуд Ахмадинежад пен Башар Асад Тегеранда кездесті. Ахмадинежад кейіннен АҚШ пен Израильдің ислам әлеміне қарсы жасаған құйқындықтарына қарсы күресу үшін одақ құратынын мәлімдеді. Сириядағы азаматтық соғыс кезінде Иран Сирия үкіметіне көмек көрсетті. The Guardian газетінің хабарлауынша, 2011 жылы Иран революциялық гвардиясы Сирияның «наразылықтармен күресу қабілетін» арттыру үшін «техникалық және кадрлық қолдау деңгейін» күшейтті. Иран Сирия үкіметіне көтерілісшілерді бақылауға арналған жабдықтар, барлау техникасы және мұнай жіберуге көмектескен. Сондай-ақ, Латакия әуежайында ірі әскери база құруға қаржы бөлуге келісті. АҚШ үкіметінің мәліметінше, «Құдс» күштерінің үшінші қолбасшысы Мохсен Чизари Сирияға барып, қауіпсіздік қызметкерлерін наразылықтарға қарсы күресуге оқытқан. Алайда тамыз айының соңында Иран үкіметі Сирияның дағдарысты шешуіне қатысты «алғашқы ресми алаңдаушылығын» білдірді, сыртқы істер министрі Али Акбар Салехи Сирия үкіметін «өз халқының талаптарына жауап беруді» талап ететін мемлекеттер тізіміне қосты.
Syria and Iran are strategic allies. Syria is often called Iran's "closest ally", the Arab nationalism ideology of Syria's ruling Baath party notwithstanding. During the Iran–Iraq War, Syria sided with non Arab Iran against its enemy Iraq and was isolated by Saudi Arabia and some of the Arab countries, with the exceptions of Libya, Lebanon, Algeria, Sudan and Oman. Iran and Syria have had a strategic alliance ever since, partially due to their common animosity towards Saddam Hussein and coordination against the United States and Israel. Syria and Iran cooperate on arms smuggling from Iran to Hezbollah in Lebanon, which borders Israel. On 16 June 2006, the defence ministers of Iran and Syria signed an agreement for military cooperation against what they called the "common threats" presented by Israel and the United States. Details of the agreement were not specified, however Syrian defense minister Najjar said "Iran considers Syria's security its own security, and we consider our defense capabilities to be those of Syria." The visit also resulted in the sale of Iranian military hardware to Syria. In addition to receiving military hardware, Iran has consistently invested billions of dollars into the Syrian economy. The Syrian leadership, including President Assad himself, belongs predominantly to the Alawite branch of Shi'a Islam. Currently, Iran is involved in implementing several industrial projects in Syria, including cement factories, car assembly lines, power plants, and silo construction. Iran also plans to set up a joint Iranian–Syrian bank in the future. In February 2007, Presidents Mahmoud Ahmadinejad and Bashar al Assad met in Tehran. Ahmadinejad afterwards declared that they would form an alliance to combat US and Israeli conspiracies against the Islamic world. During the Syrian Civil War, Iran has aided the Syrian government. The Guardian has claimed that in 2011 the Iranian Revolutionary Guard increased its "level of technical support and personnel support" to strengthen Syria's "ability to deal with protesters," according to one diplomat in Damascus. Iran reportedly assisted the Syrian government sending it riot control equipment, intelligence monitoring techniques and oil. It also agreed to fund a large military base at Latakia airport. According to the US government, Mohsen Chizari, the Quds Force's third in command, has visited Syria to train security services to fight against the protestors. However, in late August, the Iranian government gave its "first public sign" of concern over Syrian's handling of its crisis when foreign minister Ali Akbar Salehi issued a statement including the Syrian government in the list of states he urged to "answer to the demands of its people."
Тунисі
1970 және 1980 жылдардағы Тунис Жалпы Еңбек Одағының жетекшілігімен болған еңбек дауларынан кейін, 1987 жылы президент Бургиба Иранның қолдауымен жасалған деген "террорлық құйрық" деген желеумен тунистік саясатты жаппай тазартуды бастады. Иран наразылық білдіріп, дипломатиялық қарым-қатынас дереу үзілді. 1987 жылдың 27 қыркүйегінде мемлекеттік қауіпсіздік соты 76 айыпталушыны үкіметке қарсы қастандық жасауда және бомбалар қоюда кінәлі деп тапты; жеті адам (олардың бесеуі қашып кеткен күйде) өлім жазасына кесілді. 1990 жылдың қыркүйегінде Тунис пен Иран дипломатиялық қарым-қатынасты қайта жаңартты. 1999 жылдың маусымына дейін қарым-қатынастар өзгеріссіз қалды, содан кейін Тунис Парламентінің спикері Фуад Мебаза 1979 жылы Ислам революциясы басталғаннан бергі Иранға сапар шеккен алғашқы тунистік ресми тұлға болды. Оның сапары "1990 жылдардың ортасында сыртқы істер министрлері деңгейінде бірлескен ынтымақтастық комитеті құрылғаннан бері екіжақты қарым-қатынастардың қарқынды жақсаруын" көрсету мақсатында болды. 2000 жылға қарай екі ел арасындағы сауда айналымы 73 миллион АҚШ долларына жетті. Келесі жылы, 2001 жылдың 19 сәуірінде Тунис премьер-министрі Мұхаммед әл-Гануше Тегеранға "ресми сапармен" барып, әріптесімен жаңа бірлескен сауда келісіміне қол қойды.
Following labour unrest led by the Tunisian General Labour Union throughout the 1970s and early 1980s, in 1987 President Bourguiba instigated a massive purge of Tunisian politics under the pretext of a "terrorist conspiracy" sponsored by Iran. Iran protested and diplomatic relations were promptly broken. On 27 September 1987, a state security court found 76 defendants guilty of plotting against the government and planting bombs; seven (five in absentia) were sentenced to death. In September 1990, Tunisia and Iran restored diplomatic relations once again. Relations remained unchanged until June 1999, when the speaker of the Tunisian Parliament, Fouad Mebazaa, became the first Tunisian official to visit Iran since the beginning of the Islamic Revolution in 1979. His visit was intended to reflect "the rapid improvement in bilateral relations since the setting up of the joint committee for cooperation on the level of the foreign ministers in the mid 1990s". By 2000, trade relations between the two nations reached USD 73 million. The following year, on 19 April 2001, Tunisian prime minister Muhammad al Ghanoushe visited Tehran on "an official visit" to sign a new joint trade agreement with his counterpart.
Йемен
Йемен мен Иран толыққанды дипломатиялық және сауда қатынастарын ұстап тұр. 1979 жылғы революцияның алғашқы екі онжылдығында Тегеран мен Сана арасындағы қарым-қатынас тығыз болған жоқ, бірақ соңғы жылдары екі ел өзара келіспеушіліктерін реттеуге тырысып келеді. Мұның бір белгісі 2003 жылдың 2 желтоқсанында Йеменнің сыртқы істер министрлігі "Йемен Иранның Араб лигасына бақылаушы мүше ретінде қатысуына қатысты өтінішін қолдайды" деп мәлімдегені болды. 2006 жылдың 10 мамырында "Ирандағы Йемен елшісі Джамал әл-Салал Иранның Араб елдері және Солтүстік Африка істері жөніндегі сыртқы істер министрінің орынбасары Мохаммад Бақиримен және сыртқы істер министрінің білім беру және ғылыми-зерттеу жөніндегі көмекшісінің орынбасары Мохаммадимен кездесті. Кездесу екі ел арасындағы өзара ынтымақтастықты арттыру және оны күшейту жолдарына арналды. Тараптар аймақтық және исламдық деңгейдегі өзекті мәселелерді де талқылады."
Yemen and Iran have full diplomatic and trade relations. Following the first two decades of the 1979 Revolution, ties between Tehran and Sana'a were never strong, but in recent years the two countries have attempted to settle their differences. One sign of this came on 2003 12 02, when the Yemeni foreign ministry announced that "Yemen welcomes Iran's request to participate in the Arab League as an observer member." On 10 May 2006, "the Yemeni ambassador to Iran Jamal al Salal met with the Iranian deputy foreign minister for the Arab and North Africa Affairs Mohammad Baqiri and the deputy assistant of the foreign minister for educational affairs and research Mohammadi respectively. The meeting centered on boosting mutual cooperation between the two countries and means to reinforce them. The talks also dealt with issues of common interest at the regional and Islamic levels."