Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам ауруы
Human disease
Подокониоз, сонымен қатар нефилярийлік слонтиаз деп аталады, төменгі аяқтардың лимфа тамырларының созылмалы тітіркендіргіш топыраққа ұзақ уақыт әсер етуден туындайтын ауруы. Бұл лимфатикалық филяриаздан кейін тропикалық лимфедеманың екінші жиі кездесетін себебі және төменгі аяқтардың айқын ісігімен сипатталады, бұл деформацияға және мүгедектікке алып келеді. Алдын алу шараларына аяқ киім кию және еденге кілем төсеу жатады. Емдеудің негізгі тәсілдері: күнделікті аяқ гигиенасы, қысымдық бинттеу және қажет болған жағдайда, үстіңгі түйіндерге хирургиялық араласу.
Podoconiosis, also known as nonfilarial elephantiasis, is a disease of the lymphatic vessels of the lower extremities that is caused by chronic exposure to irritant soils. It is the second most common cause of tropical lymphedema after lymphatic filariasis, and it is characterized by prominent swelling of the lower extremities, which leads to disfigurement and disability. Methods of prevention include wearing shoes and using floor coverings. Mainstays of treatment include daily foot hygiene, compression bandaging, and when warranted, surgery of overlying nodules.
Белгілері мен симптомдары
Подокониоз екі жақты, бірақ асимметриялық аяқ ісігін тудырады, оның үстіне қатты түйіндер пайда болады. Алғашқы белгілері қышу, ұю, алдыңғы табаннің кеңеюі және ісіну болуы мүмкін, содан кейін жұмсақ ісікке, терінің қатаюына, папилломатозға және балдыршаға ұқсайтын түйіндерге айналады, соның салдарынан кейбір аймақтарда бұл ауру "балдырша аяқ" деп аталады. Басқа тропикалық лимфедема түрлері сияқты, созылмалы ауру саусақтардың қатты болуына, ойық жаралардың пайда болуына және бактериялық инфекцияға әкелуі мүмкін. Аденолимфангиттің жедел кезеңдерінде науқастарда қызба, аяқ-қолдардың жылуы, қызаруы және ауырсыну байқалуы мүмкін. Бұл эпизодтар өте қасіретті және әр жылы жұмыс істеуге және өнімділікке кететін көптеген күндерге себеп болады.
Podoconiosis causes bilateral yet asymmetrical leg swelling with overlying firm nodules. Early on, symptoms may include itching, tingling, widening of the forefoot, and swelling which then progress to soft edema, skin fibrosis, papillomatosis, and nodule formation resembling moss, giving rise to the disease's alternate name of "mossy foot" in some regions of the world. As with other forms of tropical lymphedema, chronic disease can lead to rigid toes, ulceration, and bacterial superinfection. During acute episodes of adenolymphangitis, patients may develops fevers, extremity warmth, redness, and pain. These episodes are extremely debilitating and account for many days of activity and productivity loss each year.
Психологиялық салдары
Подокониоз сыртқы түрінің салдарынан әлеуметтік ұяттау мен кемсітуге алып келуі мүмкін. Подокониозбен ауыратын адамдар өздерінің өмір сапасының, подокониоз жоқ және соған байланысты психикалық күйзеліс пен депрессия деңгейі жоғары емес, ұқсас жағдайдағы басқа адамдарға қарағанда төмен екенін хабарлайды.
As a result of its appearance, podoconiosis can cause social stigmatization and discrimination. People with podoconiosis also report a lower quality of life than people in similar neighborhood circumstances except without podoconiosis and also higher levels of mental distress and depression.
Патофизиология
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, "дәлелдер подкониоздың вулкандық шөгінділерден пайда болған, тітіркендіргіш қызыл саз топырақтағы минералды бөлшектерге генетикалық шартталған қалыптан тыс қабыну реакциясының салдары екенін көрсетеді". Подокониоздың патофизиологиясы – генетикалық сезімталдық пен, мүмкін, HLA DQA1, HLA DQB1 және HLA DRB1 нұсқаларымен байланысы, сондай-ақ тітіркендіргіш топыраққа ұзақ уақыт бойы толып түсудің нәтижесі. Ауруға бейім адамдарда тітіркендіргіш топырақ бөлшектері аяққа еніп, лимфа тамырларында жиналады. Ұзақ уақыт өткен соң лимфа тамырларындағы созылмалы қабыну фиброзға және бітелуге алып келеді.
According to the World Health Organization "Evidence suggests that podoconiosis is the result of a genetically determined abnormal inflammatory reaction to mineral particles in irritant red clay soils derived from volcanic deposits". The pathophysiology of podoconiosis is a combination of genetic susceptibility, possibly through associations with HLA DQA1, HLA DQB1, and HLA DRB1 variants, and a cumulative exposure to irritant soil. In susceptible individuals, irritant soil particles penetrate the feet and collect in lymphatic vessels. Over time, chronic inflammation within the lymphatic vessels leads to fibrosis and occlusion.
Алдын алу
Подокониозды жою, аяқ киімді кеңінен қолдану, қатаң аяқ гигиенасын сақтау және едендерді жабу арқылы алдын алуға негізделген. Осы ауруды жою үшін қоғамдық бастамалар маңызды рөл атқарады. Эфиопияда Mossy Foot Treatment and Prevention Association (қазір Mossy Foot International) науқастарды подкониозға қарсы күрес агенттеріне айналдыру жөнінде жұмыс істейді. Олар өз кезегінде науқастарға барып, аяқ гигиенасы сияқты негізгі емдеу техникаларын үйретеді және отбасыларды ауру туралы хабардар етеді. Бұл модельді басқа да үкіметтік емес ұйымдар Эфиопияның басқа аймақтарында бағдарламаларын бастағанда қолданды. 2011 жылы подкониоз Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) назарсыз қалған тропикалық аурулар тізіміне енгізілді, бұл осы жағдай туралы әлемдік хабардарлықты арттырудағы маңызды қадам болды. 2000-2007 жылдар аралығында Global Programme to Eliminate LF бағдарламасы балаларда 6,6 миллион филярия жағдайын дамытудан алдын алды және 9,5 миллион адамда аурудың прогрессирлеуін тоқтатты. Бағдарлама төрағасы доктор Мвеле Малесела: «Біз 2020 жылға қарай ауруды жою мақсатына жетеміз», – деді. 2010 жылы ДДҰ жою науқаны бойынша толыққанды есеп жариялады, онда эндемикалық филярия бар 81 елдің 53-і жаппай дәрі-дәрмек беруді жүзеге асырғаны және 37-сі кейбір аймақтарда бес немесе одан да көп кезеңді аяқтағаны, бірақ қалалық аймақтарда мәселелер сақталғаны айтылды.
Elimination of podoconiosis relies on prevention with widespread shoe implementation, stringent foot hygiene, and floor coverings. Community based initiatives are crucial to achieving elimination of this disease. In Ethiopia, The Mossy Foot Treatment and Prevention Association (now Mossy Foot International) works to transform patients into community podoconiosis agents who in turn visit patients, teach basic treatment techniques such as foot hygiene, and educate families about the disease. This model has been adapted by several other non government groups as they have started programs in other regions of Ethiopia. In 2011, podoconiosis was added to the World Health Organization's neglected tropical diseases list, which was an important milestone in raising global awareness of the condition. The efforts of the Global Programme to Eliminate LF are estimated to have prevented 6.6 million new filariasis cases from developing in children between 2000 and 2007, and to have stopped the progression of the disease in another 9.5 million people who had already contracted it. Dr. Mwele Malecela, who chairs the programme, said: "We are on track to accomplish our goal of elimination by 2020." In 2010, the WHO published a detailed progress report on the elimination campaign in which they assert that of the 81 countries with endemic LF, 53 have implemented mass drug administration, and 37 have completed five or more rounds in some areas, though urban areas remain problematic.
Емдеу
Подокониозды алдын алу және емдеудің негізгісі – тітіркендіретін топыраққа ұшыраудан сақтану. Тітіркендіретін топырақ бар жерде аяқ киім кию – ұшырауды азайтудың басты жолы. Руандада, аурудың жоғары таралу деңгейіне ие елде, үкімет подкониоз және басқа да топырақ арқылы жұғатын аурулардың алдын алу мақсатында, қоғамдық жерлерде бос аяқ жүруге тыйым салды. Аяқ киімнің қолжетімділігін арттыру, аяқ киім киюдің пайдасы туралы білім берумен бірге жүруі тиіс, себебі бос аяқпен жүру дәстүрі сияқты мәдени факторлар аяқ киімді кеңінен пайдалануға кедергі келтіруі мүмкін. Ауру дамығаннан кейін, қатаң аяқ гигиенасын сақтау, оның ішінде күніне сабынмен және сумен жуу, емдік крем қолдану және зардап шеккен аяқты түнгі уақытта жоғары көтеру, жедел шабуылдардың жиілігін азайтуға көмектеседі. Бұл консервативті шаралар түйіндерді жоюға мүмкіндік бермейді, бірақ түйіндерді хирургиялық жолмен алып тастауға болады.
The cornerstone of prevention and treatment of podoconiosis is avoidance of exposure to irritant soils. Wearing shoes in the presence of irritant soils is the primary method of exposure reduction. In Rwanda, a country of high disease prevalence, the government has banned walking barefoot in public, in order to prevent podoconiosis and other soil borne diseases. Increasing the availability of footwear must be coupled with education on the benefits of wearing shoes as cultural influences, such as barefoot traditions, can hinder widespread use of footwear. Once the disease has developed, rigorous foot hygiene including daily washing with soap and water, application of an emollient, and nightly elevation of the affected extremity has been shown to reduce frequency of acute attacks. Nodules will not resolve with these conservative measures, although surgical removal of the nodules can be performed.
Эпидемиология
Подокониоз көбінесе Африка, Үндістан және Орталық Американың таулы аймақтарында кездеседі. Ең көп таралған жерлер – Уганда, Танзания, Кения, Руанда, Бурунди, Судан және Эфиопия. Эфиопияның кейбір аймақтарында бұл көрсеткіш 4%-ға дейін жетеді. Подокониоздың көрінісі жасқа қарай артады, бұл, әдетте, тітіркенді топыраққа ұзақ уақыт бойы толумен байланысты. 0–5 жас аралығында подокониоз өте сирек кездеседі, ал 6–20 жас аралығында көрінісі жылдам өседі, ең жоғары көрінісі 45 жастан кейін байқалады. Подокониоз көбінесе вулкандық топырақты жоғары биіктіктегі аймақтарда кездеседі, және 2004 жылы бұл жағдайдан жылына 200 миллион АҚШ долларына тең өнімділік жоғалған деп есептеледі.
Podoconiosis is most frequently seen in the highland areas of Africa, India, and Central America. The highest prevalence is seen in Uganda, Tanzania, Kenya, Rwanda, Burundi, Sudan, and Ethiopia. In some areas of Ethiopia, the prevalence is as high as 4%. The incidence of podoconiosis increases with age, likely due to cumulative exposure to irritant soil. It is very rare to see podoconiosis in the 0–5 year old age group, and the incidence rapidly rises from 6 to 20 years of age, with the highest prevalence after 45 years of age. Podoconiosis is most commonly seen in higher altitude areas with volcanic soil, the condition is thought to have caused US $200 million in lost productivity per year in 2004.
Тарих
XIX ғасырда паразиттік филяриялар тропикалық лимфедеманың маңызды себебі екені анықталғаннан кейін, алғашқы зерттеушілер филяриялардың тропиктегі лимфедеманың жалғыз себебі деп есептеді. Бірақ кейін тропикалық лимфедема мен филяриаздың таралу аймақтары толыққанды сәйкес келмейтіні анықталды, сонан соң зерттеушілер тропикалық лимфедеманың кейбір түрлері филяриазбен байланысты емес екенін түсінді. Ол жарық микроскопиясы арқылы зардап шеккен мүшесінің лимфа түйіндеріндегі микро бөлшектермен қапталған макрофаг жасушаларын байқады. Сол тінді электронды микроскоппен қарағанда, макрофагтардың фагосомаларында және лимфоциттердің бетінде кремний, алюминий және басқа да топырақ металдарын анықтады. Прайс бұл науқастардың лимфа тамырларында субэндотелиалды ісіну пайда болып, кейіннен қуыстың коллагенизациясына алып келіп, толық бітетінін көрсетті. Ол подкониоз туралы монография жазды, ол 1990 жылы оның қайтыс болғаннан кейін жарияланды.
After parasitic filariae were discovered to be an important cause of tropical lymphedema in the 19th century, early investigators assumed that filariae were the sole cause of lymphedema in the tropics. It was later discovered that the distribution of tropical lymphedema and filariasis did not perfectly overlap, and researchers began to recognize that some forms of tropical lymphedema were not associated with filariasis. Using light microscopy, he observed macrophage cells laden with micro particles in lymph nodes of the affected extremity. After examining the same tissue using electron microscopy, he was able to identify the presence of silicon, aluminum, and other soil metals both in the phagosomes of macrophages and adhered to the surface of lymphocytes. Price demonstrated that the lymphatic vessels of these patients experienced subendothelial edema and eventual collagenization of the lumen leading to complete blockage. He wrote a monograph on podoconiosis which was published after his death in 1990.
Қазіргі жағдай
Подокониоз қазір Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) назардан тыс қалған тропикалық ауруларының бірі ретінде мойындалған, және Эфиопияда халық денсаулығы үшін маңызды мәселе екені жақсы белгілі. Footwork қайырымдылық қоры podoconiosis-тің алдын алу және емдеуді қолдау үшін мемлекеттік және жеке серіктестерді біріктіреді. Wellcome Trust Brighton and Sussex жаһандық денсаулық сақтау зерттеу орталығында Гейл Дейви басқаратын белсенді зерттеу тобы бар, ол бүкіл әлемдегі зерттеулерді үйлестіреді. "Ланцет" журналының жақындағы санында тамаша иллюстрациялар жарияланды.
Podoconiosis is now recognised as one of the WHO Neglected Tropical Diseases, its importance as a public health problem is well recognised in Ethiopia. Footwork is a charity which bring together public and private partners to support prevention and treatment of podoconiosis. There is an active research group led by Gail Davey at the Wellcome Trust Brighton and Sussex Centre for Global Health Research which co ordinates research worldwide. A recent article in The Lancet includes some excellent illustrations.