Кіріспе

Крайстчерч порты – Англияның оңтүстік жағалауындағы Дорсет графтығындағы табиғи порт. Оның атауы жақын орналасқан Крайстчерч қаласының атымен берілген. Екі өзен, Авон және Стоур, порттың солтүстік-батыс бұрышында құяды. Порт көбінесе жайлы болып келеді және Англия арнасындағы толқындардың әсерінен әр толқында екі рет су көтеріледі. Порттың солтүстік жағында, Авонның шығысында Приори батпағы, ал одан шығысқа қарай Стэнпит батпағы, жергілікті табиғат қорығы орналасқан. Порттың батыс жағында Уик Филдс жатыр, ал порттың оңтүстік жағы Хенгистбери мүйісімен шектеледі – бұл көзге түсетін жағалау мүйісі. Порт Крайстчерч шығанағына және Англия арнасына "Ран" деп аталатын тар арна арқылы құяды, ол Мадефорд қиығы мен Мадефорд тілі арасында орналасқан. Суы аз қайықтар осы арнадан кіріп, 3 километрге дейін (2 миль) Авон немесе Стоур өзендерімен жоғары қарай жүзе алады, Стоур өзені Ифорд көпіріне дейін, Крайстчерч қиығы мен Тактон арқылы өтеді. Крайстчерч порты – ғылыми қызығушылық тудыратын ерекше орын (SSSI), ол биологиялық және геологиялық қызығушылығы үшін белгіленген. Оған Стоур және Авон өзендерінің сағасы және Хенгистбери мүйісі кіреді. Әртүрлі орталарға тұзды батпақтар, ылғалды шалғындықтар, шөптесі алқаптар, бұталы алқаптар, құмды төбелер, орман және бұталар жатады. Бұл орын орнитологтар үшін үлкен қызығушылық тудырады.

Тарих

Бұл порт шамамен 7000 жыл бұрын, соңғы мұз дәуірі аяқталғанда теңіз деңгейінің көтерілуінен пайда болған. Бұрын, ашық теңізден шақырымдар қашықтықтағы бұл аймақты тас дәуірінің аңшылары мекендеген. Хенгистбери бас тағында 12 500 жылға дейінгі археологиялық жәділер табылды, ал Борнмут ауданында – 250 000 жылға дейінгі кремний тастар (флинттер) табылған. Стоунхенджге қолданылған көк тастар порт және Авон өзені арқылы тасымалданған болуы мүмкін (б.з.д. 2550 ж.). Солтүстік жағалаудағы Дабл Дайкстен Станпит ауылының жанындағы Туттонс Уэллға дейін төмен су кезінде қолданылатын ежелгі жол болған деседі. Порт шамамен б.з.д. 100 жылы ірі сауда портына айналды, экспортқа мыс, алтын, күміс және темір кірді, ал импортқа сәнді тауарлар, оның ішінде әшекей жасауға қолданылатын шарап пен шыны кірді. Сол кезде құлдар да осы порт арқылы сатылған болуы мүмкін. Бұл кездегі қайықтар – терең суға батпайтын, еменнен жасалған, шаршы былғары желкендермен жабдықталған қайықтар еді. Шербургке сапар 12 сағатқа созылған, ал заманауи компастар мен ауа райын болжау мүмкіндігі болмаған. Осыған қарамастан, британдық және шетелдік порттармен қарқынды екі жақты сауда қатынасы болды, бірақ б.з.д. 56 жылы Францияға римдіктер шапқаннан кейін ол төмендеді. 1910 жылы портта римдік кеме қалдықтары табылды. Сауда б.з. 43 жылы Британияға римдіктер басып кіргенге дейін жалғасты. Саксон дәуірінде порт қайтадан Ұлыбританиядағы ең маңызды порттардың біріне айналды, себебі оған құрлықтан оңай жетіп болуға болады, қайықтар портқа кіріп, Авон өзенімен Солсбериге, ал Стоур өзенімен Уимборн мен Блендфорд Форумына дейін жүзе алатын. 1664 жылы Авон өзенінің кеме қатынасы туралы заң қабылданды, ол кемелердің Солсбериге дейін жүзуіне және орта ғасырлардағыдай порт ретінде қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді. 1684 жылдан 1720 жылға дейін өзенді пайдаланды, 1695 жылдан 1700 жылға дейін жөндеу жұмыстары болды. 1730 жылы бұл маршрут тоқтатылды. 1695 жылы лорд Кларендон Мюдфорд құмды аралында жаңа кіреберіс жасады, ол үшін Хенгистбериден темір тас алып, жаттығу жағасын салды. Осы тастар қазір Кларендон тастары деп аталады және әлі де бар, бірақ жаңа кіреберіс толып, арна бастапқы бағытына оралды. Осы кезеңде және 19 ғасырдың ортасына дейін портта контрабанда кең таралған (Мудфорд шайқасын қараңыз). Келесі үш ғасырда портты жақсартудың көптеген жобалары ұсынылды, әсіресе 1885 жылғы темір жол және доктар жоспары. Бұл жоспар портты кеңінен қазуды, порт ішіндегі жағалауларды нығайтуды және оңтүстік жағында темір жол терминалын салуды көздеген. 1965 жылы Уик-Хамста марина салу жоспарланған, бірақ бұл және басқа жобалар іске аспады. 1930 жылдары демалысшыларға сусын ұсынатын үш "чай қайығы" және портта кем дегенде тағы бес жүзбе қайық болды, олардың барлығы тасталып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирады. Өзен 1937 жылы және 1950 жылдары сорғыш дражерді пайдалана отырып қазылды, ал 1980 жылдардың соңында Уэссекс Вотер Ифорд көпірінен Крайстчерч кейіне дейін Стоур өзенінде кең ауқымды қазу жұмыстарын жүргізді, бұл су тасқынын азайту жоспарының бір бөлігі болды. Арнаны кем дегенде 1884 жылдан бері белгілеп келеді, бастапқыда Крайстчерч желкендік клубы, ал 1963 жылдан бастап – қазір Крайстчерч порты ассоциациясы деп аталатын Портты жақсарту қауымдастығы. Порт ішінде жоғары және төмен тұзды батпақтар бар, соңғысы Пучинеллия және басқа шөптермен жабылған. Spartina anglica кең көлемде таралмаған, оның бұрын кең таралғанына ешқандай белгі жоқ. Сондықтан, порттың шөгіндісі оңтүстік жағалаудағы көптеген басқа да сағалар сияқты осы түрдің таралуы мен өлуінен айтарлықтай әсер етпеді. Орта ғасырларда балық аулау өте құнды болған, ол кезде балық аулау орны Елорда иелерінің меншігінде болған. Корольдік балық шаруашылығы құқығы королева Марияның тұсында патшалық жарлық арқылы берілді және Елизавета I жаңартты. Ол патшаға сатқындық жасағандықтан коронаның меншігіне өтті.

Жабайы табиғат

Кемежайда әртүрлі жануарлар мекендейді. Крайстчерч портының орнитологиялық тобы 320-дан астам құс түрін тіркеген. Кемежай мен батпақтар көшпен құстар үшін маңызды тоқтау орны болып табылады. Бұнда жәндіктердің де көптеген түрлері және сирек кездесетін өсімдіктер де өте көп. Станпит және басқа да батпақтар жылқы мен мал жаюға пайдаланылады. Кемежайда сусарлар мен теңіз есіткіштері де кездеседі.

Бос уақыт

Кемежайда үш желкенші клуб орналасқан: Мюдфорд кемесінде орналасқан Хайклиф желкенші клубы, Солтүстік жағалаудағы Мюдфорд желкенші клубы және Крайстчерч кемесінде орналасқан, Place Mill-ге іргелес Крайстчерч желкенші клубы. Крайстчерч есу клубы Christchurch Quay-дің үстіндегі Quomps орналасқан. Hengistbury Head Activities Centre кемежайдың оңтүстік жағалауында орналасқан. Кемежай мен өзендерде 1400-ден астам шағын қайық тұрақтары бар. Кемеде жүзу, есу, каноэде жүзу, желкендесу және қанатты серфінг сияқты әрекеттер жасалады. Балық аулау, серуендеу және құс бақылау – кемежай жағалауында танымал іс-шаралар. Паромдар Тактон көпірінен Мюдфорд құм жағасына және одан Мюдфорд кемесіне қатынайды, бұл кемелердің кейбіреуі алғаш рет 1930 жылдары қолданылған. Мюдфорд паром арқылы "Жүгіру" 1960 жылға дейін жолаушының қалауынша төленетін ақымен ескек қайықтармен жүргізілді. Wick-те де паром бар.

Кемежайдың айналасында

Порттың әртүрлі ерекшеліктерін сипаттау үшін, оны ішкі жағынан (батыс) шығысқа қарай (шығыс жағы) тізімдеп, бөлу ыңғайлы. Стор өзені арқылы салынған Тактон көпірі, порттан ішкі жақта болғанымен, бастау нүктесі ретінде қолайлы. Бұл сонымен қатар Борнмут пен Крайстчерч қалаларының шекарасы болып табылады.

Солтүстік жағы

Тектон көпірінен бастап Стор өзені бойымен Капитандар клубы қонақ үйіне дейін өзен жағасындағы үйлер орналасқан. Қонақ үй кейдің батыс жағында орналасқан және жергілікті тұрғындар "The Quomps" деп атайтын ашық кеңістікке қарап тұрады. Кристочерч соборы осы кеңістіктің шығыс жағынан көрінеді. Авон өзені Преорияның жанынан Сторға қосылады. Авон өзенінен өтетін жерде Приория және Гримбери батпағы, одан кейін ірі Стэнпит батпағы (төменде қараңыз) орналасқан. Блэкберри нүктесі – таяз су кезінде аралға айналатын жер, ол батпақтың шығысында жатыр. Одан әрі шығысқа қарай Станпит және Мюдфордтың тұрғын аудандары орналасқан. Порттың шығыс бөлігінде Мюдфорд Кейі және салыстырмалы түрде тар арна – "The Run" деп аталатын портқа кіретін жол бар. Жағалау шығысқа қарай теңізге ашылып, келесі жағалау ауылы – Хайклифке жетеді.

Оңтүстік жағы

Тактон көпірінен бастап, порттың жағалауының екі негізгі бөлігі – Уик және Хенгистбери Хед, олар Борнмуттың Саутборн қалашығында орналасқан. Порттың өзі Уик Филдс аймағынан басталады, ол қамысты батпақ және табиғатты қорғау маңызы бар аумақтың бір бөлігі. Hengistbury Head әрекеттер орталығы Бэрн-Байтқа жақын жағалауда орналасқан. Оңтүстік жағалаудағы Хенгистбери Хед тоғызыншы ғасырда темір кенін қазу арқасында эрозия күрт өсіп, қауіп төндірді. Сол бөлікке шайылып келген лай порттың экологиясына зиян келтірді, осыны болдырмау үшін 1976 жылы бөгет салып, Quarry Pool (карьерлік ойыс) жасалды. Холлоуэйдің догы жағалау Мудфорд құмды тілге жеткенге дейін құрлыққа кесіліп кіреді, ол The Run бағытында солтүстікке қарай созылады. Құмды тілде көптеген жағажай үйшіктері, кафе және Hengistbury Head Land Train (Хенгистбери Хед жер пойызы) аялдамасы орналасқан.

Станпит батпағы

Станпит жолының оңтүстік-батыс бөлігі бойында Станпит батпағы орналасқан. Ол Крайстчерч портындағы тұзды сумен қосылған Stour және Avon өзендері әрекетінің және материалдардың шөгуі нәтижесінде қалыптасқан. Гримбери батпағымен бірге, бұл графтықтағы ең ірі тұзды батпақтардың бірін құрайды. Бұл – ғылыми маңызы бар ерекше орын (SSSI) және тұщы және тұзды су орталарын біріктіретін маңызды табиғат қорығы. Бұл көшпенді құстар үшін маңызды тоқтау орны. Батпақтағы айналма жол Ана Силлер каналын Бейли көпірінің прототипі арқылы кесіп өтеді. Батпақтың ең жоғары нүктесі – Крауч төбесі, теңіз деңгейінен 15 фут биіктікте орналасқан.