Кіріспе

Неміс туылған американдық тарихшы (1924–2020)

Питер Парет (13 сәуір, 1924 – 11 қыркүйек, 2020) – неміс туылған американдық мәдени және интеллектуалдық тарихшы. Оның зерттеулерінің екі негізгі саласы – соғыс және 18-ден 20-ғасырға дейінгі Еуропадағы өнер мен саясаттың өзара байланысы. Ол сондай-ақ осымен байланысты тақырыптарда да жазған.

Ерте өмір

Парет 1924 жылы Берлинде Ханс Парет пен Сюзанна Аймэ Кассирдің ұлы болып дүниеге келген. Әкесінің жағынан ол 1679 жылы Германияға көшіп келген француз отбасының ұрпағы. Пареттің ата-бабаларының он үшi, соның ішінде арғы атасы мен атасы протестант пасторлары болған. Бірінші дүниежүзілік соғыста ауыр жарақат алған әкесі бизнеске ауысудан бұрын философияны оқыды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Бек және Парет» бизнес-консультациялар фирмасының басшысы болды. Пареттің анасы күйеуге шыққаннан кейін медицинаны оқуға кірісіп, соңғы екі ғасыр бойы өндірісте (тоқыма станоктары, болат кабельдер), қаржы, баспа және ғылым саласында танымал болған еврей отбасынан шыққан. Оның әкесі, Пол Кассирер, баспагер және өнер сатушы, Германиядағы өнердегі модернизмнің маңызды тұлғасы болды. Философ Эрнст Кассирер оның әйелінің ағасы болды. 1932 жылы Пареттің ата-анасы ажырасып, анасы кішкентай қызымен Венаға көшіп барды, онда ол Зигмунд Фрейдпен оқуын жалғастырды. Парет 1933 жылдың қаңтар айында олардың ізінен келді. Келесі жылы анасы психоаналитик және білім беру реформаторы Зигфрид Бернфельдке үйленді және күйеуі мен балаларымен бірге Францияға, ал 1937 жылдың тамызында АҚШ-қа көшіп, Сан-Францискода қоныстанды. 1986 жылы Парет Принстонның Жоғары оқу орнында Гуманитарлық ғылымдар жөніндегі Эндрю У. Меллон профессоры атанды. Ол 1997 жылы зейнетке шықты. Ол жазуын, дәріс оқуын және жарияланымдарын жалғастырды. Соңғы еңбектерінің бірі – «Клаузевиц өз заманында» (Нью-Йорк: Оксфорд, 2015), оның кеңейтілген неміс басылымы «Клаузевиц өз заманында» 2017 жылы жарық көрді. Ол Ханс Дельбрюк (1848-1929) және өзінің «Соғыс, тарих, теориялар» атты екі мақаласын редакциялады. «Орталық Еуропа тарихы журналы» және «Әскери тарих журналы» журналдарында жарияланған рецензиялармен қатар, 2018 жылдың қазан айында «Әскери тарих журналында» Клаузевицтің соғысты түсінуіндегі тарихтың рөлі туралы мақала жариялады. 2019 жылы сәуір айында 95 жасқа толғанда, ол жұмысын жалғастырды. Мысалы, 2019 жылдың наурызында Принстон университетінде оқыған лекциясын кеңейтіп, Клаузевицтің өмірбаянының жаңа тұжырымдамасын дамытатын мақала «Әскери тарих журналының» 2020 жылғы қаңтар санында жарияланды. «Құжаттан түсіндіруге» атты қысқа мақала журналдың 2020 жылғы шілде санында жарияланады. Ол Германияның Бург қаласында Клаузевиц зерттеулер қауымдастығының 2020 жылғы жылнамасын таныстырды және бұл мәселеде мақала жариялады. Парет 2020 жылдың қыркүйек айында 96 жасында дүниеден өтті.

Құрмет пен марапаттар

Парет Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, Америка философиялық қоғамының мүшесі болды, оған осы қоғамның Томас Джефферсон медалі табысталды, Лондон экономика мектебінің құрметті мүшесі және 2020 жылы неміс Клаузевиц қоғамы оған күміс құрмет белгісін сыйлады. Ол Берлиндегі Гумбольдт университетінен құрметті докторлық дәрежесін, сондай-ақ тағы үш құрметті дәреже алды. Германия үкіметі оны Германия Федеративтік Республикасының Бірінші дәрежелі Еңбек орденімен (2000) және Германия Федеративтік Республикасының Еңбек орденінің Ұлы крестімен (2013) марапаттады. 2017 жылы ол әскери жазу саласындағы өмір бойына жеткен үлкен жетістіктері үшін 100 000 долларлық Прицкер әдебиет сыйлығына ие болды.

Жарияланымдар

Пареттің жарияланымдарының толық библиографиясы Принстон Жоғары оқу институтының бас бетінде қолжетімді. Барлық монографиялар мен редакцияланған жинақтардың тізімі, соның ішінде шетел тілдеріндегі басылымдары, қысқаша өмірбаянмен бірге «The Second Generation: Émigrés from Nazi Germany as Historians» (ред. А. Даум, Х. Леман, Дж. Шихан, Нью-Йорк, 2016, 420–422 беттер) кітабында жарияланды; осы томға «Сыртқы оқиғалар, ішкі күштер» атты автобиографиялық мақала да енген (72–78 беттер).