Кіріспе

Clearfield Trust Co. v. United States, 318 U. S. 363 (1943) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты федералдық төлем құралдары федералдық заңмен реттелетінін және осылайша федералдық сотқа жалпы құқық ережесін жасау құқығы бар екенін белгіледі.

Фактілер мен іс жүргізу тарихы

1936 жылғы 28 сәуірде Филадельфиядағы Федералдық резерв банкі АҚШ қазынашылығына 24,20 долларлық чек жіберді, ол Клэр Барнерге тиесілі болды. Бұл чек Барнердің Жұмыс жөніндегі басқармадан (WPA) алған жалақысы еді. Барнер чекті ешқашан алмады, ол белгісіз біреулер ұрлаған. Ұры Барнердің қолына жасалма қолтаңба таңдырып, Пенсильвания штатының Клерфилд қаласындағы J. C. Penney дүкенінде ақшаға айналдырды, сол жерде ол Барнер мырзаның кімлігін қабылдады. J. C. Penney компаниясы кейін чекті Clearfield Trust Co. компаниясына өзінің жинау агенті ретінде тапсырды. Clearfield Trust Co. Федералдық резерв банкінен чекті алды, бірақ жалған жасалғаны туралы ештеңе білмеді. 1936 жылғы 10 мамырда Барнер WPA-дағы басшыларына жалақысын алмағанын хабарлады. Оның шағымы басшылыққа жетті, ал 1936 жылғы 30 қарашада Барнер чекке қойылған қолының жалған екенін куәландырған ант берді. 1937 жылғы 12 қаңтарда АҚШ үкіметі осы факт туралы алғашқы хабарламасын жібергенге дейін J. C. Penney Co. және Clearfield Trust Co. компаниялары жалған жасалғаны туралы ешқандай хабарлама алмады. АҚШ алғашқы өтемақы сұранысын 1937 жылғы 31 тамызда жіберді және 1939 жылғы 16 қарашада Пенсильвания штатының Батыс округіндегі АҚШ округтік сотына Clearfield Trust Co. компаниясына қарсы сотқа берді. Үкімет өзінің талабын Clearfield Trust Co. компаниясының бұрынғы мақұлдауларының нақты кепілдігіне негіздеді. Округтік сот осы дау Пенсильвания штатының заңдарымен реттелуі керек деп шешті. Содан кейін ол үкіметтің талабын мерзімнің өткеніне байланысты қабылдамады, себебі АҚШ Clearfield Trust Co. компаниясына жалған жасалғаны туралы хабарлауда ұзақ күткен, осылайша өндіріп алу құқығынан айырылды. АҚШ үшінші округтік саяси соты бұл шешімді қайта қарады.

Шешім

Сот Дуглас АҚШ Жоғарғы Сотының бірауыздан қабылданған шешімінде алдымен бұл істі «Эри темір жолы компаниясы мен Томпкинс» ісінен ажыратып көрсетті. Ол АҚШ үкіметінің өз қаражатын жұмсау және қарыздарын төлеу конституциялық құқығы болғандықтан, оның шығарған коммерциялық қағаздары штат емес, федералды заңмен реттелуге тиіс деп саптады. Осылайша, «Эри доктринасының» – «АҚШ округтік соты өзі отырған штаттың заңын қолдануға міндетті» деген қағидасы қолданылмады. Тиісті Конгресс актісі болмаған жағдайда, федералды сот өзінің стандарттарына сәйкес, жалпы құқықтық ережелерді қалыптастыруға құқылы болды. Сот шешімі федералды жалпы құқық ережесін қалыптастыру кезінде штат заңын қолдану мүмкіндігін сақтап қалғанмен, бұрынғы шешімдерге негізделген өз ережесін қалыптастыруды жөн көрді. Сот Дуглас сотқа өз ережесін қалыптастыруға мүмкіндік беруде маңызды федералдық мүдде бар екенін анықтады: федералды үкімет шығарған сауда құралдары мен коммерциялық қағаздардың көп көлемін біркелкі басқару. Дуглас әр операция әртүрлі штат заңдарына бағынса, федералды бағдарламаларды басқаруда шатасу мен беймәлімдік туындауы мүмкін деп ойлады. Дуглас судьясы «АҚШ-қа қарсы Провиденстің Ұлттық айырбас банкі» ісінде белгіленген қағиданы ұстанды, онда АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ үкіметінің «коммерциялық қағазды алушы ретінде кез келген басқа алушыдан ешқандай айырмасы жоқ» екенін және жасалма қолтаңбамен зейнетақы чегін ұзақ кешіктіргеніне қарамастан, жасалма туралы хабарлама беруде кешіккен адамға чек ретінде соманы қайтаруға құқылы екенін мәлімдеді. «Ұлттық айырбас банкі» ісі үкіметті стандартты бизнес шарттарына бағындырды, бірақ жедел хабарлама бермеу чек төлемеуге қатысты қорғаныс бола ма, жоқ па, туралы ештеңе айтпады. Сот Пенсильвания штатының заңына сәйкес, дереу хабарлама талап ету жауапкерге тек қана кешіктіру фактісі бойынша зиян келтіргені деп есептеледі. Бұл жағдайда Clearfield Trust Co. компаниясы хабарлама берудегі кешігу салдарынан зиян шеккенін дәлелдемеді, сонымен қатар J.C. Penney-ден чек сомасын қайтарып алуға құқылы, өйткені оның ешбір қызметкері алаяқтықты анықтамады. Сот екі компанияны да жалған чекті қабылдаудағы «абайсыздық пен қателіктері» үшін сынап, оларға шығынды тек қана хабарлама берудегі кешігу оған зиян келтіргенін көрсете алатын жағдайда ғана алушыға ауыстыруға рұқсат етілуі керек екенін ұсынды.