Кіріспе
Франц Листтің фортепианоға арналған шығармасы. "Мазеппа" – Франц Листтің он екі трансценденттік этюдтерінің төртіншісі, ре минор тонында. Ол 1852 жылы жарық көрді және Мазеппаның кең ауқымды мәдени мұрасының бір бөлігі болып табылады. Лорд Байрон 1818 жылы "Мазеппа" атты дастанын жазған, бірақ Листтің "Мазеппасы" Виктор Гюгоның 1829 жылы "Шығыс жырлары" жинағына енген өлеңіне негізделген. Гюгоның өлеңі Листтің түпнұсқа қолжазбасында бар.
Transcendental Étude No. 4 in D minor, "Mazeppa" is the fourth of twelve Transcendental Études by Franz Liszt. It was published in 1852, and is part of a much larger cultural legacy of Mazeppa. Lord Byron wrote an epic poem Mazeppa in 1818, but Liszt's Mazeppa is based upon a poem by Victor Hugo which was published in 1829 as a part of a collection Les Orientales. Hugo's poem is included in Liszt's original manuscript.
Нысан
Бұл этюд екі октавалық прогрессиялармен бөлінген ерекше бөлімдерден тұрады. Ұзақ соқпайтын импровизациялық каденциядан кейін, басты тақырып октавалармен, пернетақтаның ортасында трезвуштермен бірге ұсынылады, бұл шаң бұрқыраған жерде шапшаң аттың есе білуіндей әсер қалдырады. Тақырып дереу қайта оралады, бірақ бұл жолы текстурасы жұқарақ. Кезектесетін октавалардағы хроматикалық гаммадан кейін "Lo stesso tempo" ортаңғы бөлімі басталады, онда сол қол тақырыптың өңделген нұсқасын орындайды, ал оң қол пернетақта бойындағы интервалдарда арпеджио ойнайды. "Il canto espressivo ed appassionato assai" бөлімі бірден келеді, онда басты тақырып қайтадан пайда болады, бұл жолы сол қолдағы хроматикалық гаммамен қатар екі қолда да қайталама трезвуштермен сүйемелденеді. Бастапқы тақырып "Animato" (көтеріңкі) бөлімінде жақсы танылады. Дегенмен, ат бұрынғыдан да жылдам шапқылайды, бұл "Allegro deciso" бөлімінде көрсетілген, онда бастапқы тақырыптың вариациясы анағұрлым жылдам темпте орындалады. Соңында, Листтің "il tombe, et se relève roi!" өлеңінің соңғы шумағын бейнелейтін әсем финал беріледі.
Техникалық қиындықтар
Мазеппа он екі этюдтің ішінде музыкалық және техникалық тұрғыдан ең қиын этюдлердің бірі саналады, «Фёкс Фолле» (жинақтағы бесінші этюд) сияқты. «Г. Хенле Верлаг» неміс нота баспасының мәліметінше, бұл шығарма трансценденттік этюдтер жинағындағы тағы бес композициямен бірге ең жоғары қиындық деңгейіне ие. Сәтті орындау үшін үлкен жылдамдық, төзімділік және фортепианоны толық меңгеру қажет, себебі октавадан астам көлемде секірулер көптеп кездеседі. Лист өте ерекше саусақ қоюды ұсынады: алғашқы екі бөлімдегі жылдам тізбектелген үштіктерді тек бас және төртінші саусақтармен орындау керек, әр екі интервал сайын қолдарды ауыстырып отыру қажет. Бұл саусақ қою жылдамдыққа кедеріл келтіргендей көрінеді, алғашқы интервалда бас бармақ пен үшінші саусақтан екінші интервалда бас және төртінші саусаққа өтуге қарағанда қиын, сондықтан оны әр орындаушы қолданбайды. Дегенмен, бұл саусақ қою белгілі бір мақсаттармен берілген; ол легато мен көркемдік орындауға мүмкіндік бермей, тізбектелген үштіктерді жылқының қадамдарына ұқсатады және екінші және төртінші саусақтардың күшін арттырады. Алдыңғы нұсқаларында «Staccatissimo» деп белгіленген, ал кейбір кейінгі басылымдарында «Sempre fortissimo e con strepito» деп жазылған. Бұл шығарманың алғашқы нұсқасы 1840 жылы сол атпен жарияланған (S.138). Алайда, ол «Douze Grandes Études» (S.137) жинағынан төртінші этюдтің негізінде жазылған. Сондықтан олар соңғы жарияланған нұсқаға қарағанда формасы жағынан көбірек ұқсас.