Кіріспе

Тамақпен шектелу
араб және еврей израильдік саяси партиясы

Иудаизмде Чадаш – бұл Кашрут (иудей тамақ ережелері) ішіндегі ұғым, ол Киелі кітаптағы жаңа жылдың алғашқы астығын (немесе одан жасалған өнімдерді) жыл сайынғы Омер құрбанына дейін, нисан айының 16-сы күніне дейін жемеу талабына негізделген. Осы талапқа қатысы жоқ астық өнімдері "Яшан" деп аталады.

Астық тұқымының бес түрі

Раббиндік иудаизмде бұл талап астықтың бес түрімен шектеледі: бидай, арпа, қарақұмық, сұлы және бесінші шиболет шуаль (бұл олардың латын тілінде "сегала" деп аталатын арпаның бір түрі, грек тілінде "софонион" деп аталатын бидайдың бір түрі болып табылады). Осы астықтардың (немесе олардан жасалған өнімдердің) талапқа сай келмейтін, тым "жас" түрлері яһуди дінінде "жаңа дән" деп аталады. Сонымен қатар, раввиндік түсіндірме бойынша дәннің Омер шарапатынан бұрын тамыр жаюы керек; сондықтан Пасхадан кейін егілген дән ең ертесінде он екі айдан кейін ғана жеуге рұқсат етіледі. Иерусалимдегі ғибадатхананың қирауынан кейін Омер шарапаты енді өткізілмейді. Оның орнына, жаңа дән ежелгі заманда шарапат әкелінген күннен бастап рұқсат етіледі. Хазал Израиль жерінен тыс жерлерде мереке күнінің қосымша болуын ескере отырып, бір күнге кешіктіруді енгізді.

Хабад әдебиетінде

Лиади раввині Шнеур Залман, «Танья» және «Шулхан Арух ХаРав» кітаптарының авторы, Чадэштің Midioraita бойынша тыйым салынғаны туралы негізгі пікірді келтіреді. Раввин Йоэль Сиркистің жеңілдігін қарастырғаннан кейін, тіпті яһуди емес егістіктен жиналған бидай үшін де «Баал Нефеш» (әдеби мағынасында «жан иесі») мұқият болуы керек және раббилердің жеңілдікпен берген пікірлеріне сүйенбеуі керек. Раввин Шнеур Залман өзінің жауаптарында бұрынғы ұрпақтарда жеңілдік тәсілін қабылдау қалыпты болғанын (яғни раввин Сиркистің жеңілдігіне сүйену) атап өтеді, бірақ оның заманында көптеген адамдар Чадэшті тұтынуға қатысты қатаң тәсілді қабылдады. Раввин Шнеур Залманның ұлы, Миттелер Ребе, Мааморда Кохеннің Омер құрбандығын Мизбихке (арпадан, көбінесе мал азырағы ретінде қолданылады) әкелудің маңыздылығын түсіндіреді, және тек одан кейін ғана бидайды (әдетте адамдарға арналған) тұтынуға рұқсат етіледі. Оның ізбасарларының жазбаларынан рабби Шолом Довбер Шнеерсон – бесінші Хабад ребесінің, ивриттің бітіру кешінде (Сійюм) Чадэш өнімдерін жемеуге мұқият болғаны жақында жарияланды.

Қазіргі Чаддаш

Қазіргі заманда, әсіресе дамыған елдерде, тағам бұрынғыдан гөрі әлдеқайда қолжетімді, ал астық мөлшері жеткілікті деуге болады, сондықтан көптеген ортодоксал яһудилер шадаш шектеулерін сақтауға көбірек бейімделді. Кейбір елдерде әрбір қаптамаға өндіріс күнін салуды қамтитын қазіргі қаптау тәсілдері, көбінесе адамдарға тағамның яшан (шадаш емес) екенін анықтауға мүмкіндік береді. Қаптау ұйымдары кейде қаптамаға кашрут туралы ақпарат қосады, ал кейде осы ақпаратқа өнімнің яшан екендігі туралы мәліметтерді де қосады.