Беттік бағдарламаның түрлері: портреттік және ландшафттік

Кіріспе

Беттің бағдары – тікбұрышты бетті қалыпты қарау үшін орналастыру тәсілі. Бағдардың ең көп таралған екі түрі – портреттік және ландшафтық. "Портрет бағыты" термині бейнелеу өнерінің терминологиясынан алынған және суретте адамның бет-әлпеті мен жоғарғы денесін бейнелеу үшін қолданылатын өлшемдерді сипаттайды; мұндай суреттерде дисплей аймағының биіктігі енінен артық болады. "Ландшафтық бағдар" термині де бейнелеу өнерінің терминологиясын көрсетеді, онда суретшінің көзқарасы бойынша көкжиекті толық бейнелеу үшін биіктігінен гөрі ені көп суреттер қажет. Құжаттарды қарау және өңдеу тәсілдерін сипаттаумен қатар, "портреттік" және "ландшафтық" бағдарлар туралы түсініктер бейне және фотосуреттерді көрсету параметрлерін сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін (онда "көрiнiс қатынасы" түсінігі "бет бағдары" дегенді алмастырады). Көптеген визуалды медиа түрлері ландшафт режимін пайдаланады, әсіресе классикалық теледидар форматтауында қолданылатын 4:3 көрініс қатынасын (4 бірлік немесе пиксел ені және 3 бірлік биіктігі) және жаңа, кең экранды медиа қарау үшін 16:9 көрініс қатынасын. Қағаз құжаттарының көпшілігі портреттік бағдарды қолданады. Көптеген компьютерлер мен теледидарлар әдепкі бойынша ландшафтық бағдарды қолданады, ал көптеген ұялы телефондар портреттік бағдарды қолданады (заманауи смартфондарда пайдаланушының қалауы бойынша экран бағытын өзгертуге мүмкіндік бар). Портрет режимі бет макетін өңдеу үшін, экранның бүкіл бетін бірден, шекарасынан тыс бос орынды көрсетпей қарау үшін, сценарий жазу, құқықтық жұмыс (келісімшарттар жасау және т.б.) үшін және мәтіннің барынша көп жолын көруге пайдалы басқа да қолданбалар үшін қолайлы. Сондай-ақ, смартфонды пайдалану үшін де ыңғайлы, өйткені портреттік телефонды бір қолмен оңай басқаруға болады. Ландшафтты қарау, керісінше, адам көзінің табиғи көлденең бағытына сәйкес келеді, сонымен қатар ландшафт егжей-тегжейлері биіктігінен гөрі әлдеқайда кең, сондықтан бір мезгілде байқалуы керек көптеген элементтері бар кең көріністерді бейнелеу үшін пайдалы.

Orientation of a page designed for viewing

Page orientation is the way in which a rectangular page is oriented for normal viewing. The two most common types of orientation are portrait and landscape. The term "portrait orientation" comes from visual art terminology and describes the dimensions used to capture a person's face and upper body in a picture; in such images, the height of the display area is greater than the width. The term "landscape orientation" also reflects visual art terminology, where pictures with more width than height are needed to fully capture the horizon within an artist's view. Besides describing the way documents can be viewed and edited, the concepts of "portrait" and "landscape" orientation can also be used to describe video and photography display options (where the concept of "aspect ratio" replaces that of "page orientation"). Many types of visual media use landscape mode, especially the 4:3 aspect ratio used for classic TV formatting, which is 4 units or pixels wide and 3 units tall, and the 16:9 aspect ratio for newer, widescreen media viewing. Most paper documents use portrait orientation. By default, most computer and television displays use landscape orientation, while most mobile phones use portrait orientation (with some flexibility on modern smartphones to switch screen orientations according to user preference). Portrait mode is preferred for editing page layout work, in order to view the entire page of a screen at once without showing wasted space outside the borders of a page, and for script writing, legal work (in drafting contracts etc. ), and other applications where it is useful to see a maximum number of lines of text. It is also preferred for smartphone use, as a phone in portrait orientation can be operated easily with one hand. Landscape viewing, on the other hand, visually caters to the natural horizontal alignment of human eyes at the same time landscape details are much wider than they are taller, and is therefore useful for portraying wider visuals with multiple elements that need to be observed simultaneously.

Компьютерлер пайда болғанға дейін

Оксфорд ағылшын сөздігінің 1932 жылғы басылымында «фронтиспис» деген жазуда: «Фронтиспис тік (портрет деп аталады) немесе көлденең (ландшафт деп аталады) басылуы мүмкін. Егер толық беттік сурет көлденең басылса, оның астындағы тақырып немесе жазу төменнен жоғарыға қарай оқылуы тиіс».

Компьютерлік дисплейлер

Портреттік режим алғаш рет Xerox Alto компьютерінде қолданылды, ол жүйе алғаш жасалған кезде технологиялық тұрғыдан өте жетілген болып саналды. Xerox өнімдерін сатушылар жүйенің қаншалықты революциялық екенін түсінбеді, сондықтан портреттік дисплей жоғалып, орнына арзан микрокомпьютер дисплейі ретінде кең таралған ландшафттық дисплейлі теледидарлар пайдаланыла бастады. IBM DisplayWriter портреттік монитормен және үлкен «Backspace» пернесі бар пернетақтамен жабдықталған, себебі ол электрондық кестелер емес, мәтін өңдеуге арналған еді. Lanier, Wang және CPT де портреттік режимдері бар арнайы мәтін өңдеу компьютерлерін жасады. Бұл компьютерлер нарығының өркендеген кезеңі 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында, IBM PC пайда болғанға дейін болды. Алайда, IBM жеке компьютерлер бөлімінің ұзақ жылғы аймақтық менеджерінің 1980 жылдардың ортасында осы мақаланың авторына сенімді түрде айтқанынша, IBM PC енгізілген кезде портреттік режим екі себепке байланысты ұсынылмады: 1) Жоғары басшылық PC бөлімінің DisplayWriter өнімінің бәсекелестігін күшейткісі келмеді, 2) Компьютер мәтін өңдеуге емес, электрондық кестелер мен бағдарламалық жасақтаманы дамытуға арналған. Сондықтан, ол бастапқыда үлкен «Backspace» пернесіз пернетақтамен жабдықталды, оның орнына компьютерлік бағдарламалық жасақтамада жиі қолданылатын перне орнатылды. Біраз уақыттан кейін DisplayWriter және басқа да арнайы мәтін өңдеу құралдары қолжетімді болмай қалды. Алғашқы есептеу құрылғыларында экран тек портреттік немесе ландшафттық режимде жұмыс істеуге арналған, ал режимдерді ауыстыру мүмкін болмады. Әдетте, экранның ерекше бағытын қолдау үшін арнайы бейне контроллері қажет болды, ал бағдарламалық жасақтама көбінесе биік, тар экранды қолдау үшін арнайы жазылуы керек болды. Дегенмен, айналатын дисплейлер компьютерлік көмекпен жасалған типографиялық өнімдерде қолданылды, мысалы, Xenotron XVC 2 экраны мен алдыңғы панелін ландшафттық және портреттік режимдер арасында айналдыруға мүмкіндік берді, дискілер экранның төменгі немесе оң жағында орналасқан. Facit Twist – A4 форматындағы мониторын портреттік режимде 80 бағандық, 72 жолдық таңбалық дисплейде (7x16 пиксельді шрифтпен) немесе ландшафттық режимде 80 бағандық, 24 жолдық таңбалық дисплейде (16x20 пиксельді шрифтпен) көрсетуге болатын видео терминалы. Мониторды 90 градусқа бұру арқылы тиісті қарау режимін таңдауға болады. Corvus Concept те портреттік немесе ландшафттық режимде қолдануға болатын дисплей ұсынды. Видео дисплей технологиясы дамыған сайын, видео дисплей тақтасы дисплейді айналдыруға және әртүрлі ажыратымдылықтар мен сканерлеу жылдамдықтарын қолдауға мүмкіндік алды. Macintosh компьютері пайда болған кезде, Aldus PageMaker көмегімен WYSIWYG беттік макет жасау танымал болды. Macintosh портреттік дисплейлерге деген қызығушылықты қайта жақтандырды, ал ол үшін алғашқы портреттік дисплейлерді Radius Inc әзірледі. Бірінші Macintosh портреттік дисплейін шығарғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Radius Radius Pivot дисплейін ұсынды, оны бейне контроллерінің автоматты түрде бағдарлауымен ландшафттық және портреттік режимдер арасында еркін айналдыруға болады. Осы технологияны пайдалана отырып, Portrait Display Labs осы нарыққа енді, көптеген айналатын CRT мониторларын және көптеген бейне карталары үшін драйвер ретінде қолданылатын бағдарламалық жасақтаманы шығарды. Кейіннен пайда болған World Wide Web, оның беттері көбінесе портреттік режимде болады, портреттік дисплейлерге кең таралған оралуды әкелмеді. Мысалы, 2011 жылдың қарашасынан бастап HP портреттік режимдегі мониторларды сатпады, бірақ екі мониторды жалғауға және оларды ландшафттықтан портреттік режимге айналдыруға мүмкіндік беретін дисплей тұғыры бар. Айналдыру қазіргі заманғы бейне карталарының кең таралған мүмкіндігі болып табылады және планшеттік компьютерлерде (көптеген планшеттік құрылғылар гравитация бағытын сезінеді және кескінді автоматты түрде айналдырады), сондай-ақ жазушылар, макетшілер және т.б. кеңінен қолданылады. Операциялық жүйелер мен драйверлер оны әрқашан қолдамайды; мысалы, Windows XP Service Pack 3 ATI Catalyst басқару бағдарламалық жасақтамасын пайдаланатын көптеген графикалық карталарда мониторды айналдырумен үйлесімсіздік тудырады, ал Nvidia-ның Linux-қа арналған меншік драйверлері экранды айналдыруды қолдамайды, егер оның конфигурациясына қолмен өзгерістер енгізілмесе.

Portrait mode was first used on the Xerox Alto computer, which was considered technologically well ahead of its time when the system was first developed. Xerox product marketers did not understand how revolutionary the system was, and the portrait display faded away while common landscape display televisions were appropriated for use as an inexpensive early microcomputer display. The IBM DisplayWriter had a portrait monitor and keyboard with large backspace key, as it was designed for use in word processing instead of spreadsheets. Lanier, Wang, and CPT also made competing dedicated word processing computers with portrait modes. The height of the market for these computers was the late 1970s and early 1980s, prior to the introduction of the IBM PC. However, according to a long time regional manager of the IBM personal computer division, speaking in confidence to the author of this entry in the mid 1980s, when the IBM PC was introduced, no portrait mode was made available for two reasons: (1) Top management did not want the PC division to undermine the DisplayWriter product, (2) The computer was designed with spreadsheets and software development in mind, not word processing. Thus, it had a keyboard without a large backspace key at first, substituting a key widely used in computer software writing. Within a short period of time, the DisplayWriter and other dedicated word processors were no longer available. For the first computing devices a screen was built to operate in only portrait or landscape mode, and changing between orientations was not possible. Typically a custom video controller board was needed to support the unusual screen orientation, and software often needed to be custom written in order to support the tall, narrow screen layout. However, rotating displays were attempted in early computer aided typesetting products, such as the Xenotron XVC 2 which permitted the rotation of the screen and fascia between landscape and portrait orientations, with the disk drives occupying a position below or to the right of the screen respectively. The Facit Twist was a video terminal whose A4 sized monitor could be oriented in portrait mode, showing an 80 column, 72 line character display (employing a 7 x 16 pixel font), or in landscape mode, showing an 80 column, 24 line character display (employing a 16 x 20 pixel font). The monitor could be "twisted" or pivoted by ninety degrees to select the appropriate viewing mode. The Corvus Concept also offered a display that could be used in either portrait or landscape mode. As video display technology advanced, eventually, the video display board was able to accommodate rotation of the display and a variety of different resolutions and scan rates. When the Macintosh computer was introduced, WYSIWYG page layout using Aldus PageMaker became popular. The Macintosh rekindled interest in portrait displays, and the first portrait displays for it were developed by Radius Inc After several years of producing the first Macintosh portrait display, Radius introduced the Radius Pivot Display that could be freely rotated between landscape and portrait with automatic orientation changes done by the video controller. Building on this technology, Portrait Display Labs leapt into this market niche, producing a number of rotating CRT monitors as well as software which could be used as a driver for many video cards. The later advent of the World Wide Web, whose pages are largely in portrait mode, failed to result in a widespread return to portrait displays. As of November 2011, for instance, HP no longer sold monitors in portrait mode, although they have a display stand which permits the user to attach two monitors and rotate either from landscape to display. Rotation is now a common feature of modern video cards, and is widely used in tablet PCs (many tablet devices can sense the direction of gravity and automatically rotate the image), and by writers, layout artists, etc. Operating systems and drivers do not always support it; for example, Windows XP Service Pack 3 conflicts with monitor rotation on many graphics cards using ATI's Catalyst control software, Nvidia's proprietary drivers for Linux do not support screen rotation unless manual changes are made to its configuration.

Видео ойынның дисплейі

Портреттік режим Pac Man және Donkey Kong сияқты тік бағытталған ойын алаңын қамтитын аркада ойындарымен танымал. Тік бағдарлау тік ось бойымен толыққанды бейнелеуге мүмкіндік береді, ал бүйірлеріндегі бейнелеуді сақтайды. Алғашқы Vectrex үй консолі тік бағдарланған экранмен жабдықталған болса да, көптеген үй ойын консольдары стандартты теледидарлармен үйлесімді болу үшін жасалған, олар көлденең бағдарлауды қолданады. Осының салдарынан, ертедегі танымал аркада ойындарын үй консольдарына көшіру қиын болды, себебі үй компьютерлерінің мүмкіндігі төмен еді, сонымен қатар экран бағдарлауы үйлеспеді және пайдаланушыдан ойынды дұрыс көрсету үшін телевизорды қабырғасына қоюы күтілмеді. Сондықтан, аркада ойындарының көптеген алғашқы үй нұсқалары толық сапалы аркада нұсқаларымен салыстырғанда кеңейтілген, қисайған көрініске ие. Қазіргі аркада эмуляторлары экран бағдарлауындағы осы айырмашылықты экранның ажыратымдылығын динамикалық түрде өзгерту арқылы шеше алады, бұл портреттік бағдарланған ойынның өлшемін өзгертіп, көлденең дисплейге сәйкес келуіне мүмкіндік береді, нәтижесінде портреттің екі жағында кең қара жолақтар пайда болады. Bandai-дің WonderSwan қол консолі тік және көлденең түрде пайдалануға арналған, ал Sonic Rush және Mr. Driller Drill Spirits сияқты кейбір Nintendo DS ойындары екі көлденең экранды біріктіріп, бір портреттік ойын алаңын құрады. Портреттік бағдарлау кейде аркада және үй ойындарында қолданылады (қара жолақтарды пайдалану немесе дисплейді бұру опциясымен), негізінен тік ату жанрында эстетикалық, дәстүрлік және ойын процесіне байланысты. Мобильді құрылғылар үшін жасалған ойындар көбінесе портреттік режимде ойнауға бағытталған.

Дисплейді айналдырудың заманауи әдістері

Қазіргі заманғы бейнекарталар цифрлық экранды бұру мүмкіндігін ұсынады. Бірақ, оны дұрыс пайдалану үшін, айналуға арналған ерекше дисплей қажет.

CRT мониторларының айналуы

Кейбір CRT мониторлары портреттік режимде бұрылуына мүмкіндік беретіндей етіп жасалған. Ал қалғандары үшін, стандартты CRT мониторды немесе теледидарды қабырғасына бұрғанда техникалық қиындықтар туындауы мүмкін:

Жылдамдататын тежеулер әдетте төменнен жоғарыға қарай табиғи ауа ағынымен жұмыс істеу үшін жасалған; корпусты қабырғасына бұру көзделмеген қызуға және компоненттердің бұзылуына әкелуі мүмкін. Типикалық CRT мониторының пластик корпусы, арнайы тіреу құрылғысы болмаса, қабырғасына бұрылғанда тұрақты тұруға арналмаған. Үлкен CRT-нің салмағы әдетте негізгі рамаға түсуге арналған. Пластик корпус CRT салмағын тек жұқа пластик жиекпен ұстаса, бүгіліп немесе жарылуы мүмкін.

ЖҚ мониторлардың айналуы

ЖЖ мониторларын айналдыру көлемді дисплейлерге қарағанда оңай, себебі панельдің салмағы аз, бөлінетін жылу аз және магниттік әсерлерге алаңдаудың қажеті жоқ. Жоғары сапалы панельдерде пайдаланушыға экранды портреттік режимде айналдыруға мүмкіндік беретін кіріктірілген айналу нүктелері болуы мүмкін. Дегенмен, жарық поляризациясы технологиясының салдарынан, әсіресе TN панельдерінде, ЖЖ монитор айналғанда бейнені көру бұрышы нашарлайды. Сұйық кристалды дисплейлердің контрасты бір ось бойымен әртүрлі бұрыштардан қарағанда өзгереді. Бұл ось әдетте тік бағытталған, сондықтан экранды жағынан қарағанда бейне сапасы өзгермейді және бейне контрасты панельді жоғары немесе төмен бұру арқылы реттеледі. Экранды 90 градусқа айналдырғанда, контрасты өзгертетін ось көлденеңге өтеді, сонда бір жағынан қараған көрермен ақылған, нашар контрастты бейне көреді, ал екінші жағынан қараған көрермен өте қара контрастты бейне көреді.

Проекторларды айналдыру

Проекторлар, әдетте, ықшам, берік конструкциясы және күшпен жұмыс істейтін желдеткішті пайдаланатын салқындату жүйесінің арқасында кез келген бұрышта жұмыс істей алады. Дегенмен, үлкен, ауыр проекторларды бүйірге орнату қиындық тудырады, себебі көптеген төбелік бекіткіштер проектордың төбеден төменге, көлденең қалпында ілініп тұратынын ескереді. Проекторды бүйірге тік қалпында орнату үшін қосымша мықты тірек немесе салмақты тепе-теңдеу қажет болуы мүмкін. Көбінесе сынап буы бар шамдарды (Hg шамдар) қолданатын заманауи проекторларды бүйірге бұрса, шамның қызмет ету мерзімі қысқарады.